Các Góp Ý Tại Họp Mặt Thế Giới Các Gia Đình
Cuộc Họp Mặt Thế Giới Các Gia Đình đã chính thức diễn ra tại Mexico, quốc gia đứng hàng thứ hai trên thế giới về số người Công Giáo, nơi, như Đức Hồng Y Chủ Tịch Hội Đồng Giáo Hoàng Về Gia Đình quả quyết, gia đình rất được tôn trọng, dù đang kinh qua nhiều khó khăn do hiện tượng di dân, trong đó, nhiều gia đình bị phân tán vì công ăn việc làm ở ngoại quốc.
“Nối Kết” mà không nối kết
Một trong các diễn giả đầu tiên lên tiếng tại Cuộc Họp Mặt là nhà triết học Chí Lợi, Jaime Antúnez, giám đốc tập san văn hóa và nhân học Humanitas. Ông cho rằng: tuổi trẻ ngày nay đang thủ đắc thói quen được “nối kết”, nhưng là nối kết với liên mạng (connected to the internet). Loại nối kết này hoàn toàn không đồng nghĩa với thông đạt, đối thoại.
Bài tham luận của ông đề cập đến các giá trị chân thực, xét xem trên căn bản nào ta có thể khẳng định một hành vi nhân bản là tốt hay xấu, một tác phong là công chính hay bất chính, một sinh hoạt nào đó là đúng đắn hay sai lầm.
Theo Antúnez, trong xã hội hiện đại, ngôn ngữ liên hệ tới luân lý đang hết sức lộn xộn. Ông cho rằng tuy người ta dùng cùng một từ ngữ, nhưng ý nghĩa của từ ngữ này phần lớn đã mất đi, cả trong lý thuyết lẫn thực hành luân lý.
Trong một cuộc phỏng vấn dành cho Hãng Tin Zenit, được hỏi có phải gia đình, một thực thể đáng lý ra phải là nhà giáo dục chính về các giá trị, đang mất đất đứng đối với giới truyền thông đại chúng trong phạm vi giáo dục các giá trị hay không, Antúnez nói rằng sự việc quả có tệ đi kể từ ngày Đức Gioan Phaolô II công bố lá “Thư Gửi Các Gia Đình” vào năm 1994.
Ông bảo: chỉ cần xem sự lệ thuộc mỗi ngày một gia tăng của giới trẻ ngày nay vào các phương tiện truyền thông điện tử là thấy. Dĩ nhiên các phương tiện truyền thông này đem lại nhiều ích lợi, nhưng điều đáng lo là thói quen chỉ biết sống “nối kết” với chúng. Vì điều ấy dẫn tới các hệ quả phi nhân hóa rõ ràng, bằng cách loại bỏ lối sống “thông đạt” có tính tự nhiên và bản vị, vốn là đặc điểm của xã hội nhân bản. Thứ nối kết kia mỗi ngày một trở nên phi bản vị, vừa là chất xúc tác vừa là triệu chứng của cô độc trong lối sống của con người hiện đại, nhất là giới trẻ.
Gia đình là trường dạy yêu thương
Trong khi đó, Helen Alvaré, giáo sư luật tại Đại Học George Mason, trong bài phát biểu tại Cuộc Họp Mặt này vào ngày 14 tháng 1, cho hay: Gia đình là trường dạy yêu thương. Bà cũng chủ trương rằng tôn trọng sự sống phải bắt đầu từ trong gia đình. Tựa đề bài phát biểu của bà là: Gia Đình và Các Giá Trị của Sự Sống Con Người (Family and the Values of Human Life).
Helen Alvaré cũng tham vấn cho Hội Đồng Giáo Hoàng về Giáo Dân và là giám đốc kế hoạch và tín liệu trong Văn Phòng Thư Ký về Các Sinh Hoạt Phò Sự Sống của Hội Đồng Giám Mục Hoa Kỳ trong các năm 1990-2000.
Trong bài nói truyện trên, bà đề cập tới “cuộc khủng hoảng thực sự về mâu thuẫn” giữa các giáo huấn của Giáo Hội liên quan tới sự sống và “các chính sách cũng như ngôn từ cuả các chính phủ hay cơ quan quốc gia và quốc tế có thế lực”
Bà cũng cho rằng hiện có cuộc khủng hoảng tương tự trong trái tim nhiều người đàn ông, đàn bà và các cặp vợ chồng, những người càng ngày xem ra càng tin rằng lý do và cả các ưu tư riêng của họ đủ để biện minh cho việc họ từ khước việc tiếp nhận thêm một sự sống nhân bản mới.
Bà cho rằng hố phân cách “đáng báo động” đang xẩy ra giữa lời kêu gọi của Giáo Hội phải tôn trọng ‘ngôn ngữ thân xác’ và ơn phúc sự sống con người, và các chủ trương của các nhóm và các chính phủ có ảnh hưởng về hôn nhân và con cái.
Hố phân cách này sở dĩ có là vì người ta không đánh giá đúng mức và đầy đủ ý nghĩa của chính sự sống, vốn là yêu thương phục vụ, chết cho bản thân như con đường tự “tìm thấy mình”
Helen Alvaré xác tín rằng đối với đại đa số, gia đình là nơi ta học biết yêu thương hay không. Trong các thời kỳ phát triển chủ yếu trước tuổi thiếu niên, nếu, từ chính gia đình, ta không hiểu được các nội dung của thứ tình yêu đầy chú tâm, gây an ổn, và sẵn sàng hy sinh, thì chắc chắn ta sẽ rất khó khăn, nếu không muốn nói là không thể nào, vươn tới được thứ tình yêu biết cho và biết nhận. Gia đình là trường dạy tình yêu vì hơn đâu hết, gia đình không mệt mỏi trong việc “ra bài” về đề tài cho và nhận yêu thương ấy.
Còn về hôn nhân, theo Alvaré, nó giúp ta nắm được giá trị và ý nghĩa của việc phụ tạo (procreation); ta thấy ta được tham dự vào kỳ công trong đó tình yêu của ta sản sinh ra sự sống mới. Các hoàn cảnh có liên quan và tạo thành cuộc hôn nhân biến nó thành một nơi hân hoan chào đón sự sống mới ấy. Trong hôn nhân, ta tìm thấy sự cam kết lâu dài, rất cần thiết cho việc nuôi dưỡng các hài nhi nhân bản trở thành những người trưởng thành, vì những hữu thể này rất chậm lớn khôn..
Trong hôn nhân, ta cũng tìm được sự ổn định lớn hơn về kinh tế, hệ thống đại gia đình sẵn sàng trợ giúp các thành viên mới làm cha mẹ, và sự hài lòng của xã hội đối với việc cặp vợ chồng mới được dẫn khởi vào con đường hy sinh, đặt kế hoạch lâu dài và chăm sóc cho các thế hệ tương lai.
Các bài học về sự sống
Nữ Giáo Sư Luật Alvaré cho rằng gia đình cũng là nơi cá nhân học được nhiều bài học qúy giá về sự sống. “Gia đình là nơi lần đầu tiên ta thấy có sự bắc cầu giữa nam và nữ, giữa già và trẻ, và giữa các nhân cách khác nhau. Trong vòng thân mật của cho và nhận giữa các thành viên trong gia đình, ta học cách mô phỏng các đặc điểm hay các tài năng của phái nam hay phái nữ. Ta cũng học được ý nghĩa của thoả hiệp, của hy sinh và chia sẻ. Ta còn học được tôn giáo ‘tròn méo’ ra sao lúc được đem ra sống thực. Văn hóa và các giá trị được lưu truyền, vốn liếng xã hội được trao đổi, và các kỹ năng thực tiễn cần thiết cho ta sống tự lập được thủ đắc. Trong gia đình, nhờ cảm nghiệm bằng chính thân xác, tâm trí, xúc cảm và tâm linh, ta học hỏi được mối liên hệ giữa tình yêu trưởng thành và ơn phúc có con. Bất kể chuyện đó xẩy ra thường xuyên bao nhiêu trong lịch sử, ai cảm nghiệm được nó cũng đều hết sức thán phục. Không lạ gì, như chính Đức Gioan Phaolô II thường nói, gia đình chính là nơi ta thoáng nhìn thấy lần đầu và là lần quan trọng nhất đặc tính và phẩm tính của tình yêu Thiên Chúa”.
Tôn trọng sự sống
Cuối cùng, Alvaré cho rằng gia đình là nơi ta có thể hàn gắn được sự chia rẽ chính trị giữa những người chủ trương tôn trọng sự sống và những người cổ vũ phải sống cuộc sống đáng sống.
Bà nói: tại Mỹ, bà thường hay nói về nhu cầu phải mở rộng trí tưởng tượng luân lý để những ai dễ dãi lên án các bất công họ thấy được như bạo lực, kỳ thị chủng tộc, kỳ thị phái tính v.v… hiểu rằng bất công cũng đang xẩy ra tại những nơi họ không trông thấy như trong các bệnh xá phá thai, và trong các bể chứa hàng ngàn hàng vạn các ‘phôi thai dự trữ’. Bà tự hỏi không biết có thông điệp nào hay một mớ thông điệp nào đảm bảo sẽ mở mắt để người ta thấy trọn bộ các chính nghĩa nhân danh sự sống con người hay không. Và bà thấy: thay vì một thông điệp, có lẽ có một nơi chốn, một nhóm người và một lối sống có thể làm việc ấy hay hơn một thông điệp. Nơi ấy chính là gia đình. Vì “gia đình, nơi tự động quan tâm đến cả tính thánh thiêng của sự sống lẫn phẩm giá của nó, có thể và sẽ làm trung gian cho việc tôn trọng sự sống nhân bản ở mọi thời gian và mọi điều kiện một cách hay hơn bất cứ công thức văn tự nào. Trong gia đình, ta thực hành việc yêu thương những con người nhân bản trong tính toàn bộ của họ, cả thân xác, linh hồn, tài năng, hứa hẹn lẫn hy vọng của họ, và ta yêu thương những con người ấy ngay từ giây phút hiện hữu đầu hết cho đến giây phút cuối cùng của họ. Ta không nói ta chỉ muốn người phối ngẫu hay con cái hay mẹ ta có sự sống mà thôi chứ không có phẩm giá, hay có phẩm giá mà thôi chứ không có sự sống”.
Nhiều sắc tộc, một gia đình
Trong một phỏng vấn khác với Zenit, phát ngôn viên của Hội Nghị Thần Học và Mục Vụ trong khuôn khổ Cuộc Họp Mặt Thế Giới Các Gia Đình là Cha Rafael Jácome, thuộc Đạo Binh Chúa Kitô, cho hay ngày đầu tiên, Hội Nghị đã phá kỷ lục so với các hội nghị trước đây, với hơn 10,000 người tham dự. Bầu không khí tràn đầy niềm vui, hứng khởi và huynh đệ gồm đủ mặt các sắc tộc, quốc tịch đến từ năm châu.
Họ tới đại sảnh đường để cùng với Đức Hồng Y Francisco Robles Ortega, Tổng Giám Mục Monterrey, đọc “lectio divina”. Sau đó không lâu, xuất hiện ĐHY Ennio Antonelli, chủ tịch Hội Đồng Giáo Hoàng về Giáo Dân, ĐHY Norberto Rivera Carrera, TGM Mexico, Đức Cha Carlos Aguiar Retes, chủ tịch Hội Đồng Giám Mục Mễ Tây Cơ, và Tổng Thống Mễ Tây Cơ, Ông Felipe Calderón và phu nhân Margarita Zavala.
Theo cha Jácome, Cuộc Họp Mặt Các Gia Đình lần này sẽ có ba sứ điệp được thảo luận: gia đình là thầy dạy các giá trị nhân bản, tầm quan trọng của chứng tá cha mẹ trong việc sống với nhau và thông đạt, và nhu cầu cần cổ vũ các luật lệ nhằm củng cố và thăng tiến gia đình.
Cha cho hay: trong diễn văn của mình, ĐHY Antonelli nhận định rằng gia đình là ưu tiên quyết định đối với tương lai xã hội và Giáo Hội. Còn Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI thì đặt trọng tâm huấn quyền của Ngài trên việc cổ vũ các giá trị nhân bản và Kitô Giáo trong nền văn hóa hậu hiện đại, hiện đang bị chủ nghĩa duy cá nhân và duy tương đối tấn phá.
ĐHY Rivera Carrera thì nhận định rằng ta đang đương đầu với một thế giới phi bản vị hóa, và hiện đang thiếu tình liên đới. Chính vì thế, gia đình là một hồng ân cho xã hội con người để xã hội này tiến bước theo các giá trị tâm linh và nhân bản.
Còn Đức Cha Aguiar Retes thì dựa vào tài liệu Aparecida mà nói theo bài diễn văn khai mạc của Đức Thánh Cha trong Hội Nghị ấy rằng gia đình là của gia bảo của nhân loại, là trường dạy đức tin, là vũ đài của các giá trị nhân bản và công dân, là tổ ấm nơi gia đình nhân bản phát sinh và được chào đón một cách có trách nhiệm.
Về phần mình, Tổng Thống Caderón nhận định rằng vai trò của gia đình là đào tạo và lưu truyền các giá trị nhân bản, xã hội và chính trị, nhờ thế, người ta học được ơn gọi phục vụ người khác, biết tôn trọng, biết khoan dung và biết liên đới..
Luật lệ hiện hành phản ảnh sự mơ hồ về đàn ông, đàn bà
Đức Hồng Y Marc Ouellet, TGM Québec, nhân vật rất nổi trong Thượng Hội Đồng Giám Mục Thế Giới về Lời Chúa vừa qua, cũng đã lên tiếng trong ngày đầu tiên của Cuộc Họp Thế Giới Các Gia Đình. Theo ngài, cuộc khủng hoảng gia đình không phải chỉ là vấn đề luân lý; nó nằm sâu hơn và bắt nguồn từ việc hiểu lầm về bản chất đích thực của đàn ông, đàn bà.
Ngài nói tới cảnh vô trật tự về giá trị, như việc nhiều quốc gia ban hành các đạo luật nhìn nhận hôn nhân đồng tính, còn cho phép họ nhận con nuôi. Theo ngài, cuộc chiến văn hóa này bao hàm một quan điểm về thế giới không Thiên Chúa nhằm thay thế gia tài Do Thái và Kitô Giáo, một thay thế sẽ đem lại nhiều hậu quả trầm trọng trên bình diện nhân bản, xã hội và tôn giáo.
ĐHY Ouellet than phiền rằng hiệu quả của tình trạng ấy là việc: ngoài sự mỏng dòn gây ra cho chính các cặp vợ chồng, còn có các vấn đề liên quan tới giáo dục, như thiếu mẫu mực để học hỏi hay ảnh hưởng các luồng tư tưởng vốn bác bỏ chính nền tảng của định chế gia đình.
Cơn khủng hoảng nhân học hết sức phổ biến tại Tây Phương này đang được lý thuyết về phái tính cổ vũ. Lý thuyết này tách biệt thực tại hôn nhân ra khỏi gia đình, tái đề xướng ý niệm cho rằng cặp nhân bản phát khởi từ thèm muốn chủ quan của cá nhân, khiến cho khác biệt tính dục trở thành vô nghĩa đến độ họ coi việc kết hợp đồng tính cũng ngang hàng như việc kết hợp dị tính.
Theo lý thuyết này, sự khác biệt giới tính, vốn được ghi khắc trong chính thực tại sinh học của người đàn ông và người đàn bà, không ảnh hưởng gì đáng kể đối với bản sắc tính dục của các cá nhân vì nó là kết quả của xu hướng chủ quan và việc xây đắp của xã hội.
ĐHY nói rằng: dưới ảnh hưởng các ý thức hệ đôi khi hết sức công khai chống lại Kitô giáo này, một số chính phủ đã đề ra các đạo luật nhằm xem sét lại ý nghĩa của hôn nhân, phụ tạo, tử hệ và gia đình, mà không thèm đếm xỉa gì tới các thực tại nhân học hết sức căn bản, từng tạo cấu trúc cho các liên hệ nhân bản. Thậm chí một số tổ chức quốc tế còn tham gia vào phong trào phá hoại hôn nhân và gia đình này chỉ vì bị áp lực của một số nhóm có tổ chức vốn mưu cầu lợi ích riêng, làm hại tới ích chung.
Giáo Hội Công Giáo cực lực phê phán các luồng văn hóa ấy, những luồng văn hóa rất dễ được báo chí ủng hộ. Để chống lại khuynh hướng ấy, ĐHY Ouellet đề nghị nên tái khám phá thông điệp “Familiaris Consortio” của Đức Gioan Phaolô II, là thông điệp định nghĩa hôn nhân là “sự kết hợp có tính bản vị trong đó hai người phối ngẫu hỗ tương cho đi và nhận lãnh”. Hôn nhân ấy nhằm vươn tới “chính gốc rễ của thực tại” tức mối liên kết giữa tình yêu bản vị của vợ chồng và việc truyền sinh. Bằng cách đó, ba giá trị của hôn nhân: sinh sản, tình yêu chung thủy và bất khả tiêu mới tìm được cái trục chung của nó trong tình yêu hoa trái của vợ chồng.
Không hẳn là thay đổi luật lệ
Cha Raniero Cantalamessa, vị giảng thuyết riêng của Phủ Giáo Hoàng, khi lên tiếng trước Cuộc Họp Mặt, lại không nhấn mạnh đến nhu cầu phải thay đổi luật lệ, cho bằng phải tái khám phá ra vẻ đẹp của hôn nhân cho chính mình và giới thiệu vẻ đẹp đó cho thế giới.
Kitô hữu cần khám phá lại lý tưởng của hôn nhân và gia đình theo Thánh Kinh. Đó là ý tưởng chính trong bài tham luận của cha tựa là “Các liên hệ gia đình và các giá trị trong Thánh Kinh” (Family Relationships and Values in the Bible), dĩ nhiên tái khám phá để sống nó một cách đầy đủ rồi bằng hành động của mình giới thiệu nó cho thế giới, chứ không chỉ dùng lời nói.
Bài nói truyện của cha chia làm ba phần. Phần đầu, cha đề cập tới dự án nguyên thủy của Chúa dành cho hôn nhân và gia đình, và Dân Chúa đã sống thực dự án ấy ra sao trong lịch sử. Rồi ngài đề cập tới các canh tân của Chúa Kitô và việc các cộng đoàn Kitô Giáo tiên khởi đã sống thực sự canh tân ấy ra sao. Sau cùng, cha Cantalamessa xem sét việc Mạc Khải đã đem lại những đề nghị gì cho các vấn đề hôn nhân và gia đình hiện nay. Cha nhấn mạnh rằng trong nhiều thế kỷ qua, ý nghĩa phu phụ hết sức rõ ràng trong Thánh về hôn nhân đã bị đẩy qua một bên, nhường chỗ cho ý nghĩa định chế.
Các mục tiêu đệ nhất đẳng
Theo Cha Cantalamessa, đàng sau các đề nghị “không thể nào chấp nhận được” của trào lưu tương đối thuyết muốn tháo bỏ gia đình truyền thống, ta vẫn thấy có “một tài nguyên tích cực” mà ta nên chào đón, đó là cái nhìn coi hôn nhân như sự kết hợp và hiến thân cho nhau giữa hai người phối ngẫu. Cha cho rằng các ý niệm này trùng hợp với cái hiểu của Thánh Kinh và chính Công Đồng Vatican II cũng đã nhấn mạnh tới chúng khi nhìn nhận tình yêu và sự hiến thân hỗ tương giữa vợ chồng là thiện ích cũng đệ nhất đẳng giống như việc sinh sản con cái. Theo cha, cần phải tái khám phá việc kết hợp tính dục và coi nó như hình ảnh tình yêu Thiên Chúa. Bởi sự kết hợp ấy cho ta thấy khuôn mặt thực và mục tiêu sau cùng của việc sáng tạo ra người nam và người nữ: đó là ra khỏi sự cô lập cá thể, mở cửa chào đón tha nhân và qua khoái ngất nhất thời của kết hợp nhục thân, tự vươn mình lên tới ước mong yêu thương và hân hoan khôn cùng.
Cha cũng cho rằng sở dĩ thông điệp “Deus Caritas Est" (Thiên Chúa là tình yêu) được nồng nhiệt chào đón khắp thế giới là vì đã nhấn mạnh tới khía cạnh: tình yêu con người là phản ảnh tình yêu Thiên Chúa.
Đàn bà
Một vấn đề khác được cha Cantalamessa đề cập là vấn đề phẩm giá bằng nhau của người đàn bà trong hôn nhân. Như đã thấy, điều ấy nằm ngay tại trung tâm dự án thuở đầu của Thiên Chúa cũng như tư tưởng của Chúa Kitô, nhưng hầu như lúc nào cũng bị làm ngơ. Theo Cha Cantalamessa, dù ngày nay xem ra đang có cả một bác bỏ có tính hoàn cầu đối với dự án trong Thánh Kinh về tính dục, hôn nhân và gia đình, ta không nên phí thì giờ lý giải các lý thuyết trái ngược ấy. Chiến lược của ta không phải là “đánh nhau với thế giới mà là đối thoại với nó, rút tỉa điều tốt ngay trong chỉ trích”.
Cha cũng nói tới một lầm lỗi khác cần phải tránh đó là cố gắng hết sức để dùng luật lệ quốc gia mà bảo vệ các giá trị Kitô Giáo. Cha cho rằng các Kitô Hữu tiên khởi đã dùng tập tục của mình mà thay đổi luật pháp quốc gia, nhưng ngày nay, ta không mong gì dùng các tập tục của ta mà thay đổi được luật lệ nhà nước.
Về việc ‘tháo bỏ gia đình” hay “cách mạng phái tính” hiện nay, Cha cho rằng nó cũng tương tự như chủ nghĩa Mácxít. Đương đầu với thứ ý thức hệ đó, Giáo Hội đã áp dụng phương pháp cổ xưa của Thánh Phaolô là xem sét mọi sự, giữ lấy những điều tốt, và khai triển ra học thuyết xã hội riêng của mình.
Chọn lựa đối thoại và tự phê sẽ cho ta quyền được kết án các dự án lệch lạc của cuộc cách mạng phái tính, coi nó như phi nhân, không những đi ngược ý Thiên Chúa mà còn mâu thuẫn với cả thiện ích của nhân loại. Cha kết luận: “Hy vọng duy nhất của chúng ta là lương tri con người, một lương tri luôn liên kết với nỗi thèm muốn đối với người khác phái, với sự bức thiết phải làm cha làm mẹ mà Thiên Chúa đã khắc ghi trong chính bản nhiên con người, lương tri ấy sẽ cưỡng lại các ý đồ muốn thay thế Thiên Chúa, do mặc cảm tội lỗi muộn màng của người đàn ông chỉ thị hơn là do lòng tôn trọng và yêu thương thực sự của họ dành cho người đàn bà”
Cuộc Họp Mặt Thế Giới Các Gia Đình đã chính thức diễn ra tại Mexico, quốc gia đứng hàng thứ hai trên thế giới về số người Công Giáo, nơi, như Đức Hồng Y Chủ Tịch Hội Đồng Giáo Hoàng Về Gia Đình quả quyết, gia đình rất được tôn trọng, dù đang kinh qua nhiều khó khăn do hiện tượng di dân, trong đó, nhiều gia đình bị phân tán vì công ăn việc làm ở ngoại quốc.
“Nối Kết” mà không nối kết
Một trong các diễn giả đầu tiên lên tiếng tại Cuộc Họp Mặt là nhà triết học Chí Lợi, Jaime Antúnez, giám đốc tập san văn hóa và nhân học Humanitas. Ông cho rằng: tuổi trẻ ngày nay đang thủ đắc thói quen được “nối kết”, nhưng là nối kết với liên mạng (connected to the internet). Loại nối kết này hoàn toàn không đồng nghĩa với thông đạt, đối thoại.
Bài tham luận của ông đề cập đến các giá trị chân thực, xét xem trên căn bản nào ta có thể khẳng định một hành vi nhân bản là tốt hay xấu, một tác phong là công chính hay bất chính, một sinh hoạt nào đó là đúng đắn hay sai lầm.
Theo Antúnez, trong xã hội hiện đại, ngôn ngữ liên hệ tới luân lý đang hết sức lộn xộn. Ông cho rằng tuy người ta dùng cùng một từ ngữ, nhưng ý nghĩa của từ ngữ này phần lớn đã mất đi, cả trong lý thuyết lẫn thực hành luân lý.
Trong một cuộc phỏng vấn dành cho Hãng Tin Zenit, được hỏi có phải gia đình, một thực thể đáng lý ra phải là nhà giáo dục chính về các giá trị, đang mất đất đứng đối với giới truyền thông đại chúng trong phạm vi giáo dục các giá trị hay không, Antúnez nói rằng sự việc quả có tệ đi kể từ ngày Đức Gioan Phaolô II công bố lá “Thư Gửi Các Gia Đình” vào năm 1994.
Ông bảo: chỉ cần xem sự lệ thuộc mỗi ngày một gia tăng của giới trẻ ngày nay vào các phương tiện truyền thông điện tử là thấy. Dĩ nhiên các phương tiện truyền thông này đem lại nhiều ích lợi, nhưng điều đáng lo là thói quen chỉ biết sống “nối kết” với chúng. Vì điều ấy dẫn tới các hệ quả phi nhân hóa rõ ràng, bằng cách loại bỏ lối sống “thông đạt” có tính tự nhiên và bản vị, vốn là đặc điểm của xã hội nhân bản. Thứ nối kết kia mỗi ngày một trở nên phi bản vị, vừa là chất xúc tác vừa là triệu chứng của cô độc trong lối sống của con người hiện đại, nhất là giới trẻ.
Gia đình là trường dạy yêu thương
Trong khi đó, Helen Alvaré, giáo sư luật tại Đại Học George Mason, trong bài phát biểu tại Cuộc Họp Mặt này vào ngày 14 tháng 1, cho hay: Gia đình là trường dạy yêu thương. Bà cũng chủ trương rằng tôn trọng sự sống phải bắt đầu từ trong gia đình. Tựa đề bài phát biểu của bà là: Gia Đình và Các Giá Trị của Sự Sống Con Người (Family and the Values of Human Life).
Helen Alvaré cũng tham vấn cho Hội Đồng Giáo Hoàng về Giáo Dân và là giám đốc kế hoạch và tín liệu trong Văn Phòng Thư Ký về Các Sinh Hoạt Phò Sự Sống của Hội Đồng Giám Mục Hoa Kỳ trong các năm 1990-2000.
Trong bài nói truyện trên, bà đề cập tới “cuộc khủng hoảng thực sự về mâu thuẫn” giữa các giáo huấn của Giáo Hội liên quan tới sự sống và “các chính sách cũng như ngôn từ cuả các chính phủ hay cơ quan quốc gia và quốc tế có thế lực”
Bà cũng cho rằng hiện có cuộc khủng hoảng tương tự trong trái tim nhiều người đàn ông, đàn bà và các cặp vợ chồng, những người càng ngày xem ra càng tin rằng lý do và cả các ưu tư riêng của họ đủ để biện minh cho việc họ từ khước việc tiếp nhận thêm một sự sống nhân bản mới.
Bà cho rằng hố phân cách “đáng báo động” đang xẩy ra giữa lời kêu gọi của Giáo Hội phải tôn trọng ‘ngôn ngữ thân xác’ và ơn phúc sự sống con người, và các chủ trương của các nhóm và các chính phủ có ảnh hưởng về hôn nhân và con cái.
Hố phân cách này sở dĩ có là vì người ta không đánh giá đúng mức và đầy đủ ý nghĩa của chính sự sống, vốn là yêu thương phục vụ, chết cho bản thân như con đường tự “tìm thấy mình”
Helen Alvaré xác tín rằng đối với đại đa số, gia đình là nơi ta học biết yêu thương hay không. Trong các thời kỳ phát triển chủ yếu trước tuổi thiếu niên, nếu, từ chính gia đình, ta không hiểu được các nội dung của thứ tình yêu đầy chú tâm, gây an ổn, và sẵn sàng hy sinh, thì chắc chắn ta sẽ rất khó khăn, nếu không muốn nói là không thể nào, vươn tới được thứ tình yêu biết cho và biết nhận. Gia đình là trường dạy tình yêu vì hơn đâu hết, gia đình không mệt mỏi trong việc “ra bài” về đề tài cho và nhận yêu thương ấy.
Còn về hôn nhân, theo Alvaré, nó giúp ta nắm được giá trị và ý nghĩa của việc phụ tạo (procreation); ta thấy ta được tham dự vào kỳ công trong đó tình yêu của ta sản sinh ra sự sống mới. Các hoàn cảnh có liên quan và tạo thành cuộc hôn nhân biến nó thành một nơi hân hoan chào đón sự sống mới ấy. Trong hôn nhân, ta tìm thấy sự cam kết lâu dài, rất cần thiết cho việc nuôi dưỡng các hài nhi nhân bản trở thành những người trưởng thành, vì những hữu thể này rất chậm lớn khôn..
Trong hôn nhân, ta cũng tìm được sự ổn định lớn hơn về kinh tế, hệ thống đại gia đình sẵn sàng trợ giúp các thành viên mới làm cha mẹ, và sự hài lòng của xã hội đối với việc cặp vợ chồng mới được dẫn khởi vào con đường hy sinh, đặt kế hoạch lâu dài và chăm sóc cho các thế hệ tương lai.
Các bài học về sự sống
Nữ Giáo Sư Luật Alvaré cho rằng gia đình cũng là nơi cá nhân học được nhiều bài học qúy giá về sự sống. “Gia đình là nơi lần đầu tiên ta thấy có sự bắc cầu giữa nam và nữ, giữa già và trẻ, và giữa các nhân cách khác nhau. Trong vòng thân mật của cho và nhận giữa các thành viên trong gia đình, ta học cách mô phỏng các đặc điểm hay các tài năng của phái nam hay phái nữ. Ta cũng học được ý nghĩa của thoả hiệp, của hy sinh và chia sẻ. Ta còn học được tôn giáo ‘tròn méo’ ra sao lúc được đem ra sống thực. Văn hóa và các giá trị được lưu truyền, vốn liếng xã hội được trao đổi, và các kỹ năng thực tiễn cần thiết cho ta sống tự lập được thủ đắc. Trong gia đình, nhờ cảm nghiệm bằng chính thân xác, tâm trí, xúc cảm và tâm linh, ta học hỏi được mối liên hệ giữa tình yêu trưởng thành và ơn phúc có con. Bất kể chuyện đó xẩy ra thường xuyên bao nhiêu trong lịch sử, ai cảm nghiệm được nó cũng đều hết sức thán phục. Không lạ gì, như chính Đức Gioan Phaolô II thường nói, gia đình chính là nơi ta thoáng nhìn thấy lần đầu và là lần quan trọng nhất đặc tính và phẩm tính của tình yêu Thiên Chúa”.
Tôn trọng sự sống
Cuối cùng, Alvaré cho rằng gia đình là nơi ta có thể hàn gắn được sự chia rẽ chính trị giữa những người chủ trương tôn trọng sự sống và những người cổ vũ phải sống cuộc sống đáng sống.
Bà nói: tại Mỹ, bà thường hay nói về nhu cầu phải mở rộng trí tưởng tượng luân lý để những ai dễ dãi lên án các bất công họ thấy được như bạo lực, kỳ thị chủng tộc, kỳ thị phái tính v.v… hiểu rằng bất công cũng đang xẩy ra tại những nơi họ không trông thấy như trong các bệnh xá phá thai, và trong các bể chứa hàng ngàn hàng vạn các ‘phôi thai dự trữ’. Bà tự hỏi không biết có thông điệp nào hay một mớ thông điệp nào đảm bảo sẽ mở mắt để người ta thấy trọn bộ các chính nghĩa nhân danh sự sống con người hay không. Và bà thấy: thay vì một thông điệp, có lẽ có một nơi chốn, một nhóm người và một lối sống có thể làm việc ấy hay hơn một thông điệp. Nơi ấy chính là gia đình. Vì “gia đình, nơi tự động quan tâm đến cả tính thánh thiêng của sự sống lẫn phẩm giá của nó, có thể và sẽ làm trung gian cho việc tôn trọng sự sống nhân bản ở mọi thời gian và mọi điều kiện một cách hay hơn bất cứ công thức văn tự nào. Trong gia đình, ta thực hành việc yêu thương những con người nhân bản trong tính toàn bộ của họ, cả thân xác, linh hồn, tài năng, hứa hẹn lẫn hy vọng của họ, và ta yêu thương những con người ấy ngay từ giây phút hiện hữu đầu hết cho đến giây phút cuối cùng của họ. Ta không nói ta chỉ muốn người phối ngẫu hay con cái hay mẹ ta có sự sống mà thôi chứ không có phẩm giá, hay có phẩm giá mà thôi chứ không có sự sống”.
Nhiều sắc tộc, một gia đình
Trong một phỏng vấn khác với Zenit, phát ngôn viên của Hội Nghị Thần Học và Mục Vụ trong khuôn khổ Cuộc Họp Mặt Thế Giới Các Gia Đình là Cha Rafael Jácome, thuộc Đạo Binh Chúa Kitô, cho hay ngày đầu tiên, Hội Nghị đã phá kỷ lục so với các hội nghị trước đây, với hơn 10,000 người tham dự. Bầu không khí tràn đầy niềm vui, hứng khởi và huynh đệ gồm đủ mặt các sắc tộc, quốc tịch đến từ năm châu.
Họ tới đại sảnh đường để cùng với Đức Hồng Y Francisco Robles Ortega, Tổng Giám Mục Monterrey, đọc “lectio divina”. Sau đó không lâu, xuất hiện ĐHY Ennio Antonelli, chủ tịch Hội Đồng Giáo Hoàng về Giáo Dân, ĐHY Norberto Rivera Carrera, TGM Mexico, Đức Cha Carlos Aguiar Retes, chủ tịch Hội Đồng Giám Mục Mễ Tây Cơ, và Tổng Thống Mễ Tây Cơ, Ông Felipe Calderón và phu nhân Margarita Zavala.
Theo cha Jácome, Cuộc Họp Mặt Các Gia Đình lần này sẽ có ba sứ điệp được thảo luận: gia đình là thầy dạy các giá trị nhân bản, tầm quan trọng của chứng tá cha mẹ trong việc sống với nhau và thông đạt, và nhu cầu cần cổ vũ các luật lệ nhằm củng cố và thăng tiến gia đình.
Cha cho hay: trong diễn văn của mình, ĐHY Antonelli nhận định rằng gia đình là ưu tiên quyết định đối với tương lai xã hội và Giáo Hội. Còn Đức Thánh Cha Bênêđíctô XVI thì đặt trọng tâm huấn quyền của Ngài trên việc cổ vũ các giá trị nhân bản và Kitô Giáo trong nền văn hóa hậu hiện đại, hiện đang bị chủ nghĩa duy cá nhân và duy tương đối tấn phá.
ĐHY Rivera Carrera thì nhận định rằng ta đang đương đầu với một thế giới phi bản vị hóa, và hiện đang thiếu tình liên đới. Chính vì thế, gia đình là một hồng ân cho xã hội con người để xã hội này tiến bước theo các giá trị tâm linh và nhân bản.
Còn Đức Cha Aguiar Retes thì dựa vào tài liệu Aparecida mà nói theo bài diễn văn khai mạc của Đức Thánh Cha trong Hội Nghị ấy rằng gia đình là của gia bảo của nhân loại, là trường dạy đức tin, là vũ đài của các giá trị nhân bản và công dân, là tổ ấm nơi gia đình nhân bản phát sinh và được chào đón một cách có trách nhiệm.
Về phần mình, Tổng Thống Caderón nhận định rằng vai trò của gia đình là đào tạo và lưu truyền các giá trị nhân bản, xã hội và chính trị, nhờ thế, người ta học được ơn gọi phục vụ người khác, biết tôn trọng, biết khoan dung và biết liên đới..
Luật lệ hiện hành phản ảnh sự mơ hồ về đàn ông, đàn bà
Đức Hồng Y Marc Ouellet, TGM Québec, nhân vật rất nổi trong Thượng Hội Đồng Giám Mục Thế Giới về Lời Chúa vừa qua, cũng đã lên tiếng trong ngày đầu tiên của Cuộc Họp Thế Giới Các Gia Đình. Theo ngài, cuộc khủng hoảng gia đình không phải chỉ là vấn đề luân lý; nó nằm sâu hơn và bắt nguồn từ việc hiểu lầm về bản chất đích thực của đàn ông, đàn bà.
Ngài nói tới cảnh vô trật tự về giá trị, như việc nhiều quốc gia ban hành các đạo luật nhìn nhận hôn nhân đồng tính, còn cho phép họ nhận con nuôi. Theo ngài, cuộc chiến văn hóa này bao hàm một quan điểm về thế giới không Thiên Chúa nhằm thay thế gia tài Do Thái và Kitô Giáo, một thay thế sẽ đem lại nhiều hậu quả trầm trọng trên bình diện nhân bản, xã hội và tôn giáo.
ĐHY Ouellet than phiền rằng hiệu quả của tình trạng ấy là việc: ngoài sự mỏng dòn gây ra cho chính các cặp vợ chồng, còn có các vấn đề liên quan tới giáo dục, như thiếu mẫu mực để học hỏi hay ảnh hưởng các luồng tư tưởng vốn bác bỏ chính nền tảng của định chế gia đình.
Cơn khủng hoảng nhân học hết sức phổ biến tại Tây Phương này đang được lý thuyết về phái tính cổ vũ. Lý thuyết này tách biệt thực tại hôn nhân ra khỏi gia đình, tái đề xướng ý niệm cho rằng cặp nhân bản phát khởi từ thèm muốn chủ quan của cá nhân, khiến cho khác biệt tính dục trở thành vô nghĩa đến độ họ coi việc kết hợp đồng tính cũng ngang hàng như việc kết hợp dị tính.
Theo lý thuyết này, sự khác biệt giới tính, vốn được ghi khắc trong chính thực tại sinh học của người đàn ông và người đàn bà, không ảnh hưởng gì đáng kể đối với bản sắc tính dục của các cá nhân vì nó là kết quả của xu hướng chủ quan và việc xây đắp của xã hội.
ĐHY nói rằng: dưới ảnh hưởng các ý thức hệ đôi khi hết sức công khai chống lại Kitô giáo này, một số chính phủ đã đề ra các đạo luật nhằm xem sét lại ý nghĩa của hôn nhân, phụ tạo, tử hệ và gia đình, mà không thèm đếm xỉa gì tới các thực tại nhân học hết sức căn bản, từng tạo cấu trúc cho các liên hệ nhân bản. Thậm chí một số tổ chức quốc tế còn tham gia vào phong trào phá hoại hôn nhân và gia đình này chỉ vì bị áp lực của một số nhóm có tổ chức vốn mưu cầu lợi ích riêng, làm hại tới ích chung.
Giáo Hội Công Giáo cực lực phê phán các luồng văn hóa ấy, những luồng văn hóa rất dễ được báo chí ủng hộ. Để chống lại khuynh hướng ấy, ĐHY Ouellet đề nghị nên tái khám phá thông điệp “Familiaris Consortio” của Đức Gioan Phaolô II, là thông điệp định nghĩa hôn nhân là “sự kết hợp có tính bản vị trong đó hai người phối ngẫu hỗ tương cho đi và nhận lãnh”. Hôn nhân ấy nhằm vươn tới “chính gốc rễ của thực tại” tức mối liên kết giữa tình yêu bản vị của vợ chồng và việc truyền sinh. Bằng cách đó, ba giá trị của hôn nhân: sinh sản, tình yêu chung thủy và bất khả tiêu mới tìm được cái trục chung của nó trong tình yêu hoa trái của vợ chồng.
Không hẳn là thay đổi luật lệ
Cha Raniero Cantalamessa, vị giảng thuyết riêng của Phủ Giáo Hoàng, khi lên tiếng trước Cuộc Họp Mặt, lại không nhấn mạnh đến nhu cầu phải thay đổi luật lệ, cho bằng phải tái khám phá ra vẻ đẹp của hôn nhân cho chính mình và giới thiệu vẻ đẹp đó cho thế giới.
Kitô hữu cần khám phá lại lý tưởng của hôn nhân và gia đình theo Thánh Kinh. Đó là ý tưởng chính trong bài tham luận của cha tựa là “Các liên hệ gia đình và các giá trị trong Thánh Kinh” (Family Relationships and Values in the Bible), dĩ nhiên tái khám phá để sống nó một cách đầy đủ rồi bằng hành động của mình giới thiệu nó cho thế giới, chứ không chỉ dùng lời nói.
Bài nói truyện của cha chia làm ba phần. Phần đầu, cha đề cập tới dự án nguyên thủy của Chúa dành cho hôn nhân và gia đình, và Dân Chúa đã sống thực dự án ấy ra sao trong lịch sử. Rồi ngài đề cập tới các canh tân của Chúa Kitô và việc các cộng đoàn Kitô Giáo tiên khởi đã sống thực sự canh tân ấy ra sao. Sau cùng, cha Cantalamessa xem sét việc Mạc Khải đã đem lại những đề nghị gì cho các vấn đề hôn nhân và gia đình hiện nay. Cha nhấn mạnh rằng trong nhiều thế kỷ qua, ý nghĩa phu phụ hết sức rõ ràng trong Thánh về hôn nhân đã bị đẩy qua một bên, nhường chỗ cho ý nghĩa định chế.
Các mục tiêu đệ nhất đẳng
Theo Cha Cantalamessa, đàng sau các đề nghị “không thể nào chấp nhận được” của trào lưu tương đối thuyết muốn tháo bỏ gia đình truyền thống, ta vẫn thấy có “một tài nguyên tích cực” mà ta nên chào đón, đó là cái nhìn coi hôn nhân như sự kết hợp và hiến thân cho nhau giữa hai người phối ngẫu. Cha cho rằng các ý niệm này trùng hợp với cái hiểu của Thánh Kinh và chính Công Đồng Vatican II cũng đã nhấn mạnh tới chúng khi nhìn nhận tình yêu và sự hiến thân hỗ tương giữa vợ chồng là thiện ích cũng đệ nhất đẳng giống như việc sinh sản con cái. Theo cha, cần phải tái khám phá việc kết hợp tính dục và coi nó như hình ảnh tình yêu Thiên Chúa. Bởi sự kết hợp ấy cho ta thấy khuôn mặt thực và mục tiêu sau cùng của việc sáng tạo ra người nam và người nữ: đó là ra khỏi sự cô lập cá thể, mở cửa chào đón tha nhân và qua khoái ngất nhất thời của kết hợp nhục thân, tự vươn mình lên tới ước mong yêu thương và hân hoan khôn cùng.
Cha cũng cho rằng sở dĩ thông điệp “Deus Caritas Est" (Thiên Chúa là tình yêu) được nồng nhiệt chào đón khắp thế giới là vì đã nhấn mạnh tới khía cạnh: tình yêu con người là phản ảnh tình yêu Thiên Chúa.
Đàn bà
Một vấn đề khác được cha Cantalamessa đề cập là vấn đề phẩm giá bằng nhau của người đàn bà trong hôn nhân. Như đã thấy, điều ấy nằm ngay tại trung tâm dự án thuở đầu của Thiên Chúa cũng như tư tưởng của Chúa Kitô, nhưng hầu như lúc nào cũng bị làm ngơ. Theo Cha Cantalamessa, dù ngày nay xem ra đang có cả một bác bỏ có tính hoàn cầu đối với dự án trong Thánh Kinh về tính dục, hôn nhân và gia đình, ta không nên phí thì giờ lý giải các lý thuyết trái ngược ấy. Chiến lược của ta không phải là “đánh nhau với thế giới mà là đối thoại với nó, rút tỉa điều tốt ngay trong chỉ trích”.
Cha cũng nói tới một lầm lỗi khác cần phải tránh đó là cố gắng hết sức để dùng luật lệ quốc gia mà bảo vệ các giá trị Kitô Giáo. Cha cho rằng các Kitô Hữu tiên khởi đã dùng tập tục của mình mà thay đổi luật pháp quốc gia, nhưng ngày nay, ta không mong gì dùng các tập tục của ta mà thay đổi được luật lệ nhà nước.
Về việc ‘tháo bỏ gia đình” hay “cách mạng phái tính” hiện nay, Cha cho rằng nó cũng tương tự như chủ nghĩa Mácxít. Đương đầu với thứ ý thức hệ đó, Giáo Hội đã áp dụng phương pháp cổ xưa của Thánh Phaolô là xem sét mọi sự, giữ lấy những điều tốt, và khai triển ra học thuyết xã hội riêng của mình.
Chọn lựa đối thoại và tự phê sẽ cho ta quyền được kết án các dự án lệch lạc của cuộc cách mạng phái tính, coi nó như phi nhân, không những đi ngược ý Thiên Chúa mà còn mâu thuẫn với cả thiện ích của nhân loại. Cha kết luận: “Hy vọng duy nhất của chúng ta là lương tri con người, một lương tri luôn liên kết với nỗi thèm muốn đối với người khác phái, với sự bức thiết phải làm cha làm mẹ mà Thiên Chúa đã khắc ghi trong chính bản nhiên con người, lương tri ấy sẽ cưỡng lại các ý đồ muốn thay thế Thiên Chúa, do mặc cảm tội lỗi muộn màng của người đàn ông chỉ thị hơn là do lòng tôn trọng và yêu thương thực sự của họ dành cho người đàn bà”