PHỤNG VỤ VÀ ĐỜI SỐNG

Hội Thánh đã nỗ lực nhiều trong những năm gần đây để canh tân phụng vụ và dành quyền rộng rãi cho các Hội đồng giám mục địa phương đưa ra sáng kiến, thích nghi và áp dụng cho phù hợp với hoàn cảnh và tâm trạng của tín hữu ở mỗi nơi.

Nhưng còn một vấn đề lớn lao và khó khăn là làm thế nào sau khi cử hành phụng vụ ở nhà thờ rồi, tín hữu đem áp dụng tinh thần đó vào ngay đời sống, khi họ bước ra khỏi ngưỡng cửa nhà thờ để trở về với công việc trong đời sống hằng ngày giữa những người khác. Vấn đề đó đặt cho chúng ta câu hỏi cần phải trả lời là làm thế nào để giữa nhà thờ và cuộc đời có liên lạc với nhau, vì đời sống phụng vụ ở nhà thờ phải được kéo dài và tiếp tục trong đời sống ở thế gian, để giữa đôi bên không có ngăn cách và người tốt ở nhà thờ cũng phải là người tốt ở giữa lòng đời.

Nhà thờ là nơi cử hành các bí tích, một nét tiêu biểu của đời sống đức tin. Chúng ta phải hiểu điều này thế nào? Cụ thể hơn, chúng ta phải quan niệm mối liên lạc với thế giới tương lai mà hiện nay chúng ta đang được tiếp xúc qua phụng vụ, và thế giới hàng ngày giữa những công việc làm ăn sinh sống ra sao?

Theo Kinh thánh và Truyền thống, hai thế giới này đối nghịch nhau. Điều ấy có nghĩa là gì và phải giải thích thế nào về sự đối nghịch đó?

Thế giới chúng ta đang sống chắc hẳn là công trình sáng tạo của Thiên Chúa. Nó không thể là thế nào khác được. Nhờ bí tích Thánh thể, tất cả những gì trong trần gian này bị tội lỗi làm cho vẩn đục, đều có thể được phục hồi trong tình trạng nguyên thủy. Thế mà, sao thánh Gio-an lại nói: “Anh em đừng yêu thế gian và những gì ở trong thế gian . Kẻ nào yêu thế gian thì nơi kẻ ấy không có lòng mến Chúa Cha”. (1 Ga 2,15) Sau đó, chính thánh nhân giải thích: “Tất cả thế gian đều nằm dưới ách thống trị của Ác thần” (1 Ga 5,19) Mà thế gian ở đây không phải chỉ là những sự vật Chúa đã dựng nên, nhưng chính là cách tổ chức, trật tự xếp đặt do Ác thần phản loạn với Thiên Chúa tạo ra. Vì thế, cũng theo thánh Gio-an: “Mọi sự trong thế gian: như dục vọng của xác thịt, dục vọng của đôi mắt và thói cậy mình có của... phát xuất từ thế gian.” (1 Ga 2,16)

Đứng trước thế giới này, chúng ta có bổn phận phải làm chứng cho tình yêu thương của Chúa, hầu gỡ con cái Người cho khỏi làm tôi thế gian, để dẫn đưa họ tới tự do. Nhưng chúng ta chỉ có thể hoàn thành nhiệm vụ này, nếu biết hy sinh chịu khó và luyện tập cho con cái Chúa cũng biết làm như vậy một cách nhẫn nại và vui vẻ, và coi đó như thập giá chính Đức Ki-tô đã vác ngày xưa. Có như thế, một ngày kia chúng ta mới được sống lại và tất cả những gì chúng ta đã phải mất mát vì theo Đức Ki-tô thì bấy giờ chúng ta sẽ lấy lại được cả trong một thế giới mới, nơi Xa-tan hoàn toàn bị đẩy lui và thất bại muôn đời.

Ngày xưa, các tín hữu chẳng lấy gì làm khó chấp nhận như thế, nhưng bây giờ thì xem ra khó khăn, vì tâm trạng khác và ảnh hưởng sự đời thâm nhập vào đầu óc người ta quá mạnh. Tuy vậy, cũng phải nhìn thẳng vào vấn đề và cố tìm hiểu, vì quan niệm trên gắn liền với phụng vụ và là điều kiện tiên quyết phải có, nếu chúng ta muốn hiểu cho đúng mầu nhiệm chính yếu của đạo. Chúng ta không thể sống đầy đủ đời sống phụng vụ mà lại chối bỏ quan niệm kia.

Những lời lẽ nêu trên của thánh Gio-an xem ra nặng nề và gay gắt đối với thế gian. Nhưng phải hiểu thế gian theo đúng nghĩa thánh nhân muốn hiểu. Bởi vậy, chúng ta cũng không nên thất vọng đối với trần gian, vì nếu chúng ta sống tinh thần phụng vụ đích thực thì đời sống của chúng ta phải đượm nhuần tính chất xã hội, khiến chúng ta cảm thông và liên đới với anh em đồng loại một cách thiết thực và hữu hiệu. Chúng ta không chỉ đóng khung trong nhà thờ với làn hương khói và những lời kinh tiếng hát mà còn hòa mình với xã hội, mỗi người theo một cách thế, để đưa hương khói của nhà thờ làm thơm bầu khí ở giữa thế gian, và biến lời kinh tiếng hát thành những hành động làm đẹp xã hội và phục vụ con người. Phụng vụ, nguyên nghĩa trong tiếng Hy lạp là leiturgia. Mà leiturgia có nghĩa là dân công, người dân đi làm công tác phục vụ lợi ích chung của đoàn thể. Ban đầu chữ leiturgia dùng ở ngoài thế gian, sau mới đưa vào nhà thờ để chỉ công việc phụng vụ thờ kính, nên phụng vụ vừa có nghĩa tôn giáo, vừa có nghĩa xã hội: ban đầu là nghĩa xã hội rồi sau mới thành tôn giáo và bây giờ thì dùng cả hai nghĩa, tuy nghĩa tôn giáo nổi hơn nhưng vẫn phải từ tôn giáo đi đến xã hội.

Như vậy, phụng vụ và đời sống phải ở trong thế liên hoàn, đan kết và ảnh hưởng vào nhau : phụng vụ đi từ đời sống để lên tới Thiên Chúa rồi lại từ Thiên Chúa đi xuống với loài người. Cuộc đời là chất liệu cho phụng vụ thao tác để làm thành nghệ phẩm và phụng vụ là mục tiêu cho cuộc đời nhắm tới, để thành bài hát ca tụng tình thương của Thiên Chúa, vẻ đẹp của vũ trụ và những công trình kỳ vĩ Người đã dựng nên.