Tìm hiểu về một góc lịch sử của nước Mỹ, chúng tôi nhận thấy có một điểm mà cho đến bây giờ lịch sử nước Mỹ vẫn còn nhắc lại. Đó là cuộc nội chiến đã diễn ra vào thế kỷ XIX. Khi đó Liên bang Bắc Mỹ chống lại Liên minh Nam Mỹ, đó là cuộc chiến tranh nội chiến của Mỹ, kết thúc vào năm 1865, phần thắng nghiêng về Liên bang Bắc Mỹ. Tổng thống Abraham Lincoln, một con người muốn hàn gắn vết thương chiến tranh không phải bằng sức mạnh và đàn áp, mà bằng thiện chí và sự hào phóng đã có những dòng kết thúc trong bài diễn văn ngày nhận chức tổng thống Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ như sau:
“ …Không chút tà tâm ác độc, với lòng từ thiện khoan dung vì mọi người, với lòng tin vững chắc vào lẽ phải như đức tin về Chúa, đã khiến chúng ta nhìn thấy điều đúng đắn, chúng ta hãy nỗ lực hoàn thành công việc chúng ta đang làm để hàn gắn những vết thương của dân tộc, để chăm lo cho người lính đã từng phải ra trận, chăm lo cho goá phụ và những đứa trẻ mồ côi - để làm tất cả những gì có thể đem lại và nuôi dưỡng nền hoà bình công bằng và dài lâu giữa đồng bào chúng ta và với tất cả các dân tộc.”
Cuộc chiến và lịch sử; chiến tranh và độc lập là những phạm trù không có gì khác thường đối với bất kỳ quốc gia nào. Nhưng điểm chú ý ở đây là hai vị tướng thắng trận và bại trận đã ôm hôn nhau trong ngày mà một bên thắng, một bên thua. Chính vị tướng chiến thắng là Grant đã nói về vị tướng chiến bại như sau:
“Những kẻ nổi loạn lại là đồng bào của chúng ta đấy. Cuộc chiến tranh vì nền độc lập của Miền Nam tuy trở thành một sự thất bại, nhưng người anh hùng của sự nghiệp đó, Rober E. Lee, đã được đông đảo mọi người thán phục vì sự xuất sắc trong tài lãnh đạo và sự vĩ đại của ông trong cuộc chiến bại”
Vì vậy, người ta tạc tượng phù điêu của cả tổng thống miền Nam Efferson Davis và hai vị tướng miền Nam tên tuổi Robert E. Lee , Thomas J. "Stonewall" Jackson vào sườn núi, đó là Stone Mountain, thuộc tiểu bang Georgia, cách Atlanta khoảng 25km về phía Đông. Theo các nhà khoa học phân tích, núi có tuổi khoảng hơn 300 triệu năm. Có người cho rằng đó là kết quả của thềm lục địa châu Phi và châu Mỹ đụng nhau, sau đó xuất hiện quả núi này. Nhưng những người không công nhận thuyết lục địa trôi thì cho rằng quả núi lớn này là một thiên thạch, bởi vì nó định vị giữa một khoảng bình nguyên rộng lớn mênh mông, không có dấu vết của núi đá. Dù cách nào, thì đó cũng là câu chuyện của hơn 300 triệu năm lịch sử. Còn câu chuyện lịch sử thực sự được người ta tạc vào vách núi đá trở thành bức tranh nghệ thuật điêu khắc lớn nhất thế giới . Bức chạm ở độ cao 120m trong một diện tích bề mặt được chạm khắc khoảng 12000m2. Nó được khởi công chạm khắc từ năm 1916 nhưng tới năm 1972 mới hoàn thành. Sở dĩ người ta đề cao sự kiện lịch sử này không phải là vì chiến thắng hay chiến bại mà là vì thái độ của cả hai bên đã thể hiện một sự tôn trọng nhau. Điều đó muốn nói lên rằng, một cuộc chiến tranh nội bộ giữa Bắc Mỹ và Nam Mỹ là vì một quyền độc lập dành cho Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ. Do vậy họ cảm thấy là đều hân hoan trong độc lập và sự hân hoan ấy đã xóa đi tất cả những hận thù đau thương ở phía sau. Đó là một cuộc chiến kết thúc trong hòa bình.
Chúng tôi muốn nói đến chi tiết trên trong ngày hôm nay. Bởi vì, nếu còn nuôi một chút hận thù; nếu còn hãnh diện với kiêu căng và ngạo mạn của kẻ chiến thắng thì không bao giờ có hình ảnh đó. Bởi thế, trong giáo thuyết Tin Mừng của Đức Giêsu, Ngài đã đề cao lòng nhân ái ngang với tình yêu. Hay nói một cách khác, tình yêu có hai đặc tính là cho đi và tha thứ. Tình yêu của Thiên Chúa đến với nhân loại cũng vô cùng như bản tính của Thiên Chúa, do đó, sự tha thứ cũng đạt tới vô cùng. Tha bảy mươi lần bảy có nghĩa là vô cùng và sự tha thứ đó là một chiều kích của tình yêu. Nếu người ta còn giữ mãi những hận thù, không chấp nhận được nhau, hoặc là chỉ tha cho nhau trong giới hạn thì chưa đạt tới một tình yêu đích thật.
Người Việt Nam chúng ta có phương ngôn rất hay, rằng “Chém con bằng sống, không ai chém con bằng lưỡi”. Con cái mình dù ngỗ nghịch, dù hỗn láo, khiến cho cha mẹ phải đau lòng. Cha mẹ phải sửa dạy con, “Chém con bằng sống, không ai chém con bằng lưỡi”. Tình thương đã thâm nhập cả trong cái nóng nảy và đi lên đầu ngọn roi, thấm vào đến tận những phương pháp để sửa phạt. Tình yêu phải đạt tới độ chín, nghĩa là tình yêu phải là sự bao dung, tha thứ, là cho đi. Ở phương Đông chúng ta hay nói đến sự “chấp”. Sự chấp bao hàm rất nhiều nghĩa. Và khi Việt hóa thì chữ “chấp” ấy càng dễ cho chúng ta hiểu rất nhiều mặt của từ “chấp”. Chấp chiếm, tranh chấp, chấp nhau, chấp hết... Trong tất cả những chữ chấp ấy, nó thể hiện điều người ta muốn đối phó với nhau. Nhưng chỉ có một từ kép của từ chấp là “chấp nhận”– có thể nói là – mới chính là độ chín của chữ chấp. Bởi vì chấp chiếm, chấp nhau, tranh chấp thể hiện một giới hạn hẹp hòi và tính cách của con người đối kháng nhau. Nhưng khi người ta biết chấp nhận, thì đó lại là điều khác. Một tình yêu dám chấp nhận tất cả. Trên Thập Giá, Chúa Giêsu chấp nhận cả cái chết. Một cái chết oan uổng, một cái chết được liệt vào hàng trộm cướp. Một cái chết giết Đấng là chân lý, là đường, là sự sống. Ngài là Con Thiên Chúa làm người lại bị mang tội là phạm thượng và trí trá. Một sự chấp nhận như vậy đã thể hiện một tình yêu cho đi đến tận cùng. Chấp nhận lưỡi đòng xuyên qua trái tim để trao ban sự sống cho con người. Có như vậy, chúng ta mới hiểu về dụ ngôn hôm nay: Một ngàn nén bạc với một trăm bạc, nó cách nhau như trời với đất. Mà vị vua kia vì tình thương đã tha bổng cho con nợ một ngàn nén bạc, trong khi con người với nhau thì bóp cổ lè lưỡi và giam bạn cho đến khi trả hết đồng bạc cuối cùng (X Mt 18, 23-30).
Chính vì người ta không muốn chấp nhận, mà chỉ muốn chấp chiếm nhau, nên con người trở nên ích kỷ, hẹp hòi. Và từ cái ích kỷ, hẹp hòi ấy, tình yêu cũng trở nên bị đóng khung, bị ốc đảo trong ích kỷ của mình. Một tình yêu như thế, giống như ao tù, không lưu thông và nước sẽ bị hư thối.
Tình yêu như một giòng sông
Nước vào lại chảy, mới không đọng tù.
Tình yêu của Chúa Giêsu
Là nguồn sức sống, thiên thu chan hòa.
Chảy từ tim Chúa chảy ra.
Chúng ta phải nhìn thấy tình yêu Chúa Giêsu là một tình yêu tuyệt vời. Và vì thế, những gì người trao ban là cho đi trước, là chấp nhận tất cả những phần thiệt hại về mình. Chừng nào chúng ta dám chấp nhận như vậy thì chúng ta mới đi vào được tình yêu của Chúa Giêsu. Lúc đó vượt qua ba lần của phương Đông là “Quá tam ba bận”; vượt qua bảy lần của Phêrô, vì Phêrô những tưởng như thế đã là nhiều, để đạt tới con số “Bảy mươi lần bảy”. Tha thứ, nghĩa là đạt tới chiều kích vô biên. Yêu vô cùng, tha thứ vô cùng, chấp nhận tất cả. Những lý thuyết đó, ai cũng quí, nhưng không ai chịu thực hành. Những cách ứng xử đó, ai cũng biết, nhưng không ai chịu hành động!
Chính Chúa Giêsu đã dạy chúng ta: “Hãy yêu thương cả kẻ thù và tha thứ cho những kẻ làm hại ta” (Mt 5,44). Tình yêu của Chúa còn dạy chúng ta yêu thương tất cả. Bởi vì, một tình yêu đích thật thì nhìn thấy tất cả đều tốt đẹp. Tất cả đều hòa hợp trong tình yêu. Việt Nam chúng ta cũng vẫn nhắc như vậy mà:
“Yêu nhau trăm sự chẳng nề
Một trăm chỗ lệch cũng kê cho bằng” (Ca dao)
Nhưng khi người ta không chấp nhận nhau thì “bới bèo ra bọ”. Và đó là cách thức để thấy rằng, con người có thể hạnh phúc khi người ta ứng xử quảng đại trong tình yêu, hay con người trở nên hỏa ngục cho nhau. Như một số triết gia trẻ người Pháp đã định nghĩa như vậy. Tại sao không tạo thiên đàng cho nhau mà lại tạo hỏa ngục cho nhau. Khi con người đánh mất tình yêu, thì trái đất này trở nên bị chúc dữ. Đến nỗi, thế giới này, theo thánh Phaolo nói: “Toàn thể tạo vật cũng đang rên siết như người đàn bà trong lúc sinh con, chờ đợi ngày con cái Thiên Chúa được giải thoát” (x. Rm 8, 19-21). Bởi lẽ, nếu chúng ta được giải thoát khỏi những tị hờn ghen ghét và những chấp chiếm ích kỷ. Con người sẽ trở nên yêu thương, hòa nhập với vũ trụ. Và đó chính là tình yêu của Thiên Chúa muốn trao ban cho con người.
Lạy Chúa Giêsu,
Chúng con đã hiểu,
Tại sao trong Kinh Lạy Cha, Chúa dạy chúng con;
“Tha nợ chúng con
như chúng con cũng tha kẻ có nợ chúng con”.
Vì Chúa ban cho chúng con một đơn vị nhỏ nhất.
Nếu chúng con không vượt qua đơn vị ấy
thì làm sao chúng con yêu Thiên Chúa là Đâng Toàn Năng vô biên.
Bài học hôm nay,
Chúa dạy chúng con một tình yêu cho đi và tha thứ.
Xin cho chúng con luôn ý thức
mỗi khi chúng con biết chấp nhận nhau, tha thứ cho nhau
là chúng con đang đón nhận tình yêu và ân sủng của Chúa.
Một lần nữa,
Xin cho chúng con ý thức lại
và đọc với tất cả niềm trìu mến
trong Kinh Lạy Cha mà Chúa dạy chúng con:
“Xin tha nợ chúng con
như chúng con cũng tha kẻ có nợ chúng con.
Xin chớ để chúng con sa chước cám dỗ
nhưng cứu chúng con cho khỏi sự dữ. Amen.”