Trong Bài Vatican Và Vấn Đề Tài Liệu (VietCatholicNews, các ngày 21, 22 và 24 tháng 1 năm 2009), chúng tôi có nhắc đến bộ Actes et Documents du Saint Siège Relatifs à la Seconde Guerre Mondiale (Các Văn Kiện và Tài Liệu của Tòa Thánh Liên Quan Tới Thế Chiến Hai) do Tòa Thánh cho công bố liên tiếp từ thập niên 1960 tới thập niên 1980 nhằm cung cấp tài liệu cho các học giả muốn nghiên cứu về triều giáo hoàng của Đức Piô XII và thái độ của ngài đối với chính sách diệt người Do Thái của Đức Quốc Xã. Tiếc rằng, bộ tài liệu đồ sộ và công phu này đã bị số lớn các học giả Do Thái bác bỏ và nằng nặc đòi Tòa Thánh phải mở tung mọi văn kiện liên quan tới vị giáo hoàng khả kính, dù họ chưa đọc bộ tài liệu nói trên và việc mở tung kia hết sức đi ngược lại nguyên tắc quản trị văn khố.
Thái độ quá đáng và thiếu khoa học ấy đã được một tổ chức của người Do Thái Giáo lên tiếng chỉ trích và tìm cách điều chỉnh. Tổ chức đó chính là Qũy Dọn Đường (Pave the Way Foundation) hiện do ông Gary Krupp làm sáng lập viên kiêm chủ tịch. Qũy này không hẳn là một tổ chức đối thoại liên tôn, nhưng là một tổ chức bất vụ lợi, không phe phái, nhằm nhận dạng và loại bỏ các trở ngại không có tính thần học giữa các tôn giáo với nhau, hòng khởi xướng các công trình lịch sử để cải tiến các quan hệ liên tôn, loại bỏ bạo động và lạm dụng tôn giáo. Gần đây, các hoạt động của họ nhằm vào mối liên hệ giữa Do Thái Giáo và Công Giáo, cụ thể nhất là vấn đề tranh cãi chung quanh vai trò của Đức Piô XII trong biến cố Diệt Chủng thời Thế Chiến II. Qũy Dọn Đường cực lực phê phán những đầu óc cố chấp, một chiều, thiển cận và kỳ thị chống lại vị Giáo Hoàng từng làm tất cả những gì có thể làm được để giúp đỡ, và thực tế đã cứu sống trên nửa triệu nạn nhân Do Thái của chính sách diệt chủng.
Riêng về vấn đề tài liệu, Qũy đã xin phép Vatican để được mã số hóa và sau đó công bố 5,125 tài liệu của bộ tài liệu mật tại văn khố Vatican thuộc thời kỳ từ tháng Ba năm 1939 tới tháng Năm năm 1945.
Trong một cuộc truyện trò với Hãng Zenit mới đây, Gary Krupp cho biết Bộ 'Actes et Documents du Saint Siège relatifs à la Seconde Guerre Mondiale [Các Văn Kiện Và Tài Liệu Của Tòa Thánh Liên Quan Tới Thế Chiến Hai],' từng được ấn hành trước đây nhưng phần lớn bị làm ngơ, chẳng bao lâu nữa sẽ sẵn sàng để công chúng nghiên cứu học hỏi trên mạng mà không phải tốn phí chi cả. Các tài liệu qúy giá này sẽ được đưa lên trang mạng của cả Qũy Dọn Đường và của Tòa Thánh.
Dự án này vốn là một thành phần trong sứ mệnh của Qũy, một cơ quan bất bè phái nhằm loại bỏ các chướng ngại vật giữa các tôn giáo với nhau, cổ vũ sự hợp tác và chấm dứt việc lạm dụng tôn giáo cho các nghị trình riêng tư.
Vị chủ tịch gốc Do Thái và hiện làm việc tại Nữu Ước này cho rằng: để phát huy sứ mệnh của mình, Qũy thừa nhận: triều giáo hoàng thời chiến của Đức Piô XII (Eugenio Pacelli) là nguồn gốc tạo ra sự cọ sát có ảnh hưởng tới hơn một tỉ người.
Âm mưu
Ông Krupp cho rằng có nhiều tranh cãi chung quanh việc ngài có làm đủ hay không để ngăn chặn bàn tay đẫm máu của Quốc Xã khỏi tàn sát người Do Thái. Tuy nhiên “các nghiên cứu của chúng tôi cho thấy: 5 năm sau ngày Đức Piô XII qua đời, cơ quan mật vụ KGB [của Liên Xô] đã đưa ra một âm mưu để hủy hoại kẻ thù của họ là Giáo Hội Công Giáo Rôma, mà họ gọi là ‘Tòa 12’, một âm mưu bẩn thỉu dưới hình thức vở kịch giả tưởng năm 1963 của Rolf Hochhut tựa là ‘Vị Đại Diện’, nhằm lên án Đức Piô XII đã ‘im lặng’ trong thời Diệt Chủng. Kết quả là vụ hạ sát nhân vật tồi tệ nhất của thế kỷ 20”.
Theo ông Krupp, năm 1964, Đức Giáo Hoàng Phaolô VI đã yêu cầu một nhóm gồm 3 sử gia Dòng Tên là các linh mục Pierre Blet, Burkhart Schneider, và Angelo Martini, “tiến hành một cuộc sưu tầm sâu rộng nhằm nhận diện các tài liệu có liên quan tới các năm thời chiến trong phần tài liệu mật của Văn Khố Vatican. Sau đó ít năm, linh mục Robert Graham đã tham gia nhóm. Cuốn đầu tiên trong bộ sưu tầm này được công bố năm 1965 và cuốn cuối cùng được công bố năm 1981”.
Cũng theo ông Krupp, năm 1999, Đức Hồng Y Edward Cassidy, lúc đó là chủ tịch Hội Đồng Giáo Hoàng về Hợp Nhất Kitô Giáo, đã tổ chức một ủy ban đặc biệt gồm các học giả Do Thái và Công Giáođể cùng nhau nghiên cứu các tập tài liệu nói trên. Nhưng ông tiếp rằng: “sáng kiến tích cực ấy chẳng may đã kết thúc thảm hại vào ngày 21 tháng Bẩy năm 2001, một phần vì các học giả đã không chịu đọc chính ngôn ngữ của bộ tài liệu. Trái lại, họ đã công bố một bảng 47 câu hỏi và đòi phải mở phần văn khố chưa được lên danh mục thuộc thời kỳ 1939-1958” tức thời giáo hoàng của Đức Piô XII.
Ông Krupp cho hay: Qũy của ông “tìm cách được phép mã số hóa bộ tài liệu nói trên giúp mọi người rộng rãi học nghiên cứu nhằm phát huy sứ mệnh của chúng tôi là công bố công khai càng nhiều tài liệu bao nhiêu càng hay để giúp mọi người loại bỏ chướng ngại vật nói trên giữa người Do Thái và người Công Giáo dưới ánh sáng chân lý có tư liệu”.
Dã sử đen
Theo ông Krupp, “cố gắng trên chỉ để trình bày chứng cớ rõ ràng cho thấy các cố gắng của Đức Piô XII nhằm giảm thiểu hóa nỗi đau khổ trong cuộc chiến và cho thấy cái ‘dã sử đen’ vốn nhằm nhục mạ tên tuổi của ngài kia không đúng chút nào”. Ông quả quyết rằng sáng kiến này không nhằm thay thế cho việc công bố toàn diện các văn khố mật, nhưng tuyệt đối cho thấy các cố gắng độc đáo của Đức GH Piô XII và các nguy hiểm khiến ngài buộc phải hành động dưới sự đe dọa trực tiếp của chuế độ Quốc Xã”. Ông nói tiếp: “Nghịch lý thay, Văn Khố Mật của Tòa Thánh thuộc thời kỳ từ trước cho tới năm 1939, vừa được mở cho công chúng cách nay 2 năm, cho thấy 65% thừa tác vụ của Pacelli đã bị những nhà phê bình từng đòi cho các năm ấy phải mở ra coi thường”.
Nhân danh Qũy, ông cám ơn Đức Hồng Y Quốc Vụ Khanh và Nhà Xuất Bản Vatican “đã tin tưởng cho phép chúng tôi được hưởng đặc ân này. Chúng tôi thành thực hy vọng rằng các sử gia quốc tế sẽ thận trọng lục lọi các hồ sơ này. Chúng tôi mong diễn trình mã số hóa hơn 9,000 trang này sẽ kéo dài chừng 4 tuần lễ và sau đó chúng tôi sẽ loan báo việc tải chúng lên Liên Mạng”.
Trong khi ấy, Qũy đã có hàng ngàn tài liệu và video chứng tá trên trang mạng của mình để độc giả nghiên cứu tìm tòi. Nhân cơ hội này, ông kêu gọi “các học giả Pháp, Ý và Đức xem sét việc giúp chúng tôi dịch các tài liệu này sang tiếng Anh và chuyển công trình dịch thuật ấy cho Qũy Dọn Đường để chúng tôi có thể cung cấp tư liệu cho nhiều học giả nghiên cứu hơn. Chúng tôi cũng muốn nhận được bất cứ nhận định nào, dù là tích cực hay tiêu cực, liên quan tới nội dung các tài liệu này”. Trang mạng của Qũy như sau: http://www.ptwf.org
Thái độ quá đáng và thiếu khoa học ấy đã được một tổ chức của người Do Thái Giáo lên tiếng chỉ trích và tìm cách điều chỉnh. Tổ chức đó chính là Qũy Dọn Đường (Pave the Way Foundation) hiện do ông Gary Krupp làm sáng lập viên kiêm chủ tịch. Qũy này không hẳn là một tổ chức đối thoại liên tôn, nhưng là một tổ chức bất vụ lợi, không phe phái, nhằm nhận dạng và loại bỏ các trở ngại không có tính thần học giữa các tôn giáo với nhau, hòng khởi xướng các công trình lịch sử để cải tiến các quan hệ liên tôn, loại bỏ bạo động và lạm dụng tôn giáo. Gần đây, các hoạt động của họ nhằm vào mối liên hệ giữa Do Thái Giáo và Công Giáo, cụ thể nhất là vấn đề tranh cãi chung quanh vai trò của Đức Piô XII trong biến cố Diệt Chủng thời Thế Chiến II. Qũy Dọn Đường cực lực phê phán những đầu óc cố chấp, một chiều, thiển cận và kỳ thị chống lại vị Giáo Hoàng từng làm tất cả những gì có thể làm được để giúp đỡ, và thực tế đã cứu sống trên nửa triệu nạn nhân Do Thái của chính sách diệt chủng.
Riêng về vấn đề tài liệu, Qũy đã xin phép Vatican để được mã số hóa và sau đó công bố 5,125 tài liệu của bộ tài liệu mật tại văn khố Vatican thuộc thời kỳ từ tháng Ba năm 1939 tới tháng Năm năm 1945.
Trong một cuộc truyện trò với Hãng Zenit mới đây, Gary Krupp cho biết Bộ 'Actes et Documents du Saint Siège relatifs à la Seconde Guerre Mondiale [Các Văn Kiện Và Tài Liệu Của Tòa Thánh Liên Quan Tới Thế Chiến Hai],' từng được ấn hành trước đây nhưng phần lớn bị làm ngơ, chẳng bao lâu nữa sẽ sẵn sàng để công chúng nghiên cứu học hỏi trên mạng mà không phải tốn phí chi cả. Các tài liệu qúy giá này sẽ được đưa lên trang mạng của cả Qũy Dọn Đường và của Tòa Thánh.
Dự án này vốn là một thành phần trong sứ mệnh của Qũy, một cơ quan bất bè phái nhằm loại bỏ các chướng ngại vật giữa các tôn giáo với nhau, cổ vũ sự hợp tác và chấm dứt việc lạm dụng tôn giáo cho các nghị trình riêng tư.
Vị chủ tịch gốc Do Thái và hiện làm việc tại Nữu Ước này cho rằng: để phát huy sứ mệnh của mình, Qũy thừa nhận: triều giáo hoàng thời chiến của Đức Piô XII (Eugenio Pacelli) là nguồn gốc tạo ra sự cọ sát có ảnh hưởng tới hơn một tỉ người.
Âm mưu
Ông Krupp cho rằng có nhiều tranh cãi chung quanh việc ngài có làm đủ hay không để ngăn chặn bàn tay đẫm máu của Quốc Xã khỏi tàn sát người Do Thái. Tuy nhiên “các nghiên cứu của chúng tôi cho thấy: 5 năm sau ngày Đức Piô XII qua đời, cơ quan mật vụ KGB [của Liên Xô] đã đưa ra một âm mưu để hủy hoại kẻ thù của họ là Giáo Hội Công Giáo Rôma, mà họ gọi là ‘Tòa 12’, một âm mưu bẩn thỉu dưới hình thức vở kịch giả tưởng năm 1963 của Rolf Hochhut tựa là ‘Vị Đại Diện’, nhằm lên án Đức Piô XII đã ‘im lặng’ trong thời Diệt Chủng. Kết quả là vụ hạ sát nhân vật tồi tệ nhất của thế kỷ 20”.
Theo ông Krupp, năm 1964, Đức Giáo Hoàng Phaolô VI đã yêu cầu một nhóm gồm 3 sử gia Dòng Tên là các linh mục Pierre Blet, Burkhart Schneider, và Angelo Martini, “tiến hành một cuộc sưu tầm sâu rộng nhằm nhận diện các tài liệu có liên quan tới các năm thời chiến trong phần tài liệu mật của Văn Khố Vatican. Sau đó ít năm, linh mục Robert Graham đã tham gia nhóm. Cuốn đầu tiên trong bộ sưu tầm này được công bố năm 1965 và cuốn cuối cùng được công bố năm 1981”.
Cũng theo ông Krupp, năm 1999, Đức Hồng Y Edward Cassidy, lúc đó là chủ tịch Hội Đồng Giáo Hoàng về Hợp Nhất Kitô Giáo, đã tổ chức một ủy ban đặc biệt gồm các học giả Do Thái và Công Giáođể cùng nhau nghiên cứu các tập tài liệu nói trên. Nhưng ông tiếp rằng: “sáng kiến tích cực ấy chẳng may đã kết thúc thảm hại vào ngày 21 tháng Bẩy năm 2001, một phần vì các học giả đã không chịu đọc chính ngôn ngữ của bộ tài liệu. Trái lại, họ đã công bố một bảng 47 câu hỏi và đòi phải mở phần văn khố chưa được lên danh mục thuộc thời kỳ 1939-1958” tức thời giáo hoàng của Đức Piô XII.
Ông Krupp cho hay: Qũy của ông “tìm cách được phép mã số hóa bộ tài liệu nói trên giúp mọi người rộng rãi học nghiên cứu nhằm phát huy sứ mệnh của chúng tôi là công bố công khai càng nhiều tài liệu bao nhiêu càng hay để giúp mọi người loại bỏ chướng ngại vật nói trên giữa người Do Thái và người Công Giáo dưới ánh sáng chân lý có tư liệu”.
Dã sử đen
Theo ông Krupp, “cố gắng trên chỉ để trình bày chứng cớ rõ ràng cho thấy các cố gắng của Đức Piô XII nhằm giảm thiểu hóa nỗi đau khổ trong cuộc chiến và cho thấy cái ‘dã sử đen’ vốn nhằm nhục mạ tên tuổi của ngài kia không đúng chút nào”. Ông quả quyết rằng sáng kiến này không nhằm thay thế cho việc công bố toàn diện các văn khố mật, nhưng tuyệt đối cho thấy các cố gắng độc đáo của Đức GH Piô XII và các nguy hiểm khiến ngài buộc phải hành động dưới sự đe dọa trực tiếp của chuế độ Quốc Xã”. Ông nói tiếp: “Nghịch lý thay, Văn Khố Mật của Tòa Thánh thuộc thời kỳ từ trước cho tới năm 1939, vừa được mở cho công chúng cách nay 2 năm, cho thấy 65% thừa tác vụ của Pacelli đã bị những nhà phê bình từng đòi cho các năm ấy phải mở ra coi thường”.
Nhân danh Qũy, ông cám ơn Đức Hồng Y Quốc Vụ Khanh và Nhà Xuất Bản Vatican “đã tin tưởng cho phép chúng tôi được hưởng đặc ân này. Chúng tôi thành thực hy vọng rằng các sử gia quốc tế sẽ thận trọng lục lọi các hồ sơ này. Chúng tôi mong diễn trình mã số hóa hơn 9,000 trang này sẽ kéo dài chừng 4 tuần lễ và sau đó chúng tôi sẽ loan báo việc tải chúng lên Liên Mạng”.
Trong khi ấy, Qũy đã có hàng ngàn tài liệu và video chứng tá trên trang mạng của mình để độc giả nghiên cứu tìm tòi. Nhân cơ hội này, ông kêu gọi “các học giả Pháp, Ý và Đức xem sét việc giúp chúng tôi dịch các tài liệu này sang tiếng Anh và chuyển công trình dịch thuật ấy cho Qũy Dọn Đường để chúng tôi có thể cung cấp tư liệu cho nhiều học giả nghiên cứu hơn. Chúng tôi cũng muốn nhận được bất cứ nhận định nào, dù là tích cực hay tiêu cực, liên quan tới nội dung các tài liệu này”. Trang mạng của Qũy như sau: http://www.ptwf.org