CHỈ MỘT THIÊN CHÚA BA NGÔI MỚI CÓ TÌNH YÊU ĐÍCH THỰC

1/ Tình yêu ở gia đình

Mình với ta tuy hai mà một

Ta với mình tuy một mà hai. (Tản Đà, ca dao Việt Nam)

Tình yêu vừa đòi hỏi sự duy nhất vừa đòi hỏi đa thành phần, vừa đồng nhất vừa khác tính, vừa hiện hữu phong phú vừa trao ban, vừa đón nhận, vừa tự tạo đầy đủ, vừa tràn ngập ra ngoài.

Đời sống hôn nhân vợ chồng trong tình yêu hoặc đời sống tình bạn phải như thế nghĩa là các thành phần phải trao ban và lãnh nhận để mỗi bên đều được phong phú hơn lên.

Nếu một bên vượt lên làm chủ, bên kia phải lệ thuộc thì bên làm chủ sẽ sử dụng ưu thế của mình chiếm đoạt bên kia, bắt bên kia làm nô lệ, hai bên chỉ còn một, không còn tình yêu nữa. Nếu hai bên trở nên đối nghịch nhau, trở nên hai thứ khác nhau, không có sự hòa hợp, tình yêu đã tan rã.

Tình yêu vợ chồng hoặc tình yêu bằng hữu muốn đạt tới tình yêu Thiên Chúa, nhưng thực tế đã trả lời : không thể được. Tuy thế, tình yêu đó vẫn phản ảnh, ít là một phần nào ý tưởng mầu nhiệm Một Chúa tình yêu trong Ba Ngôi tình yêu sống động hơn hình ảnh của học thuyết “tâm từ”.



2/ Thiên Chúa là tình yêu. Tình yêu chân chính.

Tình yêu đích thực đòi hỏi có nhiều thành phần, nhiều người. Một người là cô độc, tự mãn, không thể có tình yêu vì tình yêu là đón nhận và trao ban nên đòi hỏi phải có tha tính nghĩa là hướng về người khác.

Lại nữa, tình yêu được trao ban trên bình diện bình đẳng mới thật là tình yêu vì nó loại bỏ sự chiếm đoạt, loại bỏ ích kỷ. Ích kỷ chỉ nghĩ tới mình nên mình làm cho mình nghèo đi hoặc hủy mình vì khi trao ban, mình mới trở nên phong phú. Người ta được tha nhân yêu thực sự khi người ta thực sự yêu tha nhân. Tình yêu hoàn toàn đòi hai bên cùng yêu và được yêu.

Ta nhìn lên mầu nhiệm tình yêu của Một Chúa Ba Ngôi. Ngôi Cha là nguồn thiên tính phong phú vừa tự tại vừa trao ban đổ tràn. Ngài là Cha vì Ngài trao ban tất cả những gì Ngài có cho Ngôi Con tất cả. Cha trao ban hoàn toàn bản thân mình, Con lãnh nhận tất cả và trao ban tất cả. Đó là hành động tình yêu sống động nhất, phong phú nhất. Richard de Saint Victor nói : làn sóng tình yêu ở Ngôi Cha đổ ra mà không đổ vào, còn nơi Ngôi Con thì vừa đổ vào vừa đổ ra. Ngôi Cha trao ban, Ngôi Con đón nhận và trao lại cho Ngôi Cha khiến cùng một bản tính Thiên Chúa đã có hai Ngôi vị và người ta phân biệt được Ngôi Cha (do chỉ có trao ban) và Ngôi Con (do lãnh nhận và trao ban).

Còn Ngôi Ba phải có và đóng vai trò tuyệt diệu trong tình yêu vì nguyện vọng tình yêu là xóa bỏ ngăn cách giữa người yêu và người được yêu nhưng không được làm mất sự phân biệt giữa hai người (Mình với ta tuy hai mà một, ta với mình tuy một mà hai).

Ước vọng này ở đời không thể có vì người ta chỉ thấy được những lời nói, cử chỉ, cuộc sống tức là những thứ dấu hiệu bên ngoài diễn tả tình yêu mà không được chính tình yêu. Người ta vẫn có một cái gì không yên ổn khi yêu thương nhau vì muốn đạt tới một cái gì cao quý hơn, xa hơn mà không được. Vì thế, thánh Augustinô nói : Nàng thấy chàng, chàng thấy nàng, nhưng cả hai nào thấy được tình yêu (Videt illa illum, videt ille illam, amorem nemo videt).

Cái mà tình yêu loài người không đạt được thì nơi Thiên Chúa đạt được, đó là Thánh Thần. Thánh Thần là tình yêu nhưng Ngài không phải hành động yêu mến vì chính tính Thiên Chúa là hành động đó, Ngài là tương giao của Ngôi Cha và Ngôi Con yêu thương nhau. Ngài nhiệm xuất bởi cả hai ngôi vị Cha / Con mà không có gì xuất ra bởi Ngài. Richard de Saint Victor nói : làn sóng tình yêu vô biên ở nơi Ngài, Ngài là nơi đón nhận và trao ban. Như vậy, tình yêu của Ngôi Cha Ngôi Con hiệp lại là Ngôi Thánh Thần và Thánh Thần là môi trường chung của hai Ngôi Cha / Con.

Suy luận như vậy, ta thấy Ngôi Thánh Thần làm cho tình yêu của Thiên Chúa có tính bác ái tuyệt đối vì nếu không có Ngôi Thánh Thần thì Ngôi Cha chỉ thấy nơi Ngôi Con hình ảnh của mình và bản thể mình và thế nào cũng đi tới tự mãn (giống như người cha tự mãn, tự hào về đứa con tài giỏi giống mình và tỏ ra kiêu căng ích kỷ với người khác). Sự thỏa mãn để đi tới tự mãn đã đổ sang Ngôi Thánh Thần, tránh được sự chiếm hữu, và mỗi Ngôi đều phóng ra khỏi mình hoàn toàn khiến không còn một chút vị kỷ nào.

Vậy, nơi Thiên Chúa, một bản tính Thiên Chúa và Ba Ngôi vị phân biệt là những điều cần thiết cho nhau vì nếu chỉ có một ngôi thì không có tình yêu nên bản tính Thiên Chúa là tình yêu cũng mất đi. Nếu Ba Ngôi không phân biệt sẽ đi đến một ngôi tức là có chiếm hữu, sẽ đánh mất tình yêu (tư tưởng mượn nơi Richard de St Victor).

Mầu nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi là mầu nhiệm tình yêu, là khuôn mẫu tình yêu cho gia đình, cho tình bạn nơi xã hội loài người.