CẢM NGHIỆM VỀ TUỔI GIÀ
LTS. Trong buổi tĩnh tâm của Ðoàn Liên Minh Thánh Tâm Giáo Xứ Maria Goretti ngày 28-6-2003, chúng tôi đã ghi âm bài thuyết trình Cảm Nghiệm Về Tuổi Già của Tiến sĩ Trần An Bài. Bài thuyết trình dài đề cập đến 7 vấn đề của tuổi gìa. Hôm nay VietCatholic cho đăng 4 vấn đề đầu, ngày mai sẽ tiếp 3 vấn đề sau và phần kết luận.
Thuyết trình viên: TRẦN AN BÀI
Người ghi: NGUYỄN LONG THAO
Trước hết, tôi xin cám ơn Anh Đoàn Trưởng và Ban Thủ Lãnh Đoàn Liên Minh Thánh Tâm đã dành cho tôi vinh dự được phụ trách một trong 3 đề tài thuyết trình trong buổi tĩnh tâm của Đoàn hôm nay.
Thưa quý anh,
Năm nay tôi 63 tuổi. Nghe nói nếu tôi ở Việt Nam thì đã được nâng lên hàng “Cụ” rồi: “Cụ Bài”, nghe oai quá, vì tuổi thọ trung bình ở VN ít hơn ở Hoa Kỳ này. Sống được trên 60 tuổi thì đã được kể là thọ rồi. Khi tôi nói “Thưa quý anh” và nhìn tất cả gương mặt quý anh ở đây thì quả thật chúng mình đúng là “anh em già” với nhau cả.
Một trong những triệu chứng “lão hóa” của tuổi già là ngủ gà ngủ gật, ngồi đâu ngủ đó. Nhưng chỉ ngủ chừng vài phút rồi lại tỉnh. Cái ngủ này không phải thực sự là cái ngủ như hồi còn son trẻ, mà là triệu chứng của sự suy thoái về cơ thể. Đề tài “Cảm nghĩ về tuổi già” của tôi được trình bày vào giữa buổi trưa hè nóng nực, lại sau bữa cơm trưa, và trước một cử tọa đoàn hầu hết trên 60 bó thế này thì rất có thể diễn giả nói diễn giả nghe mà thôi. Có phải không quý anh?
Tôi nhớ lại có một cụ bà rất thích nghe các cuốn băng thu lại chương trình phát thanh Tiếng Vọng Tình Thương do tôi phụ trách. Bà nói: “Trời ơi, tôi mê Tiếng Vọng Tình Thương của ông kinh khủng! Nhà tôi đầy dẫy băng TVTT. Tối nào tôi cũng phải mở một cuốn ra nghe, rồi ngủ lúc nào không hay. Khi nào hết băng là máy tự động tắt!”
Trời ơi! Thì ra chương trình phát thanh TVTT của tôi đã trở thành liều thuốc ngủ cho bà con, hay nói văn hoa hơn thì TVTT có tác dụng đem thính giả vào cõi thiên thai! Cũng giống như ngày xưa các cụ ta thường ru con ru cháu ngủ bằng cách ngâm nga dâng hạt, ngắm đứng hay đọc các bài phú kỳ hồn vậy!
Có một câu chuyện vui của một nhà thuyết giảng Kinh Thánh và một bác tài xế taxi. Hai người này chết vào lúc tuổi già và đến cửa thiên đàng gặp thánh Phêrô. Khi vừa thấy bác tài, thánh Phêrô vui vẻ, mau mắn mở cửa và mời bác vào ngay. Đến phiên nhà giảng thuyết thì thánh nhân đóng sập cửa lại. Người này buồn bã, nói với thánh nhân:
- Thưa thánh cả Phêrô, sao ngài lại đối xử với con thế này. Suốt cuộc đời con hiến dâng cho Chúa, con đi giảng Kinh Thánh cho biết bao nhiêu người, mà sao con không được vào thiên đàng. Còn cái anh chàng tài xế kia, hắn có làm gì cho Chúa đâu. Sáng sớm đã lái xe vòng vòng kiếm tiền sinh sống. 3 giờ chiều là bắt đầu đi la cà ở các quán nhậu. Xỉn xỉn mãi đến khuya mới về nhà, nằm lăn ra ngủ. Sáng mai lại đi kiếm tiền nhậu tiếp. Vậy mà sao hắn lại được vào thiên đàng, còn con thì không?
Thánh Phêrô mỉm cười trả lời vị thuyết giảng:
- Những điều con nhận xét đều đúng cả đấy. Nhưng con có biết không? Các bài giảng thuyết về Kinh Thánh của con vừa dài, vừa dở, lại vừa dai. Con ăn nói huyên thuyên giống như máy bay cất cánh rồi bay lượn vòng vèo mà không tìm được bãi đáp, khiến cho cử tọa ngồi ngủ gà ngủ gật, chẳng ai biết Chúa là gì. Thành ra, con giảng cũng như không. Còn bác tài xế kia lái xe trong lúc say rượu, ai cũng sợ bị tai nạn chết, nên ngồi đọc kinh, nhớ đến Chúa. Thế cho nên, bác xứng đáng được vào nước Thiên Đàng!
Thưa quý anh,
Khi tuổi đời của chúng ta bắt đầu bằng con số 6 thì hình như sắc diện và tính tình bắt đầu thay đổi rất nhanh.
1. Tuổi già lẩm cẩm:
Cảm nghiệm đầu tiên của tuổi già là bắt đầu quên, bắt đầu lẩm cẩm. Rõ ràng cái người đứng trước mặt mình là người mình gặp hàng ngày, hàng tuần, mà sao tự nhiên mình quên hẳn tên của họ. Nhớ hoài không ra.
Một ví dụ khác: Vừa ở trên nhà xuống dưới bếp định lấy cái gì, mà khi vào bếp lại quên bẵng đi, không biết đến đó làm gì. Đứng một hồi mới nhớ được: “À, thì ra định xuống bếp lấy cái ly uống nước!”
Giới trẻ không thích người già nói chuyện đâu, vì mình có cái tật nói đi nói lại một sự kiện tới 3, 4 lần. Vừa nói rồi mà tưởng chưa nói, lại lập lại, khiến cho người nghe phát ngán. Mà chính mình thì không biết như vậy. Ngày xưa lúc còn trẻ, kể chuyện gì thì ngắn gọn, đâu ra đó. Còn bây giờ, nói vòng vo Tam quốc, nói mãi mà chưa vào đề, khiến con cái sinh ra bực mình:
- Bố muốn nói gì thì nói toẹt ra đi. Bố nói vòng vo hoài, con chẳng hiểu gì cả!
- Tao là bố mày. Tao nói tiếng Việt chứ tiếng gì mà mày không hiểu.
Và thế là bố con đi vào chỗ cãi lộn với nhau, chẳng ra cái thể thống gì cả!
Tuổi già lẩm cẩm hay quên. Ấy thế nhưng, có những vấn đề không đáng nhớ thì lại nhớ dai vô chừng. Những chuyện ngày xưa, bạn bè mất lòng nhau, giận hờn nhau thì lại không quên được. Đây là một câu chuyện có thật tại một xứ đạo kia. Có hai cụ trong một bữa chén anh chén tôi. Rượu vào lời ra. Hai người có chuyện bất đồng ý kiến, rồi đi đến chỗ giận nhau, không nhìn mặt nhau nữa. Bỗng dưng một hôm, một cụ thấy đứa con của người bạn đi lễ. Vì giận bạn mà trút nỗi giận vào đứa con của bạn mới có 13 tuổi. Thằng bé đang ngồi dự lễ thì ông cụ đuổi nó đi chỗ khác, lấy cớ con nít không được ngồi hàng ghế dành riêng trong nhà thờ. Đến khi ông cụ này qua đời, bố thằng nhỏ nghĩ tình xưa nghĩa cũ, cũng đi dự lễ an táng và còn dắt theo thằng bé. Khi vừa đến nhà thờ, thằng nhỏ nhìn thấy hình ông cụ để gần quan tài, nó bắt bố đi về ngay, với lý do:
- Bố ơi, cái ông già này trước đây con đi lễ, ông đuổi con một cách vô lý. Con ghét cái ông này hết sức mình!
Ông bố biết ngay là bạn mình còn hận truyện xưa nên trả thù con mình.
Vậy thì thưa quý anh, “già sinh tật, đất sinh cỏ”. Ở tuổi già, những điều đáng nhớ thì lại quên, mà những điều đáng quên thì lại nhớ. Chúng ta phải nhất quyết quên đi những hận thù quá khứ, để tuổi già chúng ta được bình an thư thái.
Có một bà đến trình với cha sở rằng bà ta vừa được Chúa Giêsu hiện ra. Cha sở không tin, cho là chuyện bịa đặt, nên lỉnh sang chuyện khác. Ngày hôm sau, bà ta lại đến nói với cha rằng đêm qua Chúa hiện ra với bà. Cha liền hỏi: “Thế Chúa nói gì với ba?”. Bà kể lại mọi điều trước sau, nhưng cha sở vẫn không tin. Cuối cùng, để thử xem bà nói thật hay giả, cha đề nghị với bà:
- Tôi nói thật, bà đừng buồn nhá! Tôi không tin những điều bà nói đâu. Vậy để chứng minh rằng Chúa thật sự đã hiện ra với bà thì lần tới, bà hỏi Chúa xem ông cha sở này đã phạm tội gì với Chúa.
Bà già vui vẻ trả lời:
- Vâng, được, con sẽ hỏi giùm cho cha.
Hôm sau, bà đến gặp cha sở và kể lại bà đã gặp Chúa rồi. Cha liền hỏi:
- Sao? Thế bà đã hỏi Chúa về tội của tôi chưa?
Bà trả lời:
- Dạ, có.
- Thế Chúa có trả lời bà không?
- Dạ, có.
Cha sở lúc đó có vẻ hơi ngán rồi, vì Chúa mà kể tội cha với bà thì cha sẽ xấu hổ lắm. Nhưng cha cứ đánh liều hỏi tiếp:
- Thế Chúa kể những tội gì của tôi cho bà nghe?
Bà già thong thả đáp:
- Sau khi con hỏi tội của cha thì Chúa trả lời: “Ta quên hết rồi!”
Cách đây một giờ, quý anh có được nghe bài giảng thuyết về dụ ngôn trong Phúc Âm “Người Cha nhân từ và đứa con hoang đàng”. Lý do người cha đã hành sử như vậy là vì người cha đã quên, quên hết tội tình của người con bỏ nhà ra đi. Đọc Phúc Âm, chúng ta thấy nhan nhản những câu chuyện tương tự về “bệnh” quên của Chúa. Trước giờ Chúa bị đóng đinh, có anh trộm lành nói rằng: “Lạy Thày, khi nào Thày về nước Thiên Đàng, xin nhớ đến con cùng!” Nếu chúng ta ở vào địa vị Chúa thì dù có tha cũng phải hạch sách, cảnh cáo anh trộm lành này, chứ đâu có tha cách dễ dàng được: “Anh có biết rằng anh đi ăn trộm, anh làm khổ cho bao nhiêu gia đình, anh phải đền tội đã rồi mới được tha!”. Nhưng Chúa thì không như vậy, Ngài đã trả lời ngay cho anh: “Ta bảo thật, ngày hôm nay, ngươi sẽ được cùng ta ở trên nước Thiên Đàng.” Chúa quên hết tội lỗi của anh kẻ trộm, cho nên anh ta lại trộm luôn cả nước Thiên Đàng.
Vậy chúng ta hãy bắt chước Chúa: Quên đi hết những lỗi lầm, những bực bội đối với anh em chúng ta.
2. Tuổi già tủi thân và cô đơn:
Cảm nghiệm thứ hai của tuổi già là hay tủi thân và sợ cô đơn. Tại sao lại hay tủi thân? Vì lúc trước mình còn trẻ, còn khỏe mạnh, cái gì mình cũng tự làm được. Nay tuổi già sức yếu, làm không được nữa thì phải nhờ con cháu. Mà nhờ vả chúng nó thì nó không chịu làm hoặc nếu có làm thì làm một cách miễn cưỡng, lại còn la mắng mình. Ngày xưa mình lái xe chở con đi học bao nhiêu năm trời. Nay mình không lái xe được nữa, nhờ con cháu chở đi nhà thờ thì chúng nó nói ở nhà đọc kinh cũng đủ rồi, việc gì phải đến nhà thờ. Thế là tủi thân. Buồn ơi là buồn!
Lại còn cảnh cô đơn nữa. Ngày xưa, khi còn trẻ đi làm có tiền, mua quà mua bánh cho con cháu thì nó còn thăm còn hỏi. Hoặc là ngày xưa còn khỏe mạnh, giữ con giữ cái cho chúng nó đi làm thì chúng còn săn đón, hỏi han. Nay về già, ngồi một chỗ, nói không ra hơi, nói chuyện nọ xọ sang chuyện kia, chẳng con cháu nào muốn nghe nữa. Có gọi chúng nó đến thì rồi lấm la lấm lét, câu trước câu sau, chúng nó cũng lỉnh đi hết. Đối với những cụ còn đủ cặp, cụ ông cụ bà, thì sớm tối còn thủ thỉ với nhau được. Ông xướng bà họa, ông “Kính Mừng” thì bà “Thánh Ma”, kể ra cũng còn đỡ, nhưng khi chỉ còn lại một cụ ông hay một cụ bà thì sự cô đơn buồn tủi càng ghê gớm hơn nữa.
Cho tới một lúc nào đó, khi chúng ta không còn đủ khả năng để tự lo những việc cần cho riêng chúng ta thì tình trạng còn khó khăn hơn nữa. Con cháu bận công ăn việc làm, không thể ở nhà để trông coi chúng ta. Mà dù chúng nó có ở nhà, thì lắm khi cũng không đủ khả năng và không tiện để giúp đỡ chúng ta trong các việc vệ sinh cá nhân cần thiết được. Lúc đó phải nghĩ đến giải pháp vào Viện Dưỡng Lão. Tôi đã có dịp vào thăm các nơi đó, và tôi phải công nhận rằng nơi đây sẽ là một cơn ác mộng đối với rất nhiều người, nếu chúng ta không chuẩn bị tâm hồn để một ngày nào đó bắt buộc chúng ta phải vào sống tại đó. Hãy cứ tưởng tượng, đó là một nơi tập trung tất cả những người già, đủ thứ bệnh tật ở chung với nhau. Mỗi phòng có 2 hoặc 3 người bạn cũng giống giống như mình. Ngày trái gió trở giời, có cụ phát bệnh, rên rỉ suốt ngày đêm, lâu lâu lại rú lên một tiếng, nghe rất rùng rợn. Người nằm giường bên cạnh mới hôm qua còn rên rỉ, ỉ ôi, qua đêm đã ra người thiên cổ. Hỏi làm sao mà không sợ cho được?
Thưa quý anh,
Tình trạng này chắc chắn phải xảy đến, chúng ta không thể nhắm mắt làm ngơ được. Chúng ta phải nghĩ tới, phải chuẩn bị, để có một ngày, một ngày không xa, chúng ta phải đương đầu với nó. Tôi nhấn mạnh, chúng ta không thể trốn tránh nó được, nhưng phải chuẩn bị để đương đầu với nó.
Trong cuộc đời của mỗi người chúng ta, có biết bao nhiêu biến cố tôi nghĩ còn khó khăn, kinh khủng hơn cái cảnh tuổi già buồn tủi và cô đơn này, có những nơi chúng ta đã sinh sống còn khiếp đảm hơn các Viện Dưỡng Lão nhiều, mà chúng ta đã vượt qua được tất cả. Vậy thì với niềm cậy trông vào Chúa, chúng ta hãy vì thương con cháu, một ngày nào đó, khi chúng ta thấy Viện Dưỡng Lão là nơi thích hợp cho tuổi già chúng ta thì hãy tình nguyện chọn nơi đó để sống những ngày cuối đời. Đây là lúc chúng ta phải nhớ lại những gì chúng ta đã học, đã nghe trong cuộc đời và phải được đem ra áp dụng: Chúa là nguồn an vui duy nhất đời con.
3. Tuổi già bất lực:
Bất lực là tình trạng không còn khả năng sức lực để làm những công việc bình thường mình vẫn làm. Có chân đó, nhưng chân không đủ sức để di chuyển thân xác từ chỗ này đến chỗ kia. Có tay đó, nhưng tay không còn khả năng cầm giữ một vật gì cho chắc. Có tai đó, mà có khi người ta hét bên tai cũng không nghe thấy gì. Có mắt đó, mà không còn xác định được người hay vật ngay trước mặt mình. Đó là tình trạng bất lực.
Một bộ lạc ở Phi Châu có tục lệ bắt cha mẹ già leo lên cây, rồi con cái ở dưới đất rung cây. Ai không còn đủ sức ôm chặt thân cây mà rớt xuống là bất lực, là vô dụng, cho chết luôn.
Khi tới tuổi già, thân xác và tinh thần sẽ lâm vào tình trạng bất lực. Nhưng có một khả năng tâm linh không trở thành bất lực cho tới lúc linh hồn lìa khỏi xác. Đó là khả năng cầu nguyện và kết hợp với Chúa.
Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, trong thư gửi cho những người già vào năm 1999, đã tâm sự với các tu sĩ già rằng: “Hội Thánh tin tưởng nơi phần đóng góp của anh em qua lời cầu nguyện liên lỉ, chờ đợi các lời khuyên già dặn kinh nghiệm cụ thể của anh em, và chứng tá cho Tin Mừng mà anh em sống hằng ngày làm giầu cho Hội Thánh.”
Chúng ta đừng tưởng tuổi già bất lực mà không làm được những việc “cả thể” khiến cho giới trẻ phải khâm phục đâu. Mới thứ Bảy tuần trước tôi xuống Nam Cali để dự đám táng một ông bạn già. Người quá cố có một bà chị dâu ở mãi bên Úc, năm nay 80 tuổi. Bà đi máy bay một mình từ Úc qua Hoa Kỳ. Con cháu bên Úc đưa cụ ra phi trường. Còn con cháu bên Hoa Kỳ đi đón cụ. Con cháu đón cụ ở cổng quốc ngoại, vì đây là chuyến bay từ Úc đến, nhưng chẳng hiểu sao hãng máy bay lại đưa hành khách qua cổng quốc nội. Thế là bà cháu chẳng gặp nhau. Hai tiếng đồng hồ sau, người ở nhà tự nhiên thấy chuông gọi cửa. Mở ra thì chỉ thấy có mình bà cụ với hành lý ngổn ngang, mà chẳng thấy con cháu đi đón đâu cả. Vừa lúc đó thì điện thoại của người đi đón từ phi trường gọi về cho biết không tìm thấy bà. Chắc bà đi lạc rồi. Thì ra khi bà không thấy người ra đón, bà đã tự đi lãnh hành lý và nhờ xe buýt của phi trường chở cụ về địa chỉ mà con cháu viết sẵn cho cụ. Cái hay là bà cụ không nói được một câu tiếng Anh nào, mà người Mỹ vẫn hiểu cụ muốn gì và đưa cụ về tới nhà bằng yên vô sự.
Còn Cộng Đồng chúng ta ai cũng biết bà cụ Nam. Bà đã qua đời mấy năm nay và xác đã đem về VN chôn cất. Hồi năm 1988, trong phái đoàn của Cộng Đồng chúng ta đi dự lễ phong 117 Hiển Thánh Tử Đạo VN, có bà cụ Nam, năm đó cụ cũng trên 80 tuổi. Khi phái đoàn hành hương từ Lộ Đức về Paris bằng xe buýt, xe ngừng lại giữa đường tại một làng nhỏ để mọi người nghỉ ngơi co dãn thân thể. Theo lệnh của tài xế, mọi người xuống xe mua quà kỷ niệm và phải trở lại xe sau 30 phút. Hầu như người nào khi trở về cũng đem theo lon nước, vì đi đường xa khát nước lắm. Chỉ riêng có bà cụ Nam lệ khệ cầm một bịch nhãn, ngon ngọt như nhãn Hưng Yên vậy. Người ta hỏi cụ kiếm ở đâu ra thứ trái cây quý hóa này. Cụ trả lời: “Thì ở cái ngõ hẻm đó!” Trên 80 hành khách già trẻ lớn bé đầy đủ, mà không ai tìm ra chỗ bán nhãn, chỉ có mình một bà già trên 80 tuổi, không biết nói một chữ tiếng Anh, tiếng Pháp nào, thế mà cụ đã tìm ra một thứ mà không ai tìm được. Bởi vậy có đôi khi chúng ta cũng đừng nên chê già bất lực nhá!
Chúa Giêsu, sau 3 năm bôn ba khắp thành thị đến thôn quê để rao truyền Tin Mừng nước trời. Ngài đã làm bao nhiêu phép lạ cứu chữa bệnh nhân. Thế nhưng chính vào lúc Ngài nằm bất động trên Thánh Giá, chính vào lúc Ngài bị buồn tủi sâu xa, chính vào lúc cả vũ trụ bỏ rơi Ngài, xỉ nhục Ngài, chính vào lúc người đời tưởng như Chúa bất lực, chính vào lúc hầu như cả Đức Chúa Cha cũng để Ngài cô đơn, tủi nhục “Lạy Cha, sao Cha bỏ con cô đơn thế này?”, thì Ngài đã hoàn tất sứ mạng trọng đại nhất là cứu chuộc tội lỗi nhân loại.
4. Tuổi già giống như tuổi thơ:
Nếu đem so sánh hình ảnh một em bé mới sinh ra với một cụ già thập tử nhất sinh, người ta thấy khác nhau một trời một vực. Em bé như chiếc bông hoa xinh tươi mới nở. Còn cụ già như chiếc hoa héo tàn. Một triết gia đã khuyên chúng ta rằng: “Bạn phải làm sao để khi vừa sinh ra thiên hạ cười trong lúc bạn khóc, nhưng khi bạn chết thì thiên hạ khóc trong lúc bạn cười.”
Tuy nhiên, trong cái khác biệt già trẻ đó, tôi vẫn thấy có những điểm tương đồng rất ngộ nghĩnh:
Một bé thơ không thể tự ăn uống được và thức ăn phải là đồ lỏng. Một cụ già ăn uống cũng phải có người đút và cụ cũng không thể ăn thức ăn cứng được nữa.
Một em bé cần phải mặc tã thì một cụ già cũng cần phải mang cái thứ đó khi không còn khả năng kiềm chế bộ phận tiêu hóa của mình.
Một em bé ăn rồi lại nhắm mắt ngủ li bì thì một cụ già nằm trên giường bệnh cũng y hệt như vậy.
Một em bé trước khi biết đi thì phải biết bò, di chuyển bằng 2 chân và 2 tay. Còn một cụ già sau khi đi đứng mấy chục năm thì lại cần thêm cái gậy cho đủ 3 chân. Có khi cụ phải đi bằng cái xe 4 chân, vị chi là cụ có tới 6 chân lận!
Một em bé thường hay hờn hay dỗi, có khi còn giả vờ đau đớn để được mẹ vỗ về an ủi. Các cụ đến tuổi về già tính nết cũng y hệt như vậy, động một tí là hờn là dỗi, bỏ cơm không chịu ăn, bắt cụ bà năn nỉ muốn đứt hơi mới chịu ăn trở lại. Có những cụ đau yếu được các con thay phiên săn sóc. Hôm nào đứa con khó tính coi cụ thì cụ vào khuôn vào phép, chẳng dám kêu ca, bảo ăn là ăn, bảo uống là uống, không thở dài thở vắn. Còn hôm nào gặp cô con gái có tính nuông chiều một tí là y như thể ra mặt nhõng nhẹo, giận hờn, đòi này đòi kia đủ thứ, hỏi gì cũng chỉ nhắm mắt, không thèm trả lời, ra điều mệt mã lắm.
Phúc Âm có kể rằng Chúa Giêsu yêu bé thơ và nói rằng chỉ những người giống như trẻ thơ mới được vào nước Thiên Đàng. Nhiều cụ sợ không được lên Thiên Đàng vì làm sao già lụ khụ mà giống trẻ thơ được. Vậy thì hôm nay, các cụ nghe con phân tích như vậy, các cụ yên trí nhá, các cụ cũng có nhiều điểm giống trẻ thơ lắm đấy! Nước thiên đàng là của các “cụ bé thơ” đấy! (còn tiếp).
LTS. Trong buổi tĩnh tâm của Ðoàn Liên Minh Thánh Tâm Giáo Xứ Maria Goretti ngày 28-6-2003, chúng tôi đã ghi âm bài thuyết trình Cảm Nghiệm Về Tuổi Già của Tiến sĩ Trần An Bài. Bài thuyết trình dài đề cập đến 7 vấn đề của tuổi gìa. Hôm nay VietCatholic cho đăng 4 vấn đề đầu, ngày mai sẽ tiếp 3 vấn đề sau và phần kết luận.
Thuyết trình viên: TRẦN AN BÀI
Người ghi: NGUYỄN LONG THAO
Trước hết, tôi xin cám ơn Anh Đoàn Trưởng và Ban Thủ Lãnh Đoàn Liên Minh Thánh Tâm đã dành cho tôi vinh dự được phụ trách một trong 3 đề tài thuyết trình trong buổi tĩnh tâm của Đoàn hôm nay.
Thưa quý anh,
Năm nay tôi 63 tuổi. Nghe nói nếu tôi ở Việt Nam thì đã được nâng lên hàng “Cụ” rồi: “Cụ Bài”, nghe oai quá, vì tuổi thọ trung bình ở VN ít hơn ở Hoa Kỳ này. Sống được trên 60 tuổi thì đã được kể là thọ rồi. Khi tôi nói “Thưa quý anh” và nhìn tất cả gương mặt quý anh ở đây thì quả thật chúng mình đúng là “anh em già” với nhau cả.
Một trong những triệu chứng “lão hóa” của tuổi già là ngủ gà ngủ gật, ngồi đâu ngủ đó. Nhưng chỉ ngủ chừng vài phút rồi lại tỉnh. Cái ngủ này không phải thực sự là cái ngủ như hồi còn son trẻ, mà là triệu chứng của sự suy thoái về cơ thể. Đề tài “Cảm nghĩ về tuổi già” của tôi được trình bày vào giữa buổi trưa hè nóng nực, lại sau bữa cơm trưa, và trước một cử tọa đoàn hầu hết trên 60 bó thế này thì rất có thể diễn giả nói diễn giả nghe mà thôi. Có phải không quý anh?
Tôi nhớ lại có một cụ bà rất thích nghe các cuốn băng thu lại chương trình phát thanh Tiếng Vọng Tình Thương do tôi phụ trách. Bà nói: “Trời ơi, tôi mê Tiếng Vọng Tình Thương của ông kinh khủng! Nhà tôi đầy dẫy băng TVTT. Tối nào tôi cũng phải mở một cuốn ra nghe, rồi ngủ lúc nào không hay. Khi nào hết băng là máy tự động tắt!”
Trời ơi! Thì ra chương trình phát thanh TVTT của tôi đã trở thành liều thuốc ngủ cho bà con, hay nói văn hoa hơn thì TVTT có tác dụng đem thính giả vào cõi thiên thai! Cũng giống như ngày xưa các cụ ta thường ru con ru cháu ngủ bằng cách ngâm nga dâng hạt, ngắm đứng hay đọc các bài phú kỳ hồn vậy!
Có một câu chuyện vui của một nhà thuyết giảng Kinh Thánh và một bác tài xế taxi. Hai người này chết vào lúc tuổi già và đến cửa thiên đàng gặp thánh Phêrô. Khi vừa thấy bác tài, thánh Phêrô vui vẻ, mau mắn mở cửa và mời bác vào ngay. Đến phiên nhà giảng thuyết thì thánh nhân đóng sập cửa lại. Người này buồn bã, nói với thánh nhân:
- Thưa thánh cả Phêrô, sao ngài lại đối xử với con thế này. Suốt cuộc đời con hiến dâng cho Chúa, con đi giảng Kinh Thánh cho biết bao nhiêu người, mà sao con không được vào thiên đàng. Còn cái anh chàng tài xế kia, hắn có làm gì cho Chúa đâu. Sáng sớm đã lái xe vòng vòng kiếm tiền sinh sống. 3 giờ chiều là bắt đầu đi la cà ở các quán nhậu. Xỉn xỉn mãi đến khuya mới về nhà, nằm lăn ra ngủ. Sáng mai lại đi kiếm tiền nhậu tiếp. Vậy mà sao hắn lại được vào thiên đàng, còn con thì không?
Thánh Phêrô mỉm cười trả lời vị thuyết giảng:
- Những điều con nhận xét đều đúng cả đấy. Nhưng con có biết không? Các bài giảng thuyết về Kinh Thánh của con vừa dài, vừa dở, lại vừa dai. Con ăn nói huyên thuyên giống như máy bay cất cánh rồi bay lượn vòng vèo mà không tìm được bãi đáp, khiến cho cử tọa ngồi ngủ gà ngủ gật, chẳng ai biết Chúa là gì. Thành ra, con giảng cũng như không. Còn bác tài xế kia lái xe trong lúc say rượu, ai cũng sợ bị tai nạn chết, nên ngồi đọc kinh, nhớ đến Chúa. Thế cho nên, bác xứng đáng được vào nước Thiên Đàng!
Thưa quý anh,
Khi tuổi đời của chúng ta bắt đầu bằng con số 6 thì hình như sắc diện và tính tình bắt đầu thay đổi rất nhanh.
1. Tuổi già lẩm cẩm:
Cảm nghiệm đầu tiên của tuổi già là bắt đầu quên, bắt đầu lẩm cẩm. Rõ ràng cái người đứng trước mặt mình là người mình gặp hàng ngày, hàng tuần, mà sao tự nhiên mình quên hẳn tên của họ. Nhớ hoài không ra.
Một ví dụ khác: Vừa ở trên nhà xuống dưới bếp định lấy cái gì, mà khi vào bếp lại quên bẵng đi, không biết đến đó làm gì. Đứng một hồi mới nhớ được: “À, thì ra định xuống bếp lấy cái ly uống nước!”
Giới trẻ không thích người già nói chuyện đâu, vì mình có cái tật nói đi nói lại một sự kiện tới 3, 4 lần. Vừa nói rồi mà tưởng chưa nói, lại lập lại, khiến cho người nghe phát ngán. Mà chính mình thì không biết như vậy. Ngày xưa lúc còn trẻ, kể chuyện gì thì ngắn gọn, đâu ra đó. Còn bây giờ, nói vòng vo Tam quốc, nói mãi mà chưa vào đề, khiến con cái sinh ra bực mình:
- Bố muốn nói gì thì nói toẹt ra đi. Bố nói vòng vo hoài, con chẳng hiểu gì cả!
- Tao là bố mày. Tao nói tiếng Việt chứ tiếng gì mà mày không hiểu.
Và thế là bố con đi vào chỗ cãi lộn với nhau, chẳng ra cái thể thống gì cả!
Tuổi già lẩm cẩm hay quên. Ấy thế nhưng, có những vấn đề không đáng nhớ thì lại nhớ dai vô chừng. Những chuyện ngày xưa, bạn bè mất lòng nhau, giận hờn nhau thì lại không quên được. Đây là một câu chuyện có thật tại một xứ đạo kia. Có hai cụ trong một bữa chén anh chén tôi. Rượu vào lời ra. Hai người có chuyện bất đồng ý kiến, rồi đi đến chỗ giận nhau, không nhìn mặt nhau nữa. Bỗng dưng một hôm, một cụ thấy đứa con của người bạn đi lễ. Vì giận bạn mà trút nỗi giận vào đứa con của bạn mới có 13 tuổi. Thằng bé đang ngồi dự lễ thì ông cụ đuổi nó đi chỗ khác, lấy cớ con nít không được ngồi hàng ghế dành riêng trong nhà thờ. Đến khi ông cụ này qua đời, bố thằng nhỏ nghĩ tình xưa nghĩa cũ, cũng đi dự lễ an táng và còn dắt theo thằng bé. Khi vừa đến nhà thờ, thằng nhỏ nhìn thấy hình ông cụ để gần quan tài, nó bắt bố đi về ngay, với lý do:
- Bố ơi, cái ông già này trước đây con đi lễ, ông đuổi con một cách vô lý. Con ghét cái ông này hết sức mình!
Ông bố biết ngay là bạn mình còn hận truyện xưa nên trả thù con mình.
Vậy thì thưa quý anh, “già sinh tật, đất sinh cỏ”. Ở tuổi già, những điều đáng nhớ thì lại quên, mà những điều đáng quên thì lại nhớ. Chúng ta phải nhất quyết quên đi những hận thù quá khứ, để tuổi già chúng ta được bình an thư thái.
Có một bà đến trình với cha sở rằng bà ta vừa được Chúa Giêsu hiện ra. Cha sở không tin, cho là chuyện bịa đặt, nên lỉnh sang chuyện khác. Ngày hôm sau, bà ta lại đến nói với cha rằng đêm qua Chúa hiện ra với bà. Cha liền hỏi: “Thế Chúa nói gì với ba?”. Bà kể lại mọi điều trước sau, nhưng cha sở vẫn không tin. Cuối cùng, để thử xem bà nói thật hay giả, cha đề nghị với bà:
- Tôi nói thật, bà đừng buồn nhá! Tôi không tin những điều bà nói đâu. Vậy để chứng minh rằng Chúa thật sự đã hiện ra với bà thì lần tới, bà hỏi Chúa xem ông cha sở này đã phạm tội gì với Chúa.
Bà già vui vẻ trả lời:
- Vâng, được, con sẽ hỏi giùm cho cha.
Hôm sau, bà đến gặp cha sở và kể lại bà đã gặp Chúa rồi. Cha liền hỏi:
- Sao? Thế bà đã hỏi Chúa về tội của tôi chưa?
Bà trả lời:
- Dạ, có.
- Thế Chúa có trả lời bà không?
- Dạ, có.
Cha sở lúc đó có vẻ hơi ngán rồi, vì Chúa mà kể tội cha với bà thì cha sẽ xấu hổ lắm. Nhưng cha cứ đánh liều hỏi tiếp:
- Thế Chúa kể những tội gì của tôi cho bà nghe?
Bà già thong thả đáp:
- Sau khi con hỏi tội của cha thì Chúa trả lời: “Ta quên hết rồi!”
Cách đây một giờ, quý anh có được nghe bài giảng thuyết về dụ ngôn trong Phúc Âm “Người Cha nhân từ và đứa con hoang đàng”. Lý do người cha đã hành sử như vậy là vì người cha đã quên, quên hết tội tình của người con bỏ nhà ra đi. Đọc Phúc Âm, chúng ta thấy nhan nhản những câu chuyện tương tự về “bệnh” quên của Chúa. Trước giờ Chúa bị đóng đinh, có anh trộm lành nói rằng: “Lạy Thày, khi nào Thày về nước Thiên Đàng, xin nhớ đến con cùng!” Nếu chúng ta ở vào địa vị Chúa thì dù có tha cũng phải hạch sách, cảnh cáo anh trộm lành này, chứ đâu có tha cách dễ dàng được: “Anh có biết rằng anh đi ăn trộm, anh làm khổ cho bao nhiêu gia đình, anh phải đền tội đã rồi mới được tha!”. Nhưng Chúa thì không như vậy, Ngài đã trả lời ngay cho anh: “Ta bảo thật, ngày hôm nay, ngươi sẽ được cùng ta ở trên nước Thiên Đàng.” Chúa quên hết tội lỗi của anh kẻ trộm, cho nên anh ta lại trộm luôn cả nước Thiên Đàng.
Vậy chúng ta hãy bắt chước Chúa: Quên đi hết những lỗi lầm, những bực bội đối với anh em chúng ta.
2. Tuổi già tủi thân và cô đơn:
Cảm nghiệm thứ hai của tuổi già là hay tủi thân và sợ cô đơn. Tại sao lại hay tủi thân? Vì lúc trước mình còn trẻ, còn khỏe mạnh, cái gì mình cũng tự làm được. Nay tuổi già sức yếu, làm không được nữa thì phải nhờ con cháu. Mà nhờ vả chúng nó thì nó không chịu làm hoặc nếu có làm thì làm một cách miễn cưỡng, lại còn la mắng mình. Ngày xưa mình lái xe chở con đi học bao nhiêu năm trời. Nay mình không lái xe được nữa, nhờ con cháu chở đi nhà thờ thì chúng nó nói ở nhà đọc kinh cũng đủ rồi, việc gì phải đến nhà thờ. Thế là tủi thân. Buồn ơi là buồn!
Lại còn cảnh cô đơn nữa. Ngày xưa, khi còn trẻ đi làm có tiền, mua quà mua bánh cho con cháu thì nó còn thăm còn hỏi. Hoặc là ngày xưa còn khỏe mạnh, giữ con giữ cái cho chúng nó đi làm thì chúng còn săn đón, hỏi han. Nay về già, ngồi một chỗ, nói không ra hơi, nói chuyện nọ xọ sang chuyện kia, chẳng con cháu nào muốn nghe nữa. Có gọi chúng nó đến thì rồi lấm la lấm lét, câu trước câu sau, chúng nó cũng lỉnh đi hết. Đối với những cụ còn đủ cặp, cụ ông cụ bà, thì sớm tối còn thủ thỉ với nhau được. Ông xướng bà họa, ông “Kính Mừng” thì bà “Thánh Ma”, kể ra cũng còn đỡ, nhưng khi chỉ còn lại một cụ ông hay một cụ bà thì sự cô đơn buồn tủi càng ghê gớm hơn nữa.
Cho tới một lúc nào đó, khi chúng ta không còn đủ khả năng để tự lo những việc cần cho riêng chúng ta thì tình trạng còn khó khăn hơn nữa. Con cháu bận công ăn việc làm, không thể ở nhà để trông coi chúng ta. Mà dù chúng nó có ở nhà, thì lắm khi cũng không đủ khả năng và không tiện để giúp đỡ chúng ta trong các việc vệ sinh cá nhân cần thiết được. Lúc đó phải nghĩ đến giải pháp vào Viện Dưỡng Lão. Tôi đã có dịp vào thăm các nơi đó, và tôi phải công nhận rằng nơi đây sẽ là một cơn ác mộng đối với rất nhiều người, nếu chúng ta không chuẩn bị tâm hồn để một ngày nào đó bắt buộc chúng ta phải vào sống tại đó. Hãy cứ tưởng tượng, đó là một nơi tập trung tất cả những người già, đủ thứ bệnh tật ở chung với nhau. Mỗi phòng có 2 hoặc 3 người bạn cũng giống giống như mình. Ngày trái gió trở giời, có cụ phát bệnh, rên rỉ suốt ngày đêm, lâu lâu lại rú lên một tiếng, nghe rất rùng rợn. Người nằm giường bên cạnh mới hôm qua còn rên rỉ, ỉ ôi, qua đêm đã ra người thiên cổ. Hỏi làm sao mà không sợ cho được?
Thưa quý anh,
Tình trạng này chắc chắn phải xảy đến, chúng ta không thể nhắm mắt làm ngơ được. Chúng ta phải nghĩ tới, phải chuẩn bị, để có một ngày, một ngày không xa, chúng ta phải đương đầu với nó. Tôi nhấn mạnh, chúng ta không thể trốn tránh nó được, nhưng phải chuẩn bị để đương đầu với nó.
Trong cuộc đời của mỗi người chúng ta, có biết bao nhiêu biến cố tôi nghĩ còn khó khăn, kinh khủng hơn cái cảnh tuổi già buồn tủi và cô đơn này, có những nơi chúng ta đã sinh sống còn khiếp đảm hơn các Viện Dưỡng Lão nhiều, mà chúng ta đã vượt qua được tất cả. Vậy thì với niềm cậy trông vào Chúa, chúng ta hãy vì thương con cháu, một ngày nào đó, khi chúng ta thấy Viện Dưỡng Lão là nơi thích hợp cho tuổi già chúng ta thì hãy tình nguyện chọn nơi đó để sống những ngày cuối đời. Đây là lúc chúng ta phải nhớ lại những gì chúng ta đã học, đã nghe trong cuộc đời và phải được đem ra áp dụng: Chúa là nguồn an vui duy nhất đời con.
3. Tuổi già bất lực:
Bất lực là tình trạng không còn khả năng sức lực để làm những công việc bình thường mình vẫn làm. Có chân đó, nhưng chân không đủ sức để di chuyển thân xác từ chỗ này đến chỗ kia. Có tay đó, nhưng tay không còn khả năng cầm giữ một vật gì cho chắc. Có tai đó, mà có khi người ta hét bên tai cũng không nghe thấy gì. Có mắt đó, mà không còn xác định được người hay vật ngay trước mặt mình. Đó là tình trạng bất lực.
Một bộ lạc ở Phi Châu có tục lệ bắt cha mẹ già leo lên cây, rồi con cái ở dưới đất rung cây. Ai không còn đủ sức ôm chặt thân cây mà rớt xuống là bất lực, là vô dụng, cho chết luôn.
Khi tới tuổi già, thân xác và tinh thần sẽ lâm vào tình trạng bất lực. Nhưng có một khả năng tâm linh không trở thành bất lực cho tới lúc linh hồn lìa khỏi xác. Đó là khả năng cầu nguyện và kết hợp với Chúa.
Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, trong thư gửi cho những người già vào năm 1999, đã tâm sự với các tu sĩ già rằng: “Hội Thánh tin tưởng nơi phần đóng góp của anh em qua lời cầu nguyện liên lỉ, chờ đợi các lời khuyên già dặn kinh nghiệm cụ thể của anh em, và chứng tá cho Tin Mừng mà anh em sống hằng ngày làm giầu cho Hội Thánh.”
Chúng ta đừng tưởng tuổi già bất lực mà không làm được những việc “cả thể” khiến cho giới trẻ phải khâm phục đâu. Mới thứ Bảy tuần trước tôi xuống Nam Cali để dự đám táng một ông bạn già. Người quá cố có một bà chị dâu ở mãi bên Úc, năm nay 80 tuổi. Bà đi máy bay một mình từ Úc qua Hoa Kỳ. Con cháu bên Úc đưa cụ ra phi trường. Còn con cháu bên Hoa Kỳ đi đón cụ. Con cháu đón cụ ở cổng quốc ngoại, vì đây là chuyến bay từ Úc đến, nhưng chẳng hiểu sao hãng máy bay lại đưa hành khách qua cổng quốc nội. Thế là bà cháu chẳng gặp nhau. Hai tiếng đồng hồ sau, người ở nhà tự nhiên thấy chuông gọi cửa. Mở ra thì chỉ thấy có mình bà cụ với hành lý ngổn ngang, mà chẳng thấy con cháu đi đón đâu cả. Vừa lúc đó thì điện thoại của người đi đón từ phi trường gọi về cho biết không tìm thấy bà. Chắc bà đi lạc rồi. Thì ra khi bà không thấy người ra đón, bà đã tự đi lãnh hành lý và nhờ xe buýt của phi trường chở cụ về địa chỉ mà con cháu viết sẵn cho cụ. Cái hay là bà cụ không nói được một câu tiếng Anh nào, mà người Mỹ vẫn hiểu cụ muốn gì và đưa cụ về tới nhà bằng yên vô sự.
Còn Cộng Đồng chúng ta ai cũng biết bà cụ Nam. Bà đã qua đời mấy năm nay và xác đã đem về VN chôn cất. Hồi năm 1988, trong phái đoàn của Cộng Đồng chúng ta đi dự lễ phong 117 Hiển Thánh Tử Đạo VN, có bà cụ Nam, năm đó cụ cũng trên 80 tuổi. Khi phái đoàn hành hương từ Lộ Đức về Paris bằng xe buýt, xe ngừng lại giữa đường tại một làng nhỏ để mọi người nghỉ ngơi co dãn thân thể. Theo lệnh của tài xế, mọi người xuống xe mua quà kỷ niệm và phải trở lại xe sau 30 phút. Hầu như người nào khi trở về cũng đem theo lon nước, vì đi đường xa khát nước lắm. Chỉ riêng có bà cụ Nam lệ khệ cầm một bịch nhãn, ngon ngọt như nhãn Hưng Yên vậy. Người ta hỏi cụ kiếm ở đâu ra thứ trái cây quý hóa này. Cụ trả lời: “Thì ở cái ngõ hẻm đó!” Trên 80 hành khách già trẻ lớn bé đầy đủ, mà không ai tìm ra chỗ bán nhãn, chỉ có mình một bà già trên 80 tuổi, không biết nói một chữ tiếng Anh, tiếng Pháp nào, thế mà cụ đã tìm ra một thứ mà không ai tìm được. Bởi vậy có đôi khi chúng ta cũng đừng nên chê già bất lực nhá!
Chúa Giêsu, sau 3 năm bôn ba khắp thành thị đến thôn quê để rao truyền Tin Mừng nước trời. Ngài đã làm bao nhiêu phép lạ cứu chữa bệnh nhân. Thế nhưng chính vào lúc Ngài nằm bất động trên Thánh Giá, chính vào lúc Ngài bị buồn tủi sâu xa, chính vào lúc cả vũ trụ bỏ rơi Ngài, xỉ nhục Ngài, chính vào lúc người đời tưởng như Chúa bất lực, chính vào lúc hầu như cả Đức Chúa Cha cũng để Ngài cô đơn, tủi nhục “Lạy Cha, sao Cha bỏ con cô đơn thế này?”, thì Ngài đã hoàn tất sứ mạng trọng đại nhất là cứu chuộc tội lỗi nhân loại.
4. Tuổi già giống như tuổi thơ:
Nếu đem so sánh hình ảnh một em bé mới sinh ra với một cụ già thập tử nhất sinh, người ta thấy khác nhau một trời một vực. Em bé như chiếc bông hoa xinh tươi mới nở. Còn cụ già như chiếc hoa héo tàn. Một triết gia đã khuyên chúng ta rằng: “Bạn phải làm sao để khi vừa sinh ra thiên hạ cười trong lúc bạn khóc, nhưng khi bạn chết thì thiên hạ khóc trong lúc bạn cười.”
Tuy nhiên, trong cái khác biệt già trẻ đó, tôi vẫn thấy có những điểm tương đồng rất ngộ nghĩnh:
Một bé thơ không thể tự ăn uống được và thức ăn phải là đồ lỏng. Một cụ già ăn uống cũng phải có người đút và cụ cũng không thể ăn thức ăn cứng được nữa.
Một em bé cần phải mặc tã thì một cụ già cũng cần phải mang cái thứ đó khi không còn khả năng kiềm chế bộ phận tiêu hóa của mình.
Một em bé ăn rồi lại nhắm mắt ngủ li bì thì một cụ già nằm trên giường bệnh cũng y hệt như vậy.
Một em bé trước khi biết đi thì phải biết bò, di chuyển bằng 2 chân và 2 tay. Còn một cụ già sau khi đi đứng mấy chục năm thì lại cần thêm cái gậy cho đủ 3 chân. Có khi cụ phải đi bằng cái xe 4 chân, vị chi là cụ có tới 6 chân lận!
Một em bé thường hay hờn hay dỗi, có khi còn giả vờ đau đớn để được mẹ vỗ về an ủi. Các cụ đến tuổi về già tính nết cũng y hệt như vậy, động một tí là hờn là dỗi, bỏ cơm không chịu ăn, bắt cụ bà năn nỉ muốn đứt hơi mới chịu ăn trở lại. Có những cụ đau yếu được các con thay phiên săn sóc. Hôm nào đứa con khó tính coi cụ thì cụ vào khuôn vào phép, chẳng dám kêu ca, bảo ăn là ăn, bảo uống là uống, không thở dài thở vắn. Còn hôm nào gặp cô con gái có tính nuông chiều một tí là y như thể ra mặt nhõng nhẹo, giận hờn, đòi này đòi kia đủ thứ, hỏi gì cũng chỉ nhắm mắt, không thèm trả lời, ra điều mệt mã lắm.
Phúc Âm có kể rằng Chúa Giêsu yêu bé thơ và nói rằng chỉ những người giống như trẻ thơ mới được vào nước Thiên Đàng. Nhiều cụ sợ không được lên Thiên Đàng vì làm sao già lụ khụ mà giống trẻ thơ được. Vậy thì hôm nay, các cụ nghe con phân tích như vậy, các cụ yên trí nhá, các cụ cũng có nhiều điểm giống trẻ thơ lắm đấy! Nước thiên đàng là của các “cụ bé thơ” đấy! (còn tiếp).