Trong số chuyện dụ ngôn trong Kinh Thánh, có lẽ không câu chuyện nào trở nên quen thuộc và đi sâu vào lòng người bằng dụ ngôn người con hoang đàng. Có rất nhiều bài giảng thuyết hùng hồn bàn đến chiều sâu sứ điệp Đức Giêsu để lại cho nhân thế qua các hình tượng nhân vật ấy. Có thể nói, bất kỳ tín hữu Kitô nào cũng có thể tìm thấy mình qua họ.
Ai làm người trong đời mà chẳng một lần đi hoang trót dại. Muốn làm chủ cuộc đời, nắm giữ vận mệnh để tự điều khiển, lèo lái theo ý muốn, đó là tự do tất yếu của nhân loại. Con người ai chẳng thích tự thực hiện hoài bão bản thân. Người con thứ trong câu chuyện hôm nay, như bao người, anh cũng ham muốn tự do làm bất cứ điều gì anh thích. Tự do tự tung tự tác, không bị ràng buộc, kìm kẹp hay bó buộc của gia đình, người thân, đó cũng thật là não trạng của thế hệ trẻ, sớm muốn rời bỏ mái ấm nhỏ hẹp hầu tự do tung cánh.
Tự do là điều tốt, đó chính là phẩm tính tuyệt đối Thiên Chúa phú bẩm cho con người. Thế nhưng, lạm dụng tự do chắc chắn không để lại kết quả tốt. Sử dụng sai tự do, người con thứ tự huỷ diệt cuộc đời trong đam mê, trác táng. Hằng ngày trong nhân loại, có biết bao người sử dụng tự do vô trách nhiệm, gây nên tác hại vô lường cho bản thân, gia đình và xã hội. Nhân loại khi nào cũng thích tự do, coi trọng tự do, nhưng không con người thời đại nào lạm dụng tự do như hiện tại. Người ta tự do làm bất cứ điều gì họ muốn, bất chấp đạo lý, luân thường. Ngay cả đến tính mạng tha nhân họ cũng chẳng từ. Thay vì tự do khiến nhân loại trưởng thành để góp phần xây dựng thế giới văn minh, xinh đẹp, con người lại huỷ hoại chúng bằng tự do quá mức. Tự do không phải muốn gì được nấy nhưng chính là biết hành động theo trách nhiệm. Lương tâm con người thời đại hình như đã chết, làm gì có chuyện tự do hành động mà còn biết đến trách nhiệm, bổn phận hay nghĩa vụ?
Hành động non dại, khờ khạo của người con thứ dù sao cũng vẫn đáng được tha thứ, mặc dầu anh đắm mình trong truỵ lạc đến mức đánh mất nhân tính, phẩm giá, nhưng anh vẫn còn biết quay đầu trở lại. Anh vẫn còn có một phán đoán lành mạnh, một trí khôn minh mẫn và một lương tâm biết phân biệt đúng sai, tốt dở, để rồi hối hận, đứng lên, trở về.
Cái đáng buồn của cuộc sống ngày nay khác hơn thật nhiều, có những con người không những không biết biện phân thật giả mà lại còn ngông cuồng kiêu ngạo, tự mãn. Bởi vậy có không bao nhiêu chuyện đáng buồn xảy ra trên thế giới, người ác vẫn cứ ác, người thiện vẫn mãi chịu thiệt thòi. Dường như hào quang văn minh vật chất càng choá sáng thì văn minh sự thiện càng mù tối. Không cần đến đạo đức nhân phẩm, ngày nay con người chỉ biết đến tiền và tiền, danh vọng và danh vọng, quyền lực và quyền lực, còn đâu nữa những tâm hồn biết sống gầy đắp cho chân lý tình thương. Mọi thứ văn minh của thế kỉ gần như đều được đẩy mạnh phát triển nhưng tiếc thay văn minh tình thương như thể ngày càng tụt dốc. Ở môi trường nào cũng thấy con người đấu đá, tranh chấp, giành giựt nhau để tồn tại, không biết cho đến bao giờ thế giới mới thực sự trở nên xinh đẹp theo đúng nghĩa thiện hảo của nó.
Hỏi thử nơi gia đình cha mẹ không tốt làm sao có thể sinh con tốt? Trong xã hội con người không tốt làm sao có thể sinh thế giới tốt? Giả thử trong một ngàn thanh thiếu niên thời đại biết trở lại như người con thứ khi nhận ra lầm lỗi yếu đuối, có lẽ xã hội vơi thật nhiều tiếng khóc. Giả thử trong một trăm cha mẹ biết yêu thương, quảng đại như người cha nhân hậu thì có lẽ thế giới đã không còn bạo lực, thai nhi vô tội không còn gào thét. Giả thử trong một chục người anh trưởng thành biết nhận định giá trị đích thực của cuộc sống để có cái nhìn đúng về con người và cuộc đời, thì có lẽ gia đình đã không còn tiếng cãi vã, chửi bới, tranh chấp địa vị, quyền lực, bạc tiền.
Cho đến bao giờ, không biết cho đến bao giờ con người mới có thể sống xứng đáng với danh hiệu người của mình, một con người có lý trí, ý chí, tự do và tình cảm, những phẩm tính cao cả Thiên Chúa phú bẩm nhưng không để được thông dự vào phẩm tính tuyệt đối của Ngài. Thuở đầu tạo dựng Thiên Chúa nhìn thấy mọi thụ tạo đều đáng yêu và tốt lành, chỉ vì tự do, cũng chỉ vì tự do mà chết chóc khổ đau đã tràn ngập thế giới. Đó không phải do lỗi Thiên Chúa nhưng hoàn toàn vì con người. Thế nhưng, điều quan trọng lại không tuỳ thuộc vào việc con người có lầm lỗi hay không hoặc lầm lỗi như thế nào nhưng chính là con người có biết nhìn nhận lỡ lầm để sửa đổi.
Làm sao bạn có thể sám hối trong khi không ý thức mình phải sám hối. Làm sao bạn có thể được biến đổi nếu như bạn không biết làm gì để biến đổi. Làm sao bạn có thể đón nhận được ơn cứu độ nếu như bạn không biết tại sao mình cần phải được cứu độ. Làm sao bạn có thể được tha thứ nếu như bạn không biết mình phải tha thứ. Người con thứ đã biết sai nên cất lời xin lỗi. Anh biết mình lạc đường nên đã đứng dậy quay trở lại. Vì đã biết tôn trọng đúng nghĩa mà người cha nhân hậu đã can trường làm theo ý con đòi hỏi, nhưng cũng chính vì biết tha thứ không ngừng mà ông đón nhận được sự trở lại. Cũng chính vì không biết bản thân mà người anh tưởng mình tốt lành lại trở thành kẻ nhỏ nhen, cứng cỏi. Anh ở gần cha mà thật ra lại xa cha, bởi không hiểu được tấm lòng cha, anh ở gần em nhưng lại cách biệt nó, bởi không yêu thương tha thứ được cho nó. Chúng ta cũng vậy, ở gần nhau, ở bên nhau, cùng nhau hưởng một bầu trời, một luồng không khí, một dòng sự sống nhưng chúng ta vẫn chém giết, chê chối, loại trừ lẫn nhau chỉ vì danh vọng, bạc tiền, địa vị. Hỡi nhân loại, trái tim ngươi ở đâu? Nói con người ngày nay chỉ còn biết đến cảm xúc cá nhân, ai cũng muốn kiếm tìm hạnh phúc tư riêng mà đang tâm chà đạp lên giọt nước mắt của người là vậy.
Sự việc người con thứ ăn chơi tráng táng cũng chính là mối lo thời đại khi con người có xu hướng hưởng thụ hơn kiềm chế. Thế nhưng, nếu biết hành xử như anh thì đã phúc. Anh phạm tội, sự thật là anh sai lỗi, nhưng anh có lầm lỗi bao nhiêu vẫn không mấy quan trọng, quan trọng hơn là anh đã biết quay trở lại, biết nhìn nhận yếu đuối của mình. Như vậy anh đã thành công một nửa, phần còn lại tuỳ thuộc việc anh cố gắng rèn luyện. Thời đại này hình như con người bỏ quên thuật ngữ “rèn luyện”, bởi khi rèn luyện thì phải mất mát, từ bỏ, hy sinh. Muốn trở thành người tốt đâu chỉ có ý thức nhưng còn cần cả một tiến trình trau dồi, rèn luyện mới trở nên trưởng thành đích thực được.
Nhân loại xưa nay, chỉ mải quan tâm đến việc ăn chơi trác táng của đứa con thứ, mà quên đi não trạng sai lầm của người con cả. Anh đã tự khoác cho mình chiếc áo cứng nhắc về bổn phận và trách nhiệm mà khép kín trái tim, không quan tâm, lưu ý đến cảm xúc người khác cũng như sự tinh tế, nhạy bén trong tình yêu. Chính vì vậy mà mặc dù ở ngay bên cạnh người cha anh hết lòng tôn thờ yêu kính nhưng lại hoàn toàn khác biệt trong cái nhìn, trong ý niệm, trong trái tim ích kỉ, hẹp hòi, anh xa biệt luôn cả người em tội lỗi lầm lạc của mình. Anh đã đánh mất bản thân, đánh mất người anh yêu thương là vậy.
Lạy Chúa, con có thể nhìn thấy mình qua cả hai hình tượng. Sự ngông cuồng, kiêu ngạo, nông nổi, nhất thời của người con đàng điếm, thái độ thờ ơ, lạnh lùng, cứng cỏi, mẫm cảm với cuộc đời của người anh. Con đang trong tình trạng thê lương của người em, sống ủ mình trong tội lỗi hư hèn, phản nghịch cùng Thiên Chúa hay ích kỉ, nông cạn như người anh để mà nhìn đời khắt khe, phiến diện? Dù anh hay em, không quan trọng, nhưng cần thiết hơn con cần biết chính bản thân để phục thiện. Người con thứ, anh đã được phục sinh nhờ biết nhận ra lầm lỗi yếu đuối và quyết tâm trở lại. Người anh đã sai lại càng sai phạm nặng vì cứng cỏi, ganh ghét. Hãy tha thứ cho anh, bởi anh đã không biết bản thân mình. Xin giúp con cũng biết thật lòng tha thứ cho những người hiểu lầm, chê chối con. Cho dẫu cuộc sống có ngập tràn nước mắt đau khổ, phản bội, thì xin cho con vẫn luôn tìm thấy niềm vui hạnh phúc trong Thiên Chúa cứu độ.
Ai làm người trong đời mà chẳng một lần đi hoang trót dại. Muốn làm chủ cuộc đời, nắm giữ vận mệnh để tự điều khiển, lèo lái theo ý muốn, đó là tự do tất yếu của nhân loại. Con người ai chẳng thích tự thực hiện hoài bão bản thân. Người con thứ trong câu chuyện hôm nay, như bao người, anh cũng ham muốn tự do làm bất cứ điều gì anh thích. Tự do tự tung tự tác, không bị ràng buộc, kìm kẹp hay bó buộc của gia đình, người thân, đó cũng thật là não trạng của thế hệ trẻ, sớm muốn rời bỏ mái ấm nhỏ hẹp hầu tự do tung cánh.
Tự do là điều tốt, đó chính là phẩm tính tuyệt đối Thiên Chúa phú bẩm cho con người. Thế nhưng, lạm dụng tự do chắc chắn không để lại kết quả tốt. Sử dụng sai tự do, người con thứ tự huỷ diệt cuộc đời trong đam mê, trác táng. Hằng ngày trong nhân loại, có biết bao người sử dụng tự do vô trách nhiệm, gây nên tác hại vô lường cho bản thân, gia đình và xã hội. Nhân loại khi nào cũng thích tự do, coi trọng tự do, nhưng không con người thời đại nào lạm dụng tự do như hiện tại. Người ta tự do làm bất cứ điều gì họ muốn, bất chấp đạo lý, luân thường. Ngay cả đến tính mạng tha nhân họ cũng chẳng từ. Thay vì tự do khiến nhân loại trưởng thành để góp phần xây dựng thế giới văn minh, xinh đẹp, con người lại huỷ hoại chúng bằng tự do quá mức. Tự do không phải muốn gì được nấy nhưng chính là biết hành động theo trách nhiệm. Lương tâm con người thời đại hình như đã chết, làm gì có chuyện tự do hành động mà còn biết đến trách nhiệm, bổn phận hay nghĩa vụ?
Hành động non dại, khờ khạo của người con thứ dù sao cũng vẫn đáng được tha thứ, mặc dầu anh đắm mình trong truỵ lạc đến mức đánh mất nhân tính, phẩm giá, nhưng anh vẫn còn biết quay đầu trở lại. Anh vẫn còn có một phán đoán lành mạnh, một trí khôn minh mẫn và một lương tâm biết phân biệt đúng sai, tốt dở, để rồi hối hận, đứng lên, trở về.
Cái đáng buồn của cuộc sống ngày nay khác hơn thật nhiều, có những con người không những không biết biện phân thật giả mà lại còn ngông cuồng kiêu ngạo, tự mãn. Bởi vậy có không bao nhiêu chuyện đáng buồn xảy ra trên thế giới, người ác vẫn cứ ác, người thiện vẫn mãi chịu thiệt thòi. Dường như hào quang văn minh vật chất càng choá sáng thì văn minh sự thiện càng mù tối. Không cần đến đạo đức nhân phẩm, ngày nay con người chỉ biết đến tiền và tiền, danh vọng và danh vọng, quyền lực và quyền lực, còn đâu nữa những tâm hồn biết sống gầy đắp cho chân lý tình thương. Mọi thứ văn minh của thế kỉ gần như đều được đẩy mạnh phát triển nhưng tiếc thay văn minh tình thương như thể ngày càng tụt dốc. Ở môi trường nào cũng thấy con người đấu đá, tranh chấp, giành giựt nhau để tồn tại, không biết cho đến bao giờ thế giới mới thực sự trở nên xinh đẹp theo đúng nghĩa thiện hảo của nó.
Hỏi thử nơi gia đình cha mẹ không tốt làm sao có thể sinh con tốt? Trong xã hội con người không tốt làm sao có thể sinh thế giới tốt? Giả thử trong một ngàn thanh thiếu niên thời đại biết trở lại như người con thứ khi nhận ra lầm lỗi yếu đuối, có lẽ xã hội vơi thật nhiều tiếng khóc. Giả thử trong một trăm cha mẹ biết yêu thương, quảng đại như người cha nhân hậu thì có lẽ thế giới đã không còn bạo lực, thai nhi vô tội không còn gào thét. Giả thử trong một chục người anh trưởng thành biết nhận định giá trị đích thực của cuộc sống để có cái nhìn đúng về con người và cuộc đời, thì có lẽ gia đình đã không còn tiếng cãi vã, chửi bới, tranh chấp địa vị, quyền lực, bạc tiền.
Cho đến bao giờ, không biết cho đến bao giờ con người mới có thể sống xứng đáng với danh hiệu người của mình, một con người có lý trí, ý chí, tự do và tình cảm, những phẩm tính cao cả Thiên Chúa phú bẩm nhưng không để được thông dự vào phẩm tính tuyệt đối của Ngài. Thuở đầu tạo dựng Thiên Chúa nhìn thấy mọi thụ tạo đều đáng yêu và tốt lành, chỉ vì tự do, cũng chỉ vì tự do mà chết chóc khổ đau đã tràn ngập thế giới. Đó không phải do lỗi Thiên Chúa nhưng hoàn toàn vì con người. Thế nhưng, điều quan trọng lại không tuỳ thuộc vào việc con người có lầm lỗi hay không hoặc lầm lỗi như thế nào nhưng chính là con người có biết nhìn nhận lỡ lầm để sửa đổi.
Làm sao bạn có thể sám hối trong khi không ý thức mình phải sám hối. Làm sao bạn có thể được biến đổi nếu như bạn không biết làm gì để biến đổi. Làm sao bạn có thể đón nhận được ơn cứu độ nếu như bạn không biết tại sao mình cần phải được cứu độ. Làm sao bạn có thể được tha thứ nếu như bạn không biết mình phải tha thứ. Người con thứ đã biết sai nên cất lời xin lỗi. Anh biết mình lạc đường nên đã đứng dậy quay trở lại. Vì đã biết tôn trọng đúng nghĩa mà người cha nhân hậu đã can trường làm theo ý con đòi hỏi, nhưng cũng chính vì biết tha thứ không ngừng mà ông đón nhận được sự trở lại. Cũng chính vì không biết bản thân mà người anh tưởng mình tốt lành lại trở thành kẻ nhỏ nhen, cứng cỏi. Anh ở gần cha mà thật ra lại xa cha, bởi không hiểu được tấm lòng cha, anh ở gần em nhưng lại cách biệt nó, bởi không yêu thương tha thứ được cho nó. Chúng ta cũng vậy, ở gần nhau, ở bên nhau, cùng nhau hưởng một bầu trời, một luồng không khí, một dòng sự sống nhưng chúng ta vẫn chém giết, chê chối, loại trừ lẫn nhau chỉ vì danh vọng, bạc tiền, địa vị. Hỡi nhân loại, trái tim ngươi ở đâu? Nói con người ngày nay chỉ còn biết đến cảm xúc cá nhân, ai cũng muốn kiếm tìm hạnh phúc tư riêng mà đang tâm chà đạp lên giọt nước mắt của người là vậy.
Sự việc người con thứ ăn chơi tráng táng cũng chính là mối lo thời đại khi con người có xu hướng hưởng thụ hơn kiềm chế. Thế nhưng, nếu biết hành xử như anh thì đã phúc. Anh phạm tội, sự thật là anh sai lỗi, nhưng anh có lầm lỗi bao nhiêu vẫn không mấy quan trọng, quan trọng hơn là anh đã biết quay trở lại, biết nhìn nhận yếu đuối của mình. Như vậy anh đã thành công một nửa, phần còn lại tuỳ thuộc việc anh cố gắng rèn luyện. Thời đại này hình như con người bỏ quên thuật ngữ “rèn luyện”, bởi khi rèn luyện thì phải mất mát, từ bỏ, hy sinh. Muốn trở thành người tốt đâu chỉ có ý thức nhưng còn cần cả một tiến trình trau dồi, rèn luyện mới trở nên trưởng thành đích thực được.
Nhân loại xưa nay, chỉ mải quan tâm đến việc ăn chơi trác táng của đứa con thứ, mà quên đi não trạng sai lầm của người con cả. Anh đã tự khoác cho mình chiếc áo cứng nhắc về bổn phận và trách nhiệm mà khép kín trái tim, không quan tâm, lưu ý đến cảm xúc người khác cũng như sự tinh tế, nhạy bén trong tình yêu. Chính vì vậy mà mặc dù ở ngay bên cạnh người cha anh hết lòng tôn thờ yêu kính nhưng lại hoàn toàn khác biệt trong cái nhìn, trong ý niệm, trong trái tim ích kỉ, hẹp hòi, anh xa biệt luôn cả người em tội lỗi lầm lạc của mình. Anh đã đánh mất bản thân, đánh mất người anh yêu thương là vậy.
Lạy Chúa, con có thể nhìn thấy mình qua cả hai hình tượng. Sự ngông cuồng, kiêu ngạo, nông nổi, nhất thời của người con đàng điếm, thái độ thờ ơ, lạnh lùng, cứng cỏi, mẫm cảm với cuộc đời của người anh. Con đang trong tình trạng thê lương của người em, sống ủ mình trong tội lỗi hư hèn, phản nghịch cùng Thiên Chúa hay ích kỉ, nông cạn như người anh để mà nhìn đời khắt khe, phiến diện? Dù anh hay em, không quan trọng, nhưng cần thiết hơn con cần biết chính bản thân để phục thiện. Người con thứ, anh đã được phục sinh nhờ biết nhận ra lầm lỗi yếu đuối và quyết tâm trở lại. Người anh đã sai lại càng sai phạm nặng vì cứng cỏi, ganh ghét. Hãy tha thứ cho anh, bởi anh đã không biết bản thân mình. Xin giúp con cũng biết thật lòng tha thứ cho những người hiểu lầm, chê chối con. Cho dẫu cuộc sống có ngập tràn nước mắt đau khổ, phản bội, thì xin cho con vẫn luôn tìm thấy niềm vui hạnh phúc trong Thiên Chúa cứu độ.