Đức Giêsu giải thế cờ bí
Trong khi đang chơi cờ tướng, gặp những nước cờ nan giải, không biết nên lùi xe hay chống mã, người trong cuộc thường hay gãi đầu, vuốt râu, vuốt tóc, chép miệng nói, “Đúng là tiến thoái lưỡng nan”! Trong hơn ba năm đi rao giảng Tin Mừng Nước Trời, Đức Giêsu gặp gỡ khá nhiều chống đối từ phía những nhà lãnh đạo tôn giáo. Bởi những bất đồng giữa Đức Giêsu và những nhà lãnh đạo Do Thái, có một số người thuộc giới cầm quyền đã âm mưu ám hại Đức Giêsu bằng cách triệt hạ danh tiếng, uy tín, và ảnh hưởng của Ngài trong xã hội. Phương cách nhanh chóng và hiệu quả nhất để đạt tới ước mơ này là nhẹ nhàng chụp lên đầu Đức Giêsu cái mũ cối có dán nhãn hiệu “Do Thái gian”, hoặc tung tin là Ngài chống đối bộ luật Môisen, tâm điểm của Do Thái giáo. Bởi thế, ít ra đã hai lần những nhà lãnh đạo tôn giáo gài cờ triệt chiếu bí Đức Giêsu. Trường hợp thứ nhất xuất hiện trong bản Phúc Âm của Gioan bàn về người phụ nữ ngoại tình trong Gioan 8:1-11. Trường hợp thứ hai được ghi lại trong bản Tin Mừng theo thánh sử Máccô 12:13-17, tranh luận về vấn đề thuế má giữa người Do Thái và Hoàng Đế Cêsar.
Trong cả hai trường hợp, Đức Giêsu đều giải quyết vấn đề nhanh, gọn, và chính xác. Đặc biệt hơn nữa, trong cả hai lần, Ngài không tiến cũng không thoái, nhưng chọn lựa một nước cờ thứ ba, nước cờ nằm giữa thế công và thế thủ để gỡ giải nước cờ chiếu bí. Triết học Tây Phương gọi nước cờ thứ ba này là “escaping the horns”, chạy trốn giữa hai cái sừng.
Người Kitô hữu, chúng ta ai lại không quen thuộc với hai câu chuyện về người đàn bà ngoại tình và những tranh luận về đóng thuế cho Sở Thuế IRS của đế quốc La Mã. Nhưng vẫn có một số người không hiểu rõ vị thế bị chiếu bí, chết kẹt, tiến thoái lưỡng nan của Đức Giêsu trong cả hai câu chuyện. Bài tham khảo này do đó sẽ chú trọng vào hai điểm. Thứ nhất, phân tích vị thế tiến thoái lưỡng nan của Đức Giêsu trước thế cờ bí trong Gioan 8:1-11 và Máccô 12:13-17. Thứ hai, phân tích nước cờ Đức Giêsu đã sử dụng để giải thế cờ chiếu bí của những nhà lãnh đạo Do Thái.
I. Người Phụ Nữ Ngoại Tình (Gioan 8:1-11)
Theo như thánh sử Gioan, một ngày kia trong Đền Thờ Giêrusalem, những người Biệt Phái và Luật Sĩ mang đến trước mặt Đức Giêsu người thiếu phụ bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình. Họ nói với Ngài,
- Thưa Thầy, người đàn bà này đã bị bắt quả tang đang ngoại tình. Theo như sách Luật, Môisen đã dạy chúng tôi phải ném đá hạng đàn bà đó. Riêng Thầy, Thầy nghĩ sao?
Trước câu hỏi của những người Biệt Phái và Luật Sĩ, Đức Giêsu yên lặng. Ngài không trả lời, rồi cúi xuống lấy ngón tay viết trên đất. Vì họ cứ hỏi mãi, cuối cùng Đức Giêsu ngẩng đầu lên và nói,
- Ai trong các ông sạch tội thì hãy lấy đá ném trước đi?
A. Danh Tính
Đến ngày hôm nay, rất nhiều người vẫn còn lầm tưởng người thiếu phụ trong câu truyện chính là Maria Mađalêna, một trong những nhân chứng đầu tiên của Tin Mừng Phục Sinh. Gần đây nhất bộ phim Cuộc Thương Khó của Đức Kitô do tài tử Mel Gibsons đạo diễn cũng vẫn đi theo vết xe đổ của hiểu lầm này. Thật sự ra người đàn bà trong câu chuyện tên chi, không ai biết. Cô ta cũng không phải là một cô gái giang hồ. Nhưng, theo như lời tố cáo của những nhà lãnh đạo tôn giáo, cô ta bị bắt quả tang đang có những liên hệ tình dục với một người đàn ông không phải là chồng của mình (Gioan 8:4-5). Riêng về nhân vật Maria Mađalêna, theo như thánh sử Luca, Maria Mađalêna là một trong những người môn đệ của Đức Giêsu (Luca 8:1-3). Không ai biết Maria Mađalêna làm nghề chi trước khi cô ta trở thành môn đệ của Đức Giêsu, bởi chi tiết này không được bốn thánh sử nhắc tới. Tuy nhiên, theo như thánh sử Máccô, Maria Mađalêna đã được Đức Giêsu trục xuất ra khỏi người bẩy con quỷ (Máccô 16:9). Theo như thánh sử Gioan, Maria Mađalêna là một trong những người phụ nữ xuất hiện dưới chân cây thập giá của Đức Giêsu (Gioan 19:25). Người phụ nữ ngoại tình trong Gioan 8:1-11 và bà Maria Mađalêna do đó là hai người phụ nữ hoàn toàn khác nhau. Người phụ nữ ngoại tình trong Gioan 8:1-11 chỉ xuất hiện duy nhất một lần trong Kinh Thánh, và trong Tin Mừng theo thánh Gioan. Sau cuộc hội ngộ với Đức Giêsu trên sân Đền Thờ, người phụ nữ bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình hoàn toàn biến mất sau bức màn nhung của Tin Mừng theo thánh sử Gioan.
B. Tiến Thoái Lưỡng Nan
Theo phong tục Việt Nam, khi một người phụ nữ trong thôn làng không có chồng mà mang thai, hoặc bị bắt quả tang đang lăng nhăng với một người không phải chồng của mình, bản án dành cho người phụ nữ thông thường là cạo đầu bôi vôi. Ngoài cạo đầu bôi vôi, họ còn dẫn người đàn bà đi khắp làng bêu xấu. Có những thôn làng, họ còn mang người thiếu phụ bỏ lên bè thả trôi theo dòng sông. Tuy nhiên tôi chưa nghe ai nhắc nhở đến hình phạt dành cho người đàn ông tòng phạm.
Riêng người Do Thái, họ không làm như vậy. Nếu bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình, cả hai người trong cuộc sẽ bị dẫn ra đầu làng, cả hai sẽ bị ném đá cho tới chết (Lêvi 20:10, Đệ Nhị Luật 22:22-24).
Có một lần, tôi kể câu chuyện trên đây cho một người bạn theo đạo Phật. Tôi nói,
- Đây là một bàn cờ tướng. Người đàn ông trong câu chuyện đang bị gài vào thế cờ triệt bằng một nước cờ chiếu bí, đó là, “Riêng Thầy, Thầy nghĩ sao?”. Bởi nước cờ chiếu bí này, người đàn ông đang lâm vào tình trạng tiến thoái lưỡng nan. Đồng ý cũng không được. Phản đối lại càng kẹt hơn.
Bạn tôi thắc mắc,
- Sao kỳ cục vậy?
Tối giải thích,
- Trong triết học Tây Phương, đây là một trong những trường hợp chết kẹt giữa hai dòng thác cách mạng, dilemma. Trong nước cờ chiếu bí này, người đàn ông không được tránh né hoặc cố tình không trả lời. Khi bị chiếu bí, cả hai nước cờ, “đồng ý” hoặc “không đồng ý”, đều không phải là những câu trả lời thích hợp. Người đàn ông trong cuộc phải kiếm ra cho bằng được nước cờ thứ ba, một nước cờ tuyệt chiêu, tuyệt chiêu đến nỗi cho dù đối phương không hài lòng với cách đi cờ của đối thủ, họ cũng phải tâm phục và khẩu phục tài nghệ của đối phương.
Bạn tôi tiếp tục thắc mắc,
- Tại sao không được trả lời “đồng ý”?
Tôi giải thích, lần này thật tỉ mỉ,
- Có hai lý do chính để giải thích tại sao người đàn ông không được trả lời “đồng ý” với bản án.
(1). Nếu người đàn ông đồng ý với bản án đã được xuất hiện từ bao nhiêu lâu nay trong xã hội Do Thái, ném đá người đàn bà cho tới chết, ông ta sẽ mắc kẹt với chính quyền bảo hộ La Mã. Do Thái vào thế kỷ thứ nhất Công Nguyên thuộc quyền bảo hộ của đế quốc La Mã. Quyền quyết định cho một người nghỉ chơi với cuộc sống không thuộc về bất cứ một người công dân Do Thái nào trong xã hội thuộc địa. Quyền đó thuộc về nhà nước bảo hộ La Mã. Sống trong một xã hội bị bảo hộ, không người nào thuộc giới bị trị muốn bị lôi thôi với chính quyền thực dân. Nói bậy nói bạ đụng chạm đến quyền lực của chính quyền thuộc địa là một điều không người dân nào thích. Vào thời Pháp thuộc, máy chém và nhà tù là những nơi dành riêng cho những người Việt Nam bị người khác tâu vào tâu ra với Phòng Nhì của Mật Vụ Pháp. Vào năm thứ nhất Công Nguyên, tại Do Thái, đe dọa đến quyền lực của Quan Tổng Trấn xứ Palestine sẽ đưa người đàn ông tới núi Sọ liền. Đó là lý do tại sao người đàn ông không nên đồng ý với bản án ném đá người phụ nữ ngoại tình. Nếu ông gật đầu đồng ý, những nhà lãnh đạo tôn giáo sẽ lập tức gõ cửa Sở Mật Thám La Mã, trình tấu bản tin nóng sốt là sáng hôm nay, trên sân Đền Thờ, đại diện cho chính quyền bảo hộ La Mã, Đức Giêsu đã ngồi trên ghế chánh án xử tội người đàn bà ngoại tình.
(2). Nếu đồng ý với bản án, người đàn ông sẽ mắc kẹt với chính ông ta và những lời giảng dạy của mình. Người đàn ông đã từng cất giọng giảng dạy, đề nghị là tha nhân không nên xét đoán và lên án lẫn nhau, nhưng phải biết thương yêu và tha thứ cho những kẻ thù của mình (Lu-ca 6:27-42). Đối với một người có cái quan niệm bao dung như vậy, làm sao ông ta có thể đồng ý với bản án cạo đầu bôi vôi rồi dẫn người con gái đi khắp làng làm nhục. Đối với một người có tấm lòng nhân từ như vậy, làm sao ông ta có thể đứng yên chứng kiến cảnh tượng những người dân trong làng thả trôi người phụ nữ lầm lỡ trên dòng sông như người Việt Nam đã từng làm. Đối với một người đàn ông có tấm lòng vị tha như vậy, làm sao ông ta có thể về hùa với đám đông, mang người đàn bà ra đầu làng ném đá cho tới chết như dân Do Thái cách đây hai ngàn năm đã từng làm.
Bạn tôi lại thắc mắc,
- Còn trường hợp “phản đối”? Nếu người đàn ông bày tỏ thái độ phản đối với bản án, trong trường hợp này chuyện chi sẽ xảy ra?
Tôi trả lời,
- Trong trường hợp này người đàn ông không mắc kẹt với chính quyền bảo hộ La Mã, nhưng lại mắc kẹt với người Do Thái. Ông ta có thể sẽ bị chụp lên đầu một cái mũ cối to tướng in đậm ba chữ Do Thái gian, bởi ông dám chống lại bộ luật của Môisen, bộ Luật đã được lưu hành trong xã hội từ khoảng năm 1250 trước Công Nguyên. Dân Do Thái tuân giữ bộ Luật này theo từng dấu phẩy, dấu chấm. Ngày cuối cùng trong một tuần là ngày Hưu Lễ để thờ phượng Ông Trời. Mọi người không được nấu nướng và làm bất cứ chuyện chi hết trong ngày Sabát, ngay cả chuyện chữa bệnh hoặc là kéo con lừa từ dưới hố lên. Tệ hơn nữa nếu bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình, chiếu theo bộ Luật, cuộc đời của cả hai tòng phạm coi như là chấm dứt (Lêvi 20:10). Riêng đối với những người không tuân giữ bộ luật Môisen hoặc tỏ thái độ chống đối, cuộc đời của người đó cũng sẽ không êm đẹp gì hơn người thiếu phụ trong câu chuyện.
Cuối cùng tôi kết luận,
- Nếu đồng ý với bản án, người đàn ông sẽ mắc kẹt với chính quyền bảo hộ La Mã. Nếu tỏ thái độ chống đối, ông sẽ mắc kẹt với đồng hương Do Thái. Đằng nào ông ta cũng mắc kẹt.
Bạn tôi hỏi,
- Tại sao người ta dùng người phụ nữ ngoại tình làm một con cờ để chiếu bí người đàn ông trong câu chuyện?
Tôi nói,
- Bởi người đàn ông đã nhiều lần lên tiếng phản đối cung cách sống theo bộ Luật của người đương thời. Bởi vậy có một số người lãnh đạo Do Thái trong xã hội tỏ rõ thái độ khó chịu đối với ông ta. Đã rất nhiều lần, họ gài cờ triệt, gài bẫy, cố gắng tìm ra bằng cớ để mang người đàn ông ra trước sân tòa, Tòa Công Nghị của người Do Thái và Tòa Án của người La Mã.
Sau khi giải thích cặn kẽ vị thế chết kẹt của người đàn ông, tôi hỏi bạn tôi,
- Nếu bạn là người đàn ông trong câu chuyện, bạn sẽ trả lời như thế nào?
- ???
Bạn tôi im lặng, không biết nói chi. Nhưng, theo như thánh sử Gioan, vì người ta cứ hỏi mãi, nên Đức Giêsu ngẩng lên và bảo họ,
- Ai trong các ông là người sạch tội, hãy lấy đá ném người phụ nữ này trước đi (Gioan 8:7).
Bởi câu nói này, hình thể tròn đều của đám đông đang bao vây Đức Giêsu và người thiếu phụ ngoại tình từ từ méo dạng, rồi dần dần bốc hơi tan loãng vào trong thinh không. Bắt đầu là những người lớn tuổi, sau cùng là những người trẻ hơn. Mọi người bỏ đi hết.
II. Đóng Thuế Cho Cêsar (Máccô 12:13-17)
Mặc dầu nội dung và chi tiết không giống nhau, bài Tin Mừng theo thánh sử Máccô 12:13-17 diễn tả những tranh luận giữa Đức Giêsu và với một số nhà lãnh đạo người Do Thái về vấn đề thuế má có những cấu trúc tương tự với câu chuyện về người phụ nữ ngoại tình trong Gioan 8:1-11.
Theo như thánh sử Gioan, vào một ngày kia những người Biệt Phái và một số người trong nhóm Hêrôđê gặp Đức Giêsu. Họ hỏi Ngài có nên đóng thuế cho hoàng đế Cêsar hay không?
Tương tự như câu chuyện về người phụ nữ ngoại tình, nếu Đức Giêsu lắc đầu đề nghị với những nhà lãnh đạo tôn giáo là không nên đóng thuế cho hoàng đế Cêsar, Ngài sẽ mắc kẹt với chính quyền bảo hộ La Mã. Có lẽ sau khi những tranh luận về thuế má vừa chấm dứt, những nhà lãnh đạo sẽ lên dinh Quan Tổng Trấn bẩm trình là Đức Giêsu ra mặt chống đối đóng thuế cho mẫu quốc La Mã. Trong trường hợp này, rất có thể Quan Tổng Trấn Philatô sẽ thân chinh ký giấy tống giam Đức Giêsu vào ngục. Sau đó cũng có thể ông ta sẽ đích thân đưa Ngài ra Núi Sọ, để có dịp chứng kiến tận mắt giây phút hấp hối của một tên phiến loạn, dám đe dọa đến nền an ninh và sự bảo hộ của mẫu quốc La Mã.
Trong trường hợp ngược lại, nếu Đức Giêsu đề nghị nên đóng thuế cho hoàng đế La Mã, Ngài sẽ tự động bị người đồng hương khoác vào người Ngài bộ đồng phục của Sở Thuế IRS La Mã. Một khi đã được mặc áo Sở Thuế, Đức Giêsu cũng sẽ được đội lên đầu một cái mũ cối với nhãn hiệu “Do Thái gian”, bởi trong mắt của người dân bị thống trị Israel, Do Thái gian là tất cả những con và cháu của tổ phụ Abraham dám đi làm bồi La Mã, hợp tác với nhà nước bảo hộ đàn áp người đồng hương. Cho nên, một khi Đức Giêsu cất giọng giữa thanh thiên bạch nhật đề nghị nên đóng thuế cho Cêsar, Đức Giêsu tự động đội lên đầu mình một cái mũ cối “Do Thái gian”. Trong trường hợp này, không cần tới tin đồn truyền đơn, chẳng cần tới thư nặc danh tố cáo, Đức Giêsu sẽ tự động bị mọi người Do Thái tẩy chay, không giao tiếp
Trong cả hai trường hợp, hoặc tiến hoặc thoái, hoặc phản đối hoặc đồng ý đóng thuế cho mẫu quốc bảo hộ La Mã, Đức Giêsu đều bị mất chỗ đứng trong lòng quê hương và dân tộc. Nếu vậy, Ngài sẽ không còn bất cứ một ảnh hưởng nào trên người dân đương thời.
Biết rõ những âm mưu đen tối và toan tính gài cờ triệt của đối phương, Đức Giêsu giải thế cờ chiếu bí bằng một đường cờ khác. Thế cờ này Ngài đi ba nước.
Nước cờ thứ nhất, Ngài nói,
- Tại sao các ông lại thử tôi? Hãy cho tôi xem một đồng bạc.
Nước cờ thứ hai, Ngài cầm đồng bạc trên tay, lật coi mặt hình, rồi cất giọng hỏi,
- Hình và danh hiệu này là của ai?
Những nhà lãnh đạo Do Thái trả lời,
- Của Cêsar.
Sau cùng, Đức Giêsu hóa giải thế cờ triệt của đối phương bằng nước cờ thứ ba qua câu nói,
- Hãy trả cho Cêsar những chi thuộc về Cêsar; hãy trả cho Thiên Chúa những chi thuộc về Thiên Chúa (Máccô 12:17).
III. Tiến Thoái Lưỡng Nan
Cả hai lần, trong khi đang lâm vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, bởi bị đối phương gài cờ triệt, Đức Giêsu đều đã giải gỡ thế cờ chiếu bí, xoay chuyển tình thế từ thủ sang công, từ thụ động sang thế chủ động. Trong câu chuyện về người thiếu phụ ngoại tình, chỉ bằng một nước cờ, Đức Giêsu đã gỡ giải thế cờ triệt qua câu hỏi của một nước cờ công, cũng là một nước cờ chiếu tướng, “Ai trong các ông là người sạch tội, hãy lấy đá ném người phụ nữ này trước đi?” (Gioan 8:7). Bởi bị chiếu tướng, đối phương của Đức Giêsu đứng dậy bỏ bàn cờ. Trong câu chuyện đóng thuế cho hoàng đế Cêsar, Ngài gỡ thế cờ triệt bằng câu nói bất hủ: “Hãy trả cho Cêsar những chi thuộc về Cesar; hãy trả cho Thiên Chúa những chi thuộc về Thiên Chúa” (Máccô 12:17)●
www.nguyentrungtay.com
Trong khi đang chơi cờ tướng, gặp những nước cờ nan giải, không biết nên lùi xe hay chống mã, người trong cuộc thường hay gãi đầu, vuốt râu, vuốt tóc, chép miệng nói, “Đúng là tiến thoái lưỡng nan”! Trong hơn ba năm đi rao giảng Tin Mừng Nước Trời, Đức Giêsu gặp gỡ khá nhiều chống đối từ phía những nhà lãnh đạo tôn giáo. Bởi những bất đồng giữa Đức Giêsu và những nhà lãnh đạo Do Thái, có một số người thuộc giới cầm quyền đã âm mưu ám hại Đức Giêsu bằng cách triệt hạ danh tiếng, uy tín, và ảnh hưởng của Ngài trong xã hội. Phương cách nhanh chóng và hiệu quả nhất để đạt tới ước mơ này là nhẹ nhàng chụp lên đầu Đức Giêsu cái mũ cối có dán nhãn hiệu “Do Thái gian”, hoặc tung tin là Ngài chống đối bộ luật Môisen, tâm điểm của Do Thái giáo. Bởi thế, ít ra đã hai lần những nhà lãnh đạo tôn giáo gài cờ triệt chiếu bí Đức Giêsu. Trường hợp thứ nhất xuất hiện trong bản Phúc Âm của Gioan bàn về người phụ nữ ngoại tình trong Gioan 8:1-11. Trường hợp thứ hai được ghi lại trong bản Tin Mừng theo thánh sử Máccô 12:13-17, tranh luận về vấn đề thuế má giữa người Do Thái và Hoàng Đế Cêsar.
Trong cả hai trường hợp, Đức Giêsu đều giải quyết vấn đề nhanh, gọn, và chính xác. Đặc biệt hơn nữa, trong cả hai lần, Ngài không tiến cũng không thoái, nhưng chọn lựa một nước cờ thứ ba, nước cờ nằm giữa thế công và thế thủ để gỡ giải nước cờ chiếu bí. Triết học Tây Phương gọi nước cờ thứ ba này là “escaping the horns”, chạy trốn giữa hai cái sừng.
Người Kitô hữu, chúng ta ai lại không quen thuộc với hai câu chuyện về người đàn bà ngoại tình và những tranh luận về đóng thuế cho Sở Thuế IRS của đế quốc La Mã. Nhưng vẫn có một số người không hiểu rõ vị thế bị chiếu bí, chết kẹt, tiến thoái lưỡng nan của Đức Giêsu trong cả hai câu chuyện. Bài tham khảo này do đó sẽ chú trọng vào hai điểm. Thứ nhất, phân tích vị thế tiến thoái lưỡng nan của Đức Giêsu trước thế cờ bí trong Gioan 8:1-11 và Máccô 12:13-17. Thứ hai, phân tích nước cờ Đức Giêsu đã sử dụng để giải thế cờ chiếu bí của những nhà lãnh đạo Do Thái.
I. Người Phụ Nữ Ngoại Tình (Gioan 8:1-11)
Theo như thánh sử Gioan, một ngày kia trong Đền Thờ Giêrusalem, những người Biệt Phái và Luật Sĩ mang đến trước mặt Đức Giêsu người thiếu phụ bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình. Họ nói với Ngài,
- Thưa Thầy, người đàn bà này đã bị bắt quả tang đang ngoại tình. Theo như sách Luật, Môisen đã dạy chúng tôi phải ném đá hạng đàn bà đó. Riêng Thầy, Thầy nghĩ sao?
Trước câu hỏi của những người Biệt Phái và Luật Sĩ, Đức Giêsu yên lặng. Ngài không trả lời, rồi cúi xuống lấy ngón tay viết trên đất. Vì họ cứ hỏi mãi, cuối cùng Đức Giêsu ngẩng đầu lên và nói,
- Ai trong các ông sạch tội thì hãy lấy đá ném trước đi?
A. Danh Tính
Đến ngày hôm nay, rất nhiều người vẫn còn lầm tưởng người thiếu phụ trong câu truyện chính là Maria Mađalêna, một trong những nhân chứng đầu tiên của Tin Mừng Phục Sinh. Gần đây nhất bộ phim Cuộc Thương Khó của Đức Kitô do tài tử Mel Gibsons đạo diễn cũng vẫn đi theo vết xe đổ của hiểu lầm này. Thật sự ra người đàn bà trong câu chuyện tên chi, không ai biết. Cô ta cũng không phải là một cô gái giang hồ. Nhưng, theo như lời tố cáo của những nhà lãnh đạo tôn giáo, cô ta bị bắt quả tang đang có những liên hệ tình dục với một người đàn ông không phải là chồng của mình (Gioan 8:4-5). Riêng về nhân vật Maria Mađalêna, theo như thánh sử Luca, Maria Mađalêna là một trong những người môn đệ của Đức Giêsu (Luca 8:1-3). Không ai biết Maria Mađalêna làm nghề chi trước khi cô ta trở thành môn đệ của Đức Giêsu, bởi chi tiết này không được bốn thánh sử nhắc tới. Tuy nhiên, theo như thánh sử Máccô, Maria Mađalêna đã được Đức Giêsu trục xuất ra khỏi người bẩy con quỷ (Máccô 16:9). Theo như thánh sử Gioan, Maria Mađalêna là một trong những người phụ nữ xuất hiện dưới chân cây thập giá của Đức Giêsu (Gioan 19:25). Người phụ nữ ngoại tình trong Gioan 8:1-11 và bà Maria Mađalêna do đó là hai người phụ nữ hoàn toàn khác nhau. Người phụ nữ ngoại tình trong Gioan 8:1-11 chỉ xuất hiện duy nhất một lần trong Kinh Thánh, và trong Tin Mừng theo thánh Gioan. Sau cuộc hội ngộ với Đức Giêsu trên sân Đền Thờ, người phụ nữ bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình hoàn toàn biến mất sau bức màn nhung của Tin Mừng theo thánh sử Gioan.
B. Tiến Thoái Lưỡng Nan
Theo phong tục Việt Nam, khi một người phụ nữ trong thôn làng không có chồng mà mang thai, hoặc bị bắt quả tang đang lăng nhăng với một người không phải chồng của mình, bản án dành cho người phụ nữ thông thường là cạo đầu bôi vôi. Ngoài cạo đầu bôi vôi, họ còn dẫn người đàn bà đi khắp làng bêu xấu. Có những thôn làng, họ còn mang người thiếu phụ bỏ lên bè thả trôi theo dòng sông. Tuy nhiên tôi chưa nghe ai nhắc nhở đến hình phạt dành cho người đàn ông tòng phạm.
Riêng người Do Thái, họ không làm như vậy. Nếu bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình, cả hai người trong cuộc sẽ bị dẫn ra đầu làng, cả hai sẽ bị ném đá cho tới chết (Lêvi 20:10, Đệ Nhị Luật 22:22-24).
Có một lần, tôi kể câu chuyện trên đây cho một người bạn theo đạo Phật. Tôi nói,
- Đây là một bàn cờ tướng. Người đàn ông trong câu chuyện đang bị gài vào thế cờ triệt bằng một nước cờ chiếu bí, đó là, “Riêng Thầy, Thầy nghĩ sao?”. Bởi nước cờ chiếu bí này, người đàn ông đang lâm vào tình trạng tiến thoái lưỡng nan. Đồng ý cũng không được. Phản đối lại càng kẹt hơn.
Bạn tôi thắc mắc,
- Sao kỳ cục vậy?
Tối giải thích,
- Trong triết học Tây Phương, đây là một trong những trường hợp chết kẹt giữa hai dòng thác cách mạng, dilemma. Trong nước cờ chiếu bí này, người đàn ông không được tránh né hoặc cố tình không trả lời. Khi bị chiếu bí, cả hai nước cờ, “đồng ý” hoặc “không đồng ý”, đều không phải là những câu trả lời thích hợp. Người đàn ông trong cuộc phải kiếm ra cho bằng được nước cờ thứ ba, một nước cờ tuyệt chiêu, tuyệt chiêu đến nỗi cho dù đối phương không hài lòng với cách đi cờ của đối thủ, họ cũng phải tâm phục và khẩu phục tài nghệ của đối phương.
Bạn tôi tiếp tục thắc mắc,
- Tại sao không được trả lời “đồng ý”?
Tôi giải thích, lần này thật tỉ mỉ,
- Có hai lý do chính để giải thích tại sao người đàn ông không được trả lời “đồng ý” với bản án.
(1). Nếu người đàn ông đồng ý với bản án đã được xuất hiện từ bao nhiêu lâu nay trong xã hội Do Thái, ném đá người đàn bà cho tới chết, ông ta sẽ mắc kẹt với chính quyền bảo hộ La Mã. Do Thái vào thế kỷ thứ nhất Công Nguyên thuộc quyền bảo hộ của đế quốc La Mã. Quyền quyết định cho một người nghỉ chơi với cuộc sống không thuộc về bất cứ một người công dân Do Thái nào trong xã hội thuộc địa. Quyền đó thuộc về nhà nước bảo hộ La Mã. Sống trong một xã hội bị bảo hộ, không người nào thuộc giới bị trị muốn bị lôi thôi với chính quyền thực dân. Nói bậy nói bạ đụng chạm đến quyền lực của chính quyền thuộc địa là một điều không người dân nào thích. Vào thời Pháp thuộc, máy chém và nhà tù là những nơi dành riêng cho những người Việt Nam bị người khác tâu vào tâu ra với Phòng Nhì của Mật Vụ Pháp. Vào năm thứ nhất Công Nguyên, tại Do Thái, đe dọa đến quyền lực của Quan Tổng Trấn xứ Palestine sẽ đưa người đàn ông tới núi Sọ liền. Đó là lý do tại sao người đàn ông không nên đồng ý với bản án ném đá người phụ nữ ngoại tình. Nếu ông gật đầu đồng ý, những nhà lãnh đạo tôn giáo sẽ lập tức gõ cửa Sở Mật Thám La Mã, trình tấu bản tin nóng sốt là sáng hôm nay, trên sân Đền Thờ, đại diện cho chính quyền bảo hộ La Mã, Đức Giêsu đã ngồi trên ghế chánh án xử tội người đàn bà ngoại tình.
(2). Nếu đồng ý với bản án, người đàn ông sẽ mắc kẹt với chính ông ta và những lời giảng dạy của mình. Người đàn ông đã từng cất giọng giảng dạy, đề nghị là tha nhân không nên xét đoán và lên án lẫn nhau, nhưng phải biết thương yêu và tha thứ cho những kẻ thù của mình (Lu-ca 6:27-42). Đối với một người có cái quan niệm bao dung như vậy, làm sao ông ta có thể đồng ý với bản án cạo đầu bôi vôi rồi dẫn người con gái đi khắp làng làm nhục. Đối với một người có tấm lòng nhân từ như vậy, làm sao ông ta có thể đứng yên chứng kiến cảnh tượng những người dân trong làng thả trôi người phụ nữ lầm lỡ trên dòng sông như người Việt Nam đã từng làm. Đối với một người đàn ông có tấm lòng vị tha như vậy, làm sao ông ta có thể về hùa với đám đông, mang người đàn bà ra đầu làng ném đá cho tới chết như dân Do Thái cách đây hai ngàn năm đã từng làm.
Bạn tôi lại thắc mắc,
- Còn trường hợp “phản đối”? Nếu người đàn ông bày tỏ thái độ phản đối với bản án, trong trường hợp này chuyện chi sẽ xảy ra?
Tôi trả lời,
- Trong trường hợp này người đàn ông không mắc kẹt với chính quyền bảo hộ La Mã, nhưng lại mắc kẹt với người Do Thái. Ông ta có thể sẽ bị chụp lên đầu một cái mũ cối to tướng in đậm ba chữ Do Thái gian, bởi ông dám chống lại bộ luật của Môisen, bộ Luật đã được lưu hành trong xã hội từ khoảng năm 1250 trước Công Nguyên. Dân Do Thái tuân giữ bộ Luật này theo từng dấu phẩy, dấu chấm. Ngày cuối cùng trong một tuần là ngày Hưu Lễ để thờ phượng Ông Trời. Mọi người không được nấu nướng và làm bất cứ chuyện chi hết trong ngày Sabát, ngay cả chuyện chữa bệnh hoặc là kéo con lừa từ dưới hố lên. Tệ hơn nữa nếu bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình, chiếu theo bộ Luật, cuộc đời của cả hai tòng phạm coi như là chấm dứt (Lêvi 20:10). Riêng đối với những người không tuân giữ bộ luật Môisen hoặc tỏ thái độ chống đối, cuộc đời của người đó cũng sẽ không êm đẹp gì hơn người thiếu phụ trong câu chuyện.
Cuối cùng tôi kết luận,
- Nếu đồng ý với bản án, người đàn ông sẽ mắc kẹt với chính quyền bảo hộ La Mã. Nếu tỏ thái độ chống đối, ông sẽ mắc kẹt với đồng hương Do Thái. Đằng nào ông ta cũng mắc kẹt.
Bạn tôi hỏi,
- Tại sao người ta dùng người phụ nữ ngoại tình làm một con cờ để chiếu bí người đàn ông trong câu chuyện?
Tôi nói,
- Bởi người đàn ông đã nhiều lần lên tiếng phản đối cung cách sống theo bộ Luật của người đương thời. Bởi vậy có một số người lãnh đạo Do Thái trong xã hội tỏ rõ thái độ khó chịu đối với ông ta. Đã rất nhiều lần, họ gài cờ triệt, gài bẫy, cố gắng tìm ra bằng cớ để mang người đàn ông ra trước sân tòa, Tòa Công Nghị của người Do Thái và Tòa Án của người La Mã.
Sau khi giải thích cặn kẽ vị thế chết kẹt của người đàn ông, tôi hỏi bạn tôi,
- Nếu bạn là người đàn ông trong câu chuyện, bạn sẽ trả lời như thế nào?
- ???
Bạn tôi im lặng, không biết nói chi. Nhưng, theo như thánh sử Gioan, vì người ta cứ hỏi mãi, nên Đức Giêsu ngẩng lên và bảo họ,
- Ai trong các ông là người sạch tội, hãy lấy đá ném người phụ nữ này trước đi (Gioan 8:7).
Bởi câu nói này, hình thể tròn đều của đám đông đang bao vây Đức Giêsu và người thiếu phụ ngoại tình từ từ méo dạng, rồi dần dần bốc hơi tan loãng vào trong thinh không. Bắt đầu là những người lớn tuổi, sau cùng là những người trẻ hơn. Mọi người bỏ đi hết.
II. Đóng Thuế Cho Cêsar (Máccô 12:13-17)
Mặc dầu nội dung và chi tiết không giống nhau, bài Tin Mừng theo thánh sử Máccô 12:13-17 diễn tả những tranh luận giữa Đức Giêsu và với một số nhà lãnh đạo người Do Thái về vấn đề thuế má có những cấu trúc tương tự với câu chuyện về người phụ nữ ngoại tình trong Gioan 8:1-11.
Theo như thánh sử Gioan, vào một ngày kia những người Biệt Phái và một số người trong nhóm Hêrôđê gặp Đức Giêsu. Họ hỏi Ngài có nên đóng thuế cho hoàng đế Cêsar hay không?
Tương tự như câu chuyện về người phụ nữ ngoại tình, nếu Đức Giêsu lắc đầu đề nghị với những nhà lãnh đạo tôn giáo là không nên đóng thuế cho hoàng đế Cêsar, Ngài sẽ mắc kẹt với chính quyền bảo hộ La Mã. Có lẽ sau khi những tranh luận về thuế má vừa chấm dứt, những nhà lãnh đạo sẽ lên dinh Quan Tổng Trấn bẩm trình là Đức Giêsu ra mặt chống đối đóng thuế cho mẫu quốc La Mã. Trong trường hợp này, rất có thể Quan Tổng Trấn Philatô sẽ thân chinh ký giấy tống giam Đức Giêsu vào ngục. Sau đó cũng có thể ông ta sẽ đích thân đưa Ngài ra Núi Sọ, để có dịp chứng kiến tận mắt giây phút hấp hối của một tên phiến loạn, dám đe dọa đến nền an ninh và sự bảo hộ của mẫu quốc La Mã.
Trong trường hợp ngược lại, nếu Đức Giêsu đề nghị nên đóng thuế cho hoàng đế La Mã, Ngài sẽ tự động bị người đồng hương khoác vào người Ngài bộ đồng phục của Sở Thuế IRS La Mã. Một khi đã được mặc áo Sở Thuế, Đức Giêsu cũng sẽ được đội lên đầu một cái mũ cối với nhãn hiệu “Do Thái gian”, bởi trong mắt của người dân bị thống trị Israel, Do Thái gian là tất cả những con và cháu của tổ phụ Abraham dám đi làm bồi La Mã, hợp tác với nhà nước bảo hộ đàn áp người đồng hương. Cho nên, một khi Đức Giêsu cất giọng giữa thanh thiên bạch nhật đề nghị nên đóng thuế cho Cêsar, Đức Giêsu tự động đội lên đầu mình một cái mũ cối “Do Thái gian”. Trong trường hợp này, không cần tới tin đồn truyền đơn, chẳng cần tới thư nặc danh tố cáo, Đức Giêsu sẽ tự động bị mọi người Do Thái tẩy chay, không giao tiếp
Trong cả hai trường hợp, hoặc tiến hoặc thoái, hoặc phản đối hoặc đồng ý đóng thuế cho mẫu quốc bảo hộ La Mã, Đức Giêsu đều bị mất chỗ đứng trong lòng quê hương và dân tộc. Nếu vậy, Ngài sẽ không còn bất cứ một ảnh hưởng nào trên người dân đương thời.
Biết rõ những âm mưu đen tối và toan tính gài cờ triệt của đối phương, Đức Giêsu giải thế cờ chiếu bí bằng một đường cờ khác. Thế cờ này Ngài đi ba nước.
Nước cờ thứ nhất, Ngài nói,
- Tại sao các ông lại thử tôi? Hãy cho tôi xem một đồng bạc.
Nước cờ thứ hai, Ngài cầm đồng bạc trên tay, lật coi mặt hình, rồi cất giọng hỏi,
- Hình và danh hiệu này là của ai?
Những nhà lãnh đạo Do Thái trả lời,
- Của Cêsar.
Sau cùng, Đức Giêsu hóa giải thế cờ triệt của đối phương bằng nước cờ thứ ba qua câu nói,
- Hãy trả cho Cêsar những chi thuộc về Cêsar; hãy trả cho Thiên Chúa những chi thuộc về Thiên Chúa (Máccô 12:17).
III. Tiến Thoái Lưỡng Nan
Cả hai lần, trong khi đang lâm vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, bởi bị đối phương gài cờ triệt, Đức Giêsu đều đã giải gỡ thế cờ chiếu bí, xoay chuyển tình thế từ thủ sang công, từ thụ động sang thế chủ động. Trong câu chuyện về người thiếu phụ ngoại tình, chỉ bằng một nước cờ, Đức Giêsu đã gỡ giải thế cờ triệt qua câu hỏi của một nước cờ công, cũng là một nước cờ chiếu tướng, “Ai trong các ông là người sạch tội, hãy lấy đá ném người phụ nữ này trước đi?” (Gioan 8:7). Bởi bị chiếu tướng, đối phương của Đức Giêsu đứng dậy bỏ bàn cờ. Trong câu chuyện đóng thuế cho hoàng đế Cêsar, Ngài gỡ thế cờ triệt bằng câu nói bất hủ: “Hãy trả cho Cêsar những chi thuộc về Cesar; hãy trả cho Thiên Chúa những chi thuộc về Thiên Chúa” (Máccô 12:17)●
www.nguyentrungtay.com