Con đường tu đức xem ra thật cao nhưng thật ra bắt đầu từ thấp, xem ra thật xa nhưng khởi đi từ gần. Không ai lại không thể đi nếu đã muốn đi.
Con đường tu đức của Đức Maria đã đi, một linh đạo rất gần, một lối lên từ chỗ thấp trong cụm từ tiếng thưa: “Xin Vâng” thường ngày.
Con đường tu đức của Đức Maria gói trọn trong tiếng “Xin Vâng”, đường đi rất thấp: chấp nhận một thực tại, để đi đến chỗ rất cao: “Xin Chúa cứ làm cho tôi”. Đây là một cách nói rất đầy tính triết lý mà xưa Tử Tư trong sách Trung Dung đã viết: “Quân tử chi đạo, thí như hành viễn, tất tự nhĩ, thí như đăng cao, tất tự ty”. Đời sống nội tâm của con người, giống như đi xa, phải từ chỗ gần, giống như lên cao, đi từ chỗ thấp.
Con đường rất thấp: “Nữ tỳ của Chúa”. Giống như những thiếu nữ vào thời ấy, ai cũng mong muốn chính mình là người thừa hưởng lời loan báo: “Này đây, một trinh nữ sẽ thụ thai” (Is 7, 14), mà Isaia công bố. Lời loan báo ấy, được thừa hưởng, nhưng ước mơ của các cô vẫn chỉ là ước mơ, biết bao giờ đến, ở đâu và là ai được lựa chọn?...những chuỗi câu hỏi của niềm mong đợi vào thời Đấng Thiên Sai thực hiện lời hứa. Tin Mừng Luca trình thuật cách rất đơn giản: “Thiên Chúa sai sứ thần Gabrien đến một thành miền Galilê, gọi là Nazaret gặp một trinh nữ đã đính hôn với một người tên là Giuse, thuộc nhà Đavit, trinh nữ ấy tên là Maria” (Lc 1, 26 - 27). Lời hứa thực hiện, cũng như con người được chuẩn bị cách âm thầm không ngờ tới. Thiên Chúa đi từ chỗ thấp mời gọi một con người cộng tác để đi lên chỗ cao. Ơ xứ Palestine thời Chúa Giêsu người nữ không có thế giá, thế giới của họ là gia đình và những việc nội trợ. Họ không được đi học cả việc đạo cũng như đời. Họ không được mời làm chứng tại toà án cũng như không được lên tiếng trong nghi thức phụng tự. Việc Thiên Chúa làm không hệ tại vào hoàn cảnh, nhưng là con người được chọn. Đức Maria được lựa chọn và được chuẩn bị từ lâu, người được chọn không biết nhưng Thiên Chúa biết.
Bí quyết của Đức Maria trong giai đoạn này là “Xin Chúa cứ làm cho tôi”. “Xin Chúa cứ làm cho tôi” như Thiên Chúa đã từng thực hiện trong lịch sử của dân tộc Do Thái: “Chúa giơ tay biểu dương sức mạnh, dẹp tan phường lòng trí kiêu căng. Chúa hạ bệ những ai quyền thế. Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường” (Lc 1, 51 - 52). Thái độ “Xin Chúa cứ làm cho tôi”của Đức Maria là một con đường linh đạo Xin Vâng. Xin Vâng sau khi chiêm ngắm những điều Thiên Chúa đã thực hiện trong lịch sử, như thánh Luca trình bày về Đức Maria rất cô đọng: “Còn Bà Maria thì hằng ghi nhớ mọi kỷ niệm ấy” (Lc 2, 19). Hằng ghi nhớ để chiêm ngưỡng và để sẵn sàng đáp trả tiếng Xin Vâng, đó là ba chặng đường của tu đức.
Đức Khổng Tử dạy các học trò của mình: “Tri chi giả bất như báo chi giả; báo chi giả, bất như lạc chi giả”. (Luận ngữ VI,12), nghĩa là “Biết đạo chẳng bằng ưa đạo, ưa đạo chẳng bằng vui với đạo”, con đường vui với đạo là con đường trải qua ba giai đoạn: Biết - Ưa thích - Vui. Biết thì tương đương với giai đoạn hằng ghi nhớ - ưa thích tương đương với giai đoạn chiêm ngưỡng - và vui với đạo thì trùng với tiếng Xin Vâng trong cuộc sống.
Con đường tu đức Xin Vâng khởi đi từ sự biết, “vô tri bất mộ”, biết là một hành trình của lý trí, và biết cũng là khởi sự của một hành trình biến đổi đời sống. Đức Maria học biết từ gia đình, lắng nghe những câu truyện kể, nhìn xem những biến cố lịch sử khi tưởng nhớ và trong cuộc đời “hằng ghi nhớ”. Con đường đức tin là con đường tìm hiểu mãi không ngừng niềm tin của mình. Càng biết con người càng yêu mến những gì hiểu biết. Con đường để biết là một con đường gian khổ, giống như Đức Khổng Tử nghiệm thấy trong con đường rèn luyện tiến bộ của mình: “Hưng ư Thi, lập ư Lễ, thành ư Nhạc” (Luận ngữ VIII, Thái Bá,9), “Khởi hứng từ Kinh Thi, Uốn nắn bằng Kỷ luật, hoàn thành ở nhạc”. Con đường tri thiên mệnh là con đường khó khăn ban đầu để biết được Ý của Trời. Biết để không lạc hướng và như vậy là định hướng cho con đường tu đức của mình. Đức Maria đã đi đúng con đường biết bằng lý trí và biết bằng con tim. Trong phần đầu của bài Magnificat, Đức Maria biểu lộ sự biết đó: “Phận nữ tỳ hèn mọn, Người đoái thương nhìn tới; từ nay hết mọi đời sẽ khen tôi diễm phúc” (Lc 11, 48).
Biết mình là ai và biết mình được Thiên Chúa yêu thương là cái biết quan trọng để an tâm bước đi trong hành trình cuộc đời.
Con đường đi của Đức Maria cho thấy một hướng đi: Hãy tiến thêm một chút nữa trong tình yêu, rồi sẽ tìm kiếm Chúa trong tình yêu của Ngài. Và tình yêu ấy cao hơn là chỉ chờ đợi Chúa ban phước lành. Càng tiến lên, càng thấy Chúa tỏ lộ vinh quang của Ngài. “Từ nay, hết mọi đời sẽ khen tôi diễm phúc” (Lc 1, 48). Diễm phúc vì thấy vinh quang của Thiên Chúa toả sáng trong cuộc đời của mình, như người ta thường nói “các thánh là những người được ánh sáng vinh quang của Thiên Chúa chiếu qua”. Đức Maria là thế, ngay ở giai đoạn đầu của con đường tu đức đã là khởi sự con đường thánh và rất thánh.
Giai đoạn hai trong con đường linh đạo của Đức Maria là chiêm ngắm. Biết để chiêm ngắm, suy gẫm những biến cố xảy ra trong lịch sử và trong đời thường. Giai đoạn này cũng gọi là biết nhưng là cái biết già dặn thêm kinh nghiệm của tình yêu thương, cái biết để đổ rỗng cuộc đời của mình. Thánh Phanxicô Xavier nói về sự biết này như sau: “Kinh qua muôn vạn hiểm nguy chết người, học cho biết lòng Chúa yêu thương”. Học cho biết lòng Chúa yêu thương là biết bằng kinh nghiệm của cuộc đời đã trải qua và bằng các biến cố: “Đấng toàn Năng đã làm cho tôi biết bao điều cao cả, danh Người thật chí thánh chí tôn. … Chúa hạ bệ những ai quyền thế, Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường. Kẻ đói nghèo Chúa ban của đầy dư, người giàu có, lại đuổi về tay trắng” (Lc 1, 49, 52 - 53). Lão Tử là người đồng thời với Khổng Tử nhưng lớn tuổi hơn Khổng Tử, đã sống triết lý của mình: “Khúc tắc toàn, uổng tắc trực, oa tắc doanh, tệ tắc tân, thiểu tắc đắc, đa tắc hoặc” (Lão Tử, Đạo Đức Kinh. Ch. 22 theo Nguyễn Duy Cần), “Cái khuyết lại tròn, Cái cong lại ngay, Cái sâu lại đầy, Cái cũ lại mới, Ít lại được, Nhiều lại mê”. Chiêm nghiệm như là cái biết đổ rỗng cuộc đời của mình, trở nên bé nhỏ trước cánh tay quyền năng của Thiên Chúa: “Chúa hạ bệ những ai quyền thế, Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường”. Càng biết nhiều, con người lại càng trở nên khiêm tốn. Càng khiêm tốn con người càng thấy những điều kỳ diệu Thiên Chúa đã làm và đang làm. Con người đổ rỗng là con người hoàn toàn tín thác để sang giai đoạn ba.
Giai đoạn ba, giai đoạn xin vâng. “Xin Chúa cứ làm cho tôi” như một lời mạnh mẽ biểu lộ sự tín thác. Thiên Chúa đã làm những điều trọng đại và vẫn tiếp tục làm những điều trọng đại như thế trong lịch sử nhân loại. Không dễ tín thác như vậy đâu nếu đã chẳng trải qua hai chặng đường phía trước. Đức Maria là vị rất thánh thực sự khi can đảm xin thưa: “Xin cứ làm cho tôi” đó là kết quả của một con đường mà Khổng Tử nói tới “Biết đạo chẳng bằng ưa đạo, ưa đạo chẳng bằng vui với đạo”. Vui luôn như cách nói của Thánh Phaolô, vui luôn trong mọi hoàn cảnh,vì đã tín thác. Thái độ sẵn sàng như tuỳ thuộc hoàn toàn vào Thiên Chúa, đầy quả cảm của một con người quyết tâm tín thác vào Thiên Chúa. Đức Maria, thực là thày dạy nhân đức như lời kinh cầu Đức Bà người giáo hữu thường đọc. Hình ảnh của tiếng Xin Vâng đến tuyệt hảo là dưới chân Thập Giá nhìn cái chết của người con mà Đức Maria vẫn một lòng “Xin cứ làm cho tôi”. Xin Vâng của lần đầu là đón nhận một Người Con của Thiên Chúa, Xin Vâng của lần sau là phó thác Người Con ấy cho Thiên Chúa. Thiên Chúa ban cho, Thiên Chúa lấy lại, mọi sự đều tuỳ thuộc vào Thiên Chúa, chỉ có một điều: Để Ý Định yêu thương của Thiên Chúa được thực hiện “Vì loài người chúng tôi và để cứu rỗi chúng tôi…”. Lời Xin Vâng của Đức Maria trở thành niềm tin Kính của con người dâng lên Thiên Chúa và làm nhân chứng cho Tình Yêu của Người. Nhân loại có một người nữ thật tuyệt hảo để thay cho nhân loại tán tụng: “Linh hồn tôi ngợi khen Đức Chúa, thần trí tôi hớn hở vui mừng vì Thiên Chúa, Đấng cứu độ tôi” (Lc 1, 46 - 47)
Lão Tử nghiệm thấy: “Giang hải sở dĩ năng vi, bách cốc vuơng giả, dĩ kỳ thiên hạ chi” (Lão tử, Đạo Đức Kinh 66), Sở dĩ đại dương làm vua các sông ngòi bởi vì đại dương ở thấp hơn sông ngòi. Con đường tu đức Xin Vâng là thế đó “con đường đi xa khởi từ chỗ gần, con đường lên cao bắt đầu từ chỗ thấp”. Ai cũng có khả năng nên thánh, và hãy tận dụng khả năng ấy.
Con đường tu đức của Đức Maria đã đi, một linh đạo rất gần, một lối lên từ chỗ thấp trong cụm từ tiếng thưa: “Xin Vâng” thường ngày.
Con đường tu đức của Đức Maria gói trọn trong tiếng “Xin Vâng”, đường đi rất thấp: chấp nhận một thực tại, để đi đến chỗ rất cao: “Xin Chúa cứ làm cho tôi”. Đây là một cách nói rất đầy tính triết lý mà xưa Tử Tư trong sách Trung Dung đã viết: “Quân tử chi đạo, thí như hành viễn, tất tự nhĩ, thí như đăng cao, tất tự ty”. Đời sống nội tâm của con người, giống như đi xa, phải từ chỗ gần, giống như lên cao, đi từ chỗ thấp.
Con đường rất thấp: “Nữ tỳ của Chúa”. Giống như những thiếu nữ vào thời ấy, ai cũng mong muốn chính mình là người thừa hưởng lời loan báo: “Này đây, một trinh nữ sẽ thụ thai” (Is 7, 14), mà Isaia công bố. Lời loan báo ấy, được thừa hưởng, nhưng ước mơ của các cô vẫn chỉ là ước mơ, biết bao giờ đến, ở đâu và là ai được lựa chọn?...những chuỗi câu hỏi của niềm mong đợi vào thời Đấng Thiên Sai thực hiện lời hứa. Tin Mừng Luca trình thuật cách rất đơn giản: “Thiên Chúa sai sứ thần Gabrien đến một thành miền Galilê, gọi là Nazaret gặp một trinh nữ đã đính hôn với một người tên là Giuse, thuộc nhà Đavit, trinh nữ ấy tên là Maria” (Lc 1, 26 - 27). Lời hứa thực hiện, cũng như con người được chuẩn bị cách âm thầm không ngờ tới. Thiên Chúa đi từ chỗ thấp mời gọi một con người cộng tác để đi lên chỗ cao. Ơ xứ Palestine thời Chúa Giêsu người nữ không có thế giá, thế giới của họ là gia đình và những việc nội trợ. Họ không được đi học cả việc đạo cũng như đời. Họ không được mời làm chứng tại toà án cũng như không được lên tiếng trong nghi thức phụng tự. Việc Thiên Chúa làm không hệ tại vào hoàn cảnh, nhưng là con người được chọn. Đức Maria được lựa chọn và được chuẩn bị từ lâu, người được chọn không biết nhưng Thiên Chúa biết.
Bí quyết của Đức Maria trong giai đoạn này là “Xin Chúa cứ làm cho tôi”. “Xin Chúa cứ làm cho tôi” như Thiên Chúa đã từng thực hiện trong lịch sử của dân tộc Do Thái: “Chúa giơ tay biểu dương sức mạnh, dẹp tan phường lòng trí kiêu căng. Chúa hạ bệ những ai quyền thế. Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường” (Lc 1, 51 - 52). Thái độ “Xin Chúa cứ làm cho tôi”của Đức Maria là một con đường linh đạo Xin Vâng. Xin Vâng sau khi chiêm ngắm những điều Thiên Chúa đã thực hiện trong lịch sử, như thánh Luca trình bày về Đức Maria rất cô đọng: “Còn Bà Maria thì hằng ghi nhớ mọi kỷ niệm ấy” (Lc 2, 19). Hằng ghi nhớ để chiêm ngưỡng và để sẵn sàng đáp trả tiếng Xin Vâng, đó là ba chặng đường của tu đức.
Đức Khổng Tử dạy các học trò của mình: “Tri chi giả bất như báo chi giả; báo chi giả, bất như lạc chi giả”. (Luận ngữ VI,12), nghĩa là “Biết đạo chẳng bằng ưa đạo, ưa đạo chẳng bằng vui với đạo”, con đường vui với đạo là con đường trải qua ba giai đoạn: Biết - Ưa thích - Vui. Biết thì tương đương với giai đoạn hằng ghi nhớ - ưa thích tương đương với giai đoạn chiêm ngưỡng - và vui với đạo thì trùng với tiếng Xin Vâng trong cuộc sống.
Con đường tu đức Xin Vâng khởi đi từ sự biết, “vô tri bất mộ”, biết là một hành trình của lý trí, và biết cũng là khởi sự của một hành trình biến đổi đời sống. Đức Maria học biết từ gia đình, lắng nghe những câu truyện kể, nhìn xem những biến cố lịch sử khi tưởng nhớ và trong cuộc đời “hằng ghi nhớ”. Con đường đức tin là con đường tìm hiểu mãi không ngừng niềm tin của mình. Càng biết con người càng yêu mến những gì hiểu biết. Con đường để biết là một con đường gian khổ, giống như Đức Khổng Tử nghiệm thấy trong con đường rèn luyện tiến bộ của mình: “Hưng ư Thi, lập ư Lễ, thành ư Nhạc” (Luận ngữ VIII, Thái Bá,9), “Khởi hứng từ Kinh Thi, Uốn nắn bằng Kỷ luật, hoàn thành ở nhạc”. Con đường tri thiên mệnh là con đường khó khăn ban đầu để biết được Ý của Trời. Biết để không lạc hướng và như vậy là định hướng cho con đường tu đức của mình. Đức Maria đã đi đúng con đường biết bằng lý trí và biết bằng con tim. Trong phần đầu của bài Magnificat, Đức Maria biểu lộ sự biết đó: “Phận nữ tỳ hèn mọn, Người đoái thương nhìn tới; từ nay hết mọi đời sẽ khen tôi diễm phúc” (Lc 11, 48).
Biết mình là ai và biết mình được Thiên Chúa yêu thương là cái biết quan trọng để an tâm bước đi trong hành trình cuộc đời.
Con đường đi của Đức Maria cho thấy một hướng đi: Hãy tiến thêm một chút nữa trong tình yêu, rồi sẽ tìm kiếm Chúa trong tình yêu của Ngài. Và tình yêu ấy cao hơn là chỉ chờ đợi Chúa ban phước lành. Càng tiến lên, càng thấy Chúa tỏ lộ vinh quang của Ngài. “Từ nay, hết mọi đời sẽ khen tôi diễm phúc” (Lc 1, 48). Diễm phúc vì thấy vinh quang của Thiên Chúa toả sáng trong cuộc đời của mình, như người ta thường nói “các thánh là những người được ánh sáng vinh quang của Thiên Chúa chiếu qua”. Đức Maria là thế, ngay ở giai đoạn đầu của con đường tu đức đã là khởi sự con đường thánh và rất thánh.
Giai đoạn hai trong con đường linh đạo của Đức Maria là chiêm ngắm. Biết để chiêm ngắm, suy gẫm những biến cố xảy ra trong lịch sử và trong đời thường. Giai đoạn này cũng gọi là biết nhưng là cái biết già dặn thêm kinh nghiệm của tình yêu thương, cái biết để đổ rỗng cuộc đời của mình. Thánh Phanxicô Xavier nói về sự biết này như sau: “Kinh qua muôn vạn hiểm nguy chết người, học cho biết lòng Chúa yêu thương”. Học cho biết lòng Chúa yêu thương là biết bằng kinh nghiệm của cuộc đời đã trải qua và bằng các biến cố: “Đấng toàn Năng đã làm cho tôi biết bao điều cao cả, danh Người thật chí thánh chí tôn. … Chúa hạ bệ những ai quyền thế, Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường. Kẻ đói nghèo Chúa ban của đầy dư, người giàu có, lại đuổi về tay trắng” (Lc 1, 49, 52 - 53). Lão Tử là người đồng thời với Khổng Tử nhưng lớn tuổi hơn Khổng Tử, đã sống triết lý của mình: “Khúc tắc toàn, uổng tắc trực, oa tắc doanh, tệ tắc tân, thiểu tắc đắc, đa tắc hoặc” (Lão Tử, Đạo Đức Kinh. Ch. 22 theo Nguyễn Duy Cần), “Cái khuyết lại tròn, Cái cong lại ngay, Cái sâu lại đầy, Cái cũ lại mới, Ít lại được, Nhiều lại mê”. Chiêm nghiệm như là cái biết đổ rỗng cuộc đời của mình, trở nên bé nhỏ trước cánh tay quyền năng của Thiên Chúa: “Chúa hạ bệ những ai quyền thế, Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường”. Càng biết nhiều, con người lại càng trở nên khiêm tốn. Càng khiêm tốn con người càng thấy những điều kỳ diệu Thiên Chúa đã làm và đang làm. Con người đổ rỗng là con người hoàn toàn tín thác để sang giai đoạn ba.
Giai đoạn ba, giai đoạn xin vâng. “Xin Chúa cứ làm cho tôi” như một lời mạnh mẽ biểu lộ sự tín thác. Thiên Chúa đã làm những điều trọng đại và vẫn tiếp tục làm những điều trọng đại như thế trong lịch sử nhân loại. Không dễ tín thác như vậy đâu nếu đã chẳng trải qua hai chặng đường phía trước. Đức Maria là vị rất thánh thực sự khi can đảm xin thưa: “Xin cứ làm cho tôi” đó là kết quả của một con đường mà Khổng Tử nói tới “Biết đạo chẳng bằng ưa đạo, ưa đạo chẳng bằng vui với đạo”. Vui luôn như cách nói của Thánh Phaolô, vui luôn trong mọi hoàn cảnh,vì đã tín thác. Thái độ sẵn sàng như tuỳ thuộc hoàn toàn vào Thiên Chúa, đầy quả cảm của một con người quyết tâm tín thác vào Thiên Chúa. Đức Maria, thực là thày dạy nhân đức như lời kinh cầu Đức Bà người giáo hữu thường đọc. Hình ảnh của tiếng Xin Vâng đến tuyệt hảo là dưới chân Thập Giá nhìn cái chết của người con mà Đức Maria vẫn một lòng “Xin cứ làm cho tôi”. Xin Vâng của lần đầu là đón nhận một Người Con của Thiên Chúa, Xin Vâng của lần sau là phó thác Người Con ấy cho Thiên Chúa. Thiên Chúa ban cho, Thiên Chúa lấy lại, mọi sự đều tuỳ thuộc vào Thiên Chúa, chỉ có một điều: Để Ý Định yêu thương của Thiên Chúa được thực hiện “Vì loài người chúng tôi và để cứu rỗi chúng tôi…”. Lời Xin Vâng của Đức Maria trở thành niềm tin Kính của con người dâng lên Thiên Chúa và làm nhân chứng cho Tình Yêu của Người. Nhân loại có một người nữ thật tuyệt hảo để thay cho nhân loại tán tụng: “Linh hồn tôi ngợi khen Đức Chúa, thần trí tôi hớn hở vui mừng vì Thiên Chúa, Đấng cứu độ tôi” (Lc 1, 46 - 47)
Lão Tử nghiệm thấy: “Giang hải sở dĩ năng vi, bách cốc vuơng giả, dĩ kỳ thiên hạ chi” (Lão tử, Đạo Đức Kinh 66), Sở dĩ đại dương làm vua các sông ngòi bởi vì đại dương ở thấp hơn sông ngòi. Con đường tu đức Xin Vâng là thế đó “con đường đi xa khởi từ chỗ gần, con đường lên cao bắt đầu từ chỗ thấp”. Ai cũng có khả năng nên thánh, và hãy tận dụng khả năng ấy.