Những viên gạch sống động
Một ngôi nhà gia đình chọn mua đã xây sẵn, hay một ngôi nhà do tự tay xây dựng lấy, có mối tương quan khác biệt giữa người vào ở trong đó với ngôi nhà.
Ngôi nhà tự tay xây dựng lấy gợi nhớ đến nhiều kỷ niệm, đến nhiều công sức lao động đã bỏ ra. Nó gợi điều gì sống động hợp với ý thích mình tự phác họa xây dựng làm ra hơn ngôi nhà, khi mua do người khác đã xây dựng làm sẵn.
Ngôi nhà do tự tay xây dựng sửa sang nên, gợi nhớ đến một tình tự: không chỉ là một nhà có mái che nắng mưa, có tường vách ngăn cách nóng lạnh cho kín đáo. Nhưng đó là nhà riêng của mình.
Có thể gọi đó là một „quê hương thu gọn“!
Người tín hữu Chúa Giêsu Kitô sống trong Giáo Hội từ ngày nhận lãnh làn nước Bí tích Rửa tội, và cùng chung xây dựng đời sống Giáo Hội, có tình tự thế nào với Giáo Hội của mình?
1. Ngôi nhà thiêng liêng Giáo Hội
Thánh Phero, vị Giáo hoàng đầu tiên của Giáo Hội Công giáo, đã sánh ví Giáo Hội Chúa như ngôi nhà được xây dựng trên những viên gạch sống động con người. (1Phero 2, 4-9).
Giáo Hội như thế không phải là một ngôi nhà đã xây làm sẵn, đã có cửa tường vách sẵn sàng chỉ việc dọn đồ đạc vào ở, mà không có một tương quan cá nhân nào với ngôi nhà mình ở.
Không, không phải như thế, hay không như nghĩ tưởng!
Giáo Hội như một ngôi nhà do chính Chúa xây dựng trên những viên gạch đá sống động. Những viên gạch đá sống động đó là tâm hồn con người qua làn nước Bí tích Rửa Tội đã tin nhận vào Ngài. Và từ đức tin đó nảy sinh mối tương quan cá nhân mật thiết với Ngài.
Mối tương quan đó hằng được làm mới lại qua các Bí tích, mà người tín hữu Chúa Giêsu tiếp nhận trong đời sống. Chúng như thức ăn, như nước uống nuôi dưỡng đức tin tâm hồn họ.
Từ xa xưa, nơi đâu có người tín hữu Công giáo cùng chung sống làm ăn, họ nghĩ ngay đến việc xây dựng một ngôi nhà nguyện hay nhà thờ để tụ tập đọc kinh cầu nguyện phụng thờ Thiên Chúa. Ngôi nhà nguyện hay nhà thờ đó do chính những người giáo dân nơi đó cùng với sự cộng tác hướng dẫn của hàng giáo phẩm trong Giáo Hội xây dựng nên.
Ngôi thánh đường đó không phải chỉ xây dựng nên bằng những viên gạch đá, ximăng cốt sắt, có mái tôn hay mái ngói, kèo cột tường vách, cửa gỗ sắt...nhưng bằng chính lòng tin, tình yêu cùng công lao sức lực, sự hy sinh của người giáo dân.
Đức tin tâm hồn họ đã xây dựng nên ngôi nhà thờ phượng đó. Ngôi nhà đó phản ảnh đức tin của họ: Tôi tin Thiên Chúa là Cha đời con người chúng tôi. Tôi tin Giáo Hội Công giáo duy nhất, thánh thiện và tông truyền.
Ngày xưa, hồi thế kỷ thứ 17. các Linh mục Thừa sai từ Pháp, Ý, Tây ban nha, Bồ đào nha mang Tin mừng Thiên Chúa sang Việtnam, đã bắt đầu xây dựng ngôi nhà thờ đức tin trong đời sống, trong tâm hồn con người trước hết.
Họ đã tìm cách học nói ngôn ngữ của người Việtnam để làm sao hiểu được người dân, và làm cho người dân hiểu họ muốn nói gì. Dần dần các ngài đã tìm cách xây dựng chế biến ra một thứ chữ giúp dễ dàng cho việc hiểu biết Tin mừng của Chúa: Chữ Quốc ngữ.
Chữ Quốc ngữ không chỉ còn là phương cách, như lúc ban đầu các linh mục Thừa Sai nghĩ đến, giúp thông hiểu cho việc rao truyền Tin mừng vào Chúa. Nhưng Chữ Quốc Ngữ đã dần được chấp nhận rộng rãi trong dân gian, cùng bén rễ sâu vào nền văn hóa dân tộc Việtnam. Bây giờ Chữ này là ngôn ngữ chính thức của dân tộc Việtnam.
Đây là cung cách truyền giáo hội nhập văn hóa.
Cũng từ thông hiểu nhau, ngôi nhà đức tin vào Chúa được dần thành hình rộng mở. Từ đó các Linh mục Thừa Sai cùng với các người tín hữu Chúa Giêsu xây dựng những xứ đạo đức tin sống động, những ngôi Thánh đường phụng thờ Thiên Chúa.
Tiếp nối cung cách sống đức tin đó. Người tín hữu qua mọi lớp tuổi thế hệ đều cùng chung tay, chung sức xây dựng xứ đạo nơi mình ở, xây dựng ngôi nhà thánh đường phụng thờ Thiên Chúa của riêng làng xã, tỉnh thành, khu vực mình.
Quan trọng hơn nữa là họ hằng tiếp tục xây dựng cùng gìn giữ phát triển đức tin vào Chúa nơi tâm hồn họ, trong gia đình cho con cháu.
Kết qủa cụ thể của sự hy sinh trong đời sống đức tin như thế, nói lên niềm vui mừng với chút hãnh diện tự hào. Vì đã đóng góp chút ít nào đó vào việc xây dựng nền văn hóa trong gia đình, ngoài xã hội nơi sinh ra lớn lên và cùng sinh sống.
Ngôi nhà thiêng liêng xứ đạo đức tin, ngôi nhà thánh đường do đời sống đức tin họ xây dựng làm nên là ngôi nhà Giáo Hội có nhiều tương quan mật thiết. Như Đức Giáo Hoàng Benedicto XVI. trong buổi cầu nguyện ở Vương cung thánh đường Aparecida bên nước Brasilia, hôm 12.05.2007, đã tâm tình:„ Giáo Hội là ngôi nhà của chúng ta. Trong ngôi nhà Giáo Hội Công giáo, chúng ta tìm thấy được những gì tốt lành, những gì là nền tảng cho an toàn bình an và niềm an ủi.“.
2. Mối tương quan mật thiết
Mối tương quan phản ảnh chiếu tỏa nội dung sức sống từ một người, từ một đoàn thể hội đoàn và cũng từ một ngôi nhà, một dinh thự cơ sở.
Ngôi nhà ở của chúng ta không chỉ gợi đến tương quan giữa người ở trong đó với những kỷ niệm sống động xây dựng làm nên nhà, cùng những thăng trầm của ngôi nhà. Nó cũng không chỉ là những biến cố sinh hoạt của những người trong gia đình.
Nhưng mối tương quan đó còn có chiều ngang lan tỏa ra tới bên ngoài nữa. Chiều ngang mối tương quan ra bên ngoài này giúp đời sống trong ngôi nhà thêm ý nghĩa sống động.
Ngôi nhà Giáo Hội được xây dựng trên những viên gạch đức tin sống động của người tín hữu Chúa Giêsu Kitô ẩn chứa cùng chiếu tỏa mối tương quan mật thiết giữa họ với ngôi nhà Giáo Hội.
Mối tương quan đó là tình yêu mến giữa Thiên Chúa và họ, là niềm vui bình an cho tâm hồn con người.
Mối tương quan đó không chỉ trong chiều giữa Thiên Chúa và những người tín hữu đã góp công sức hy sinh xây dựng nên ngôi nhà đó. Nhưng mối tương quan đó còn bao trùm lan tỏa sang chiều ngang tới cuộc sống trong xã hội.
Mỗi viên gạch sống động xây dựng nên ngôi nhà Giáo Hội có chỗ đứng trong đó, cùng góp phần làm cho ngôi nhà có thêm duyên dáng hấp dẫn, có sức sống linh hoạt.
Trong ngôi nhà đó không chỉ duy dành cho việc phụng thờ Thiên Chúa. Nhưng tâm tính hoàn cảnh đời sống con người cũng có chỗ nơi đó nữa.
Lòng kính trọng con người, tình bác ái tương thân tương ái, nhân đức thành thật, công bình cùng sự tha thứ làm hòa là việc làm của một đức tin sống động.
Tâm tình cung cách sống đức tin như thế mang đến hiệu qủa tích cực, xây dựng cùng phát tỏa niềm vui phấn khởi rất nhiều gấp bội cho mọi người.
Mối tương quan sống động này giúp đổi mới xây dựng tiếp cùng củng cố ngôi nhà Giáo Hội được đầy đủ trọn vẹn ý nghĩa của một đức tin vào Thiên Chúa.
3. „Ecclesia semper reformanda“
Nhu cầu đổi mới là nhu cầu luôn có trong nhịp điệu đời sống xưa nay. Nhưng không phải cái gì ngày hôm qua xây dựng làm ra, ngày mai thành lỗi thời và bị đẩy vào quên lãng không còn hợp thời nữa.
Nhu cầu đổi mới không đoạn tuyệt xóa bỏ những gì đã có. Nhưng từ nền tảng có sẵn xây dựng tiếp thêm, là sửa sang những gì đã hư hỏng rạn nứt, đã phai mờ mầu sắc do rong rêu bụi đất bám phủ lên.
Với ngôi nhà, đền đài dinh thự, nhu cầu đổi mới sửa sang này luôn luôn cần thiết.
Nhu cầu đổi mới gìn giữ cho ngôi nhà, cho công trình đã xây dựng làm ra được bền vững, cùng thêm hấp dẫn có gía trị không chỉ về mặt kinh tế, nhưng còn cả về mặt lịch sử nghệ thuật văn hóa nữa.
Ngôi nhà Giáo Hội cũng thế. Ngôi nhà Giáo Hội do Chúa xây dựng trên những viên gạch đức tin sống động con người, không bao giờ, có thể nói, là đã hoàn thành xong.
Ngôi nhà đó có nhu cầu liên tục phải xây dựng thêm, phải sửa sang đổi mới mãi.
Xưa nay và ngày nay hơn khi nào hết, người ta luôn ra sức duy trì bảo vệ những công trình văn hóa nghệ thuật, công trình thiên nhiên, những di tích lịch sử, những phong tục tập quán tốt, những kỷ niệm, những phát minh, sách vở áng văn chương của người xưa còn để lại, sao cho còn nguyên vẹn như lúc khởi đầu.
Từ ngày Chúa Giêsu xây dựng Giáo Hội trên nền tảng 12 Thánh Tông đồ trải dài suốt hơn hai nghìn năm nay, Giáo hội luôn luôn đổi mới canh tân, sao cho thích hợp với nhu cầu cuộc sống, với nền văn hóa xã hội, nơi con người sinh sống. Các Công Đồng trong lịch sử đời sống Gíao Hội nói lên sự cần thiết của nhu cầu đổi mới này.
Ngôi nhà Giáo Hội Công giáo Việtnam cũng được xây dựng phát triển theo bước tiến nhịp điệu nhu cầu đổi mới đó.
Hình ảnh ngôi nhà Giáo hội Việtnam thuở thế kỷ thứ 17. và hồi thề kỷ thứ 18. so sánh với ngôi nhà Gíao Hội Việtnam bây giờ, nội dung sức sống ngôi nhà Giáo hội đó vẫn là một: đức tin vào Chúa.
Nhưng cung cách trình bày xây dựng sức sống đức tin đó đã khác biệt rất nhiều.
Như cung cách bái gối kính thờ Thiên Chúa ở bên Giáo Hội các nước Âu châu hợp với văn hóa Tây phương hơn là với văn hóa bên Việtnam. Vì thế, Giáo Hội Việtnam chọn cung cách đứng cúi mình thờ kính Thiên Chúa cho hợp với tâm tình văn hóa Việtnam hơn.
Bây giờ một xứ đạo ở tình thành với nếp kỹ nghệ phát triển văn minh có nhu cầu trình bày sống đức tin khác với nhu cầu của một xứ đạo ở vùng nhà quê làm nghề nông.
Nền học vấn cùng tâm lý của con người sống ở tỉnh thành với mức sống phát triển cao, có cách thực hành xây dựng sống đức tin đạo lý khác với hoàn cảnh của người ở xứ đạo miền thôn quê. Cho dù nội dung đức tin vào Chúa, vào Giáo Hội vẫn chung là một.
Cách cắt nghĩa Lời Chúa, phương thức áp dụng Lời Chúa vào đời sống cho trẻ em, cho Bạn Trẻ đang lớn lên, phải khác với cách cho người lớn bậc cha mẹ ông bà, cho người có học thức cao. Vì kinh nghiệm sống cùng lề lối suy nghĩ tìm hiểu khác biệt nhau rất nhiều.
Hoàn cảnh cuộc sống cùng nền văn hóa ở Á Đông khác biệt rất nhiều với hoàn cảnh đời sống cùng nền văn hóa ở Âu Châu, ở Mỹ Châu. Nên ngôi nhà Giáo Hội ở những nơi đó phải có đặc tính sắc thái riêng của nơi đó trong cung cách sống đức tin vào Thiên Chúa.
Xin tạm dùng hình ảnh phân số toán học để nói về nhu cầu đổi mới và khác biệt này. Các phân số đều có một mẫu số chung: đức tin vào Thiên Chúa. Nhưng tử số của chúng lại to nhỏ, lớn bé khác biệt nhau.
Vì thế Giáo Hội Chúa ở hoàn vũ, cũng như ở từng đất nước vùng miền đều có nhu cầu đổi mới áp dụng, thích ứng với hoàn cảnh cụ thể về không gian địa lý, về thời gian, về văn hóa cùng phong tục tập quán, về tâm lý cùng hoàn cảnh cuộc sống con người thay đổi biến chuyển như dòng nước chảy trong lòng sông.
„ Ecclesia semper reformanda – Giáo Hội luôn hằng đổi mới!
Ngôi nhà Giáo Hội giúp con người cảm nhận tìm thấy „quê hương“ của họ trong đó, trên đường đi về với Thiên Chúa, Đấng là Tình yêu, là khởi đầu và cùng đích của đời sống con người.
Chúa nhật lễ truyền giáo tháng 10.2007