ĐÊM BA MƯƠI TẾT (1)
Thấm thoát đã ba thập niên (1975-2005). Với những người tị nạn đầu tiên đặt chân lên một đất nước tạm dung - tiếp theo sau biến cố 30-4-1975 - Đêm Giao Thừa 2005 nầy là “Đêm Ba Mươi Tết thứ ba mươi” ở hải ngoại.
Ý NGHĨA ĐÊM BA MƯƠI
Đêm Ba Mươi là đêm quan trọng nhất vì là thời gian giao lưu giữa năm cũ và năm mới. Đó là đêm ba mươi tháng Chạp (hay củ mật), cũng còn gọi là đêm ba mươi Tết. Sở dĩ gọi là “củ mật” vì vào thời gian gần Tết, thường xảy ra nạn trộm cướp nên mọi nhà đều phải phòng bị hết sức cẩn mật.
Đặc biệt ở miền Bắc và miền Trung Việt-Nam, vào Đêm Ba Mươi Têt, trời tối như mực, có khi hai người đi cạnh nhau mà không nhìn thấy nhau. Vì vậy tục ngữ có câu “Tối như đêm ba mươi Tết”.
Xưa kia, Đêm Ba Mươi Tết cũng còn là lúc trốn nợ cuối năm. Thông thường chủ nợ cố đòi cho được nợ vào dịp đó. Người ta “kiêng” bị đòi nợ cuối năm vì sợ rơi vào tình cảnh bị nợ đòi suốt năm. Bởi vậy người mắc nợ phải trốn nợ cho tới khi gần giao thừa mới dám trở về nhà… Chính tục lệ đòi nợ cuối năm mà người ta thường nói “giàu có ba mươi Tết mới hay!”
Ngoài ra, cũng theo tục lệ từ trước đến nay, Đêm Ba Mươi Tết là đêm quan trọng không kém ngày đầu năm. Ngay từ chiều ba mươi, người ta đã làm “cơm cúng” gia tiên. Và tối ba mươi là “đêm không ngủ” để chuẩn bị đón mừng Tổ Tiên về ăn Tết cùng đón giao thừa - tức tiễn năm cũ và mừng năm mới.
Người Việt-Nam rất có tình có nghĩa. Với năm cũ sắp hết, cho dù phải trải qua nhiều rủi ro bất hạnh hoặc làm ăn phát đạt hanh thông, mọi người vẫn tiễn đưa năm cũ với tấm lòng biết ơn vì được Đất Trời cho hưởng lộc sống trọn vẹn năm qua.
BA MƯƠI “ĐÊM BA MƯƠI” Ở HẢI NGOẠI
Vào những năm đầu tiên khi mới định cư ở Bắc Mỹ, nỗi buồn Đêm Ba Mươi thật thấm thía! Vùng Bắc Mỹ là nơi mùa đông giá buốt kéo dài bốn năm tháng khiến nỗi cô đơn càng sâu đậm hơn.
Ai nấy ngồi thức giấc cô đơn trong căn phòng vắng lặng để sống lại trong ký ức những đêm giao thừa đã đi vào dĩ vãng ở một không gian và thời gian khác:
Khởi từ thập niên 1990, việc đón xuân của Việt kiều ở hải ngoại có phần trang trọng hơn, với những khóa lễ đông người tham dự để mừng xuân mới. Những hội chợ Tết được tổ chức rầm rộ, với những quán xá đủ loại cùng những chương trình văn nghệ giúp vui…
Đêm Giao Thừa năm nay - năm At Dậu 2005 - là Đêm Giao Thừa thứ ba mươi ở vùng Bắc Mỹ. Trời đêm nay khô tạnh và không có mưa rơi hay tuyết đổ nên về đêm ít lạnh lẽo hơn. Không khí đón xuân dĩ nhiên không tưng bừng náo nhiệt như ở quê nhà. Không có tiếng pháo giao thừa nổ ran, không có cảnh người người tấp nập đi thưởng xuân như trẩy hội. Vắng cảnh từng đoàn nam thanh nữ tú đèo nhau trên các xe gắn máy chạy khắp phố phường để du xuân…
Thánh lễ Giao Thừa bắt đầu sớm hơn, từ lúc bảy giờ tối. Nhà thờ chật ních những người - người lớn cũng như trẻ em. Mọi người tham dự thánh lễ sốt sắng để cảm tạ Chúa Xuân vì những Hồng An đã nhạn lãnh trong năm vừa qua và cầu xin những Ơn Phúc cho năm mới đang tới. Thánh lễ đêm nay xem ra trang trọng khác thường, bắt đầu với ba hồi chiên trống, tiếp theo sau là nghi thức niẹm hương trước bàn thờ tổ tiên và các Thánh Tử Đạo Việt-Nam.
Cuối lễ mỗi người nhận được một lộc xuân do linh mục chủ lễ trao tặng, trong đó gói ghém một câu Thánh kinh để hướng dẫn cuộc sống Kitô hữu suốt năm At Dậu nầy. Trong “năm sống mầu nhiệm Thánh Thể”, những câu Phúc Am tương tự như câu sau đây đã được trao tặng như phúc lộc đầu xuân: “AI ĂN THỊT TÔI VÀ UỐNG MÁU TÔI THÌ Ở LẠI TRONG TÔI, VÀ TÔI Ở LẠI TRONG NGƯỜI ẤY.” (Ga 6,56). Chính đó là bí quyết của hành trình đức tin đối với Kitô hữu: Đức Kitô ở trong chúng ta là Anh Sáng đích thực để xua đuổi mọi bóng tối đang vây phủ chúng ta.
Những ngày đầu xuân năm nay cũng là cơ hội hiếm có để nhiều người gặp gỡ nhau ở chốn tôn nghiêm hay tại những hội chợ Tết. Một hiện tượng rất đáng chú ý là thế hệ trẻ đông đảo đang lớn lên trước sự ngạc nhiên của nhiều người. Họ là những trẻ em đến từ VN trước kia hay sinh đẻ ở hải ngoại từ hai ba mươi năm về trước. Giờ đây họ đã trưởng thành và phần đông đã thành lập gia thất, có người đang “tay bồng tay mang”.
Những em bé nhỏ tuổi chiếm gần một phần ba số người tham dự những cuộc họp mặt đông đảo đó. Thật là một niềm vui lớn lao nhưng cũng là điều lo âu đối với giới phụ huynh. Tương lai đang chờ đợi các em như thế nào?
Hiện tại rất nhiều cha mẹ vui mừng thấy con cái đỗ đạt thành tài, nhưng cũng không thiếu những phụ huynh đang khóc thầm vì sự đổ vỡ của gia đình, con cái hư hỏng, trở thành bụi đời, xa rời tổ ấm gia đình đi vào con đường xì ke ma túy hoặc gia nhập băng đảng…
Đối với người lớn, đứng trước thực tế đau lòng đó, thay vì hợp lực tìm kiếm giải pháp để cứu vản tình trạng băng hoại nầy thì, với tinh thần cố hữu, họ vẫn ưa thích đàm tiếu chỉ trích lẫn nhau. Tàu đang bị đắm, ai nấy không lo chống chỏi, trái lại chỉ biết đố kị hận thù lẫn nhau vì những cái nhỏ nhen.
Hiện nay, một số thanh thiếu niên đang ân hận vì các bậc phụ huynh trước kia đã không hướng dẫn nên giờ đây họ phải chuốc lấy những sự đổ vỡ trong cuộc sống đa tạp nầy. Xin các vị cao niên nên lắng nghe những lời oán thán trầm thống đó!
GHI CHÚ
Thấm thoát đã ba thập niên (1975-2005). Với những người tị nạn đầu tiên đặt chân lên một đất nước tạm dung - tiếp theo sau biến cố 30-4-1975 - Đêm Giao Thừa 2005 nầy là “Đêm Ba Mươi Tết thứ ba mươi” ở hải ngoại.
Ý NGHĨA ĐÊM BA MƯƠI
Đêm Ba Mươi là đêm quan trọng nhất vì là thời gian giao lưu giữa năm cũ và năm mới. Đó là đêm ba mươi tháng Chạp (hay củ mật), cũng còn gọi là đêm ba mươi Tết. Sở dĩ gọi là “củ mật” vì vào thời gian gần Tết, thường xảy ra nạn trộm cướp nên mọi nhà đều phải phòng bị hết sức cẩn mật.
Đặc biệt ở miền Bắc và miền Trung Việt-Nam, vào Đêm Ba Mươi Têt, trời tối như mực, có khi hai người đi cạnh nhau mà không nhìn thấy nhau. Vì vậy tục ngữ có câu “Tối như đêm ba mươi Tết”.
Xưa kia, Đêm Ba Mươi Tết cũng còn là lúc trốn nợ cuối năm. Thông thường chủ nợ cố đòi cho được nợ vào dịp đó. Người ta “kiêng” bị đòi nợ cuối năm vì sợ rơi vào tình cảnh bị nợ đòi suốt năm. Bởi vậy người mắc nợ phải trốn nợ cho tới khi gần giao thừa mới dám trở về nhà… Chính tục lệ đòi nợ cuối năm mà người ta thường nói “giàu có ba mươi Tết mới hay!”
Ngoài ra, cũng theo tục lệ từ trước đến nay, Đêm Ba Mươi Tết là đêm quan trọng không kém ngày đầu năm. Ngay từ chiều ba mươi, người ta đã làm “cơm cúng” gia tiên. Và tối ba mươi là “đêm không ngủ” để chuẩn bị đón mừng Tổ Tiên về ăn Tết cùng đón giao thừa - tức tiễn năm cũ và mừng năm mới.
Người Việt-Nam rất có tình có nghĩa. Với năm cũ sắp hết, cho dù phải trải qua nhiều rủi ro bất hạnh hoặc làm ăn phát đạt hanh thông, mọi người vẫn tiễn đưa năm cũ với tấm lòng biết ơn vì được Đất Trời cho hưởng lộc sống trọn vẹn năm qua.
BA MƯƠI “ĐÊM BA MƯƠI” Ở HẢI NGOẠI
Vào những năm đầu tiên khi mới định cư ở Bắc Mỹ, nỗi buồn Đêm Ba Mươi thật thấm thía! Vùng Bắc Mỹ là nơi mùa đông giá buốt kéo dài bốn năm tháng khiến nỗi cô đơn càng sâu đậm hơn.
- “Ai có về bên kia đất nước,
Thở dùm tôi hơi ấm quê hương.
Tôi, con én lạc mùa xuân trước,
Vẫn khóc âm thầm nơi viễn phương.
……
Lòng tôi cũng bạc theo màu áo
Chiếc pháo giao thừa đã tả tơi
Chén rượu mừng xuân tôi chẳng uống
Chỉ uống đêm nay những ngậm ngùi.” (1)
Ai nấy ngồi thức giấc cô đơn trong căn phòng vắng lặng để sống lại trong ký ức những đêm giao thừa đã đi vào dĩ vãng ở một không gian và thời gian khác:
- “Một tiếng pháo phương nào chợt nổ,
Pháo quê người phá vỡ không gian;
Giao thừa nầy mẹ có được an,
Hay lại khóc thương con biệt xứ!
Xoong bánh lớn nấu bầu tâm sự,
Mâm xôi vò xéo nát tim con,
Đĩa chè kho sau Tết hãy còn
Như vẫn đợi ngày con trở lại!
Mâm ngủ quả tay cha vừa hái,
Sắc mùa xuân đượm lại hồn quê,
Vòng hương thơm cháy tỉ cháy tê,
Cứ âm ỉ thui lòng lữ khách!
Con tự khép hồn trong trang sách…
Tiếng giã giò như phách tâm can,
Mùi dưa hành thấu ruột xuyên gan,
Cây đào thể cong mình vẩy gọi.
Đầu xuân mới ngàn lời muốn nói,
Pháo nhà ai vọng lại đằng xa;
Hai hàng mi thấm lệ nhạt nhòa
Trời tuyết trắng hoa tàn cơn mộng!” (2)
- Ngoài kia xuân đã về rồi
Một mình gác vắng bồi hồi nhớ quê
Chiều ba mươi Tết lê thê
Nỗi buồn cô lữ càng tê tái lòng.” (3)
Khởi từ thập niên 1990, việc đón xuân của Việt kiều ở hải ngoại có phần trang trọng hơn, với những khóa lễ đông người tham dự để mừng xuân mới. Những hội chợ Tết được tổ chức rầm rộ, với những quán xá đủ loại cùng những chương trình văn nghệ giúp vui…
- Tặng ai một nhánh mai vàng
Một tràng pháo đỏ trong đêm giao thừa
Rộn ràng như tiếng hoan ca
Như tình ai đó đậm đà thương yêu.” (4)
Đêm Giao Thừa năm nay - năm At Dậu 2005 - là Đêm Giao Thừa thứ ba mươi ở vùng Bắc Mỹ. Trời đêm nay khô tạnh và không có mưa rơi hay tuyết đổ nên về đêm ít lạnh lẽo hơn. Không khí đón xuân dĩ nhiên không tưng bừng náo nhiệt như ở quê nhà. Không có tiếng pháo giao thừa nổ ran, không có cảnh người người tấp nập đi thưởng xuân như trẩy hội. Vắng cảnh từng đoàn nam thanh nữ tú đèo nhau trên các xe gắn máy chạy khắp phố phường để du xuân…
Thánh lễ Giao Thừa bắt đầu sớm hơn, từ lúc bảy giờ tối. Nhà thờ chật ních những người - người lớn cũng như trẻ em. Mọi người tham dự thánh lễ sốt sắng để cảm tạ Chúa Xuân vì những Hồng An đã nhạn lãnh trong năm vừa qua và cầu xin những Ơn Phúc cho năm mới đang tới. Thánh lễ đêm nay xem ra trang trọng khác thường, bắt đầu với ba hồi chiên trống, tiếp theo sau là nghi thức niẹm hương trước bàn thờ tổ tiên và các Thánh Tử Đạo Việt-Nam.
Cuối lễ mỗi người nhận được một lộc xuân do linh mục chủ lễ trao tặng, trong đó gói ghém một câu Thánh kinh để hướng dẫn cuộc sống Kitô hữu suốt năm At Dậu nầy. Trong “năm sống mầu nhiệm Thánh Thể”, những câu Phúc Am tương tự như câu sau đây đã được trao tặng như phúc lộc đầu xuân: “AI ĂN THỊT TÔI VÀ UỐNG MÁU TÔI THÌ Ở LẠI TRONG TÔI, VÀ TÔI Ở LẠI TRONG NGƯỜI ẤY.” (Ga 6,56). Chính đó là bí quyết của hành trình đức tin đối với Kitô hữu: Đức Kitô ở trong chúng ta là Anh Sáng đích thực để xua đuổi mọi bóng tối đang vây phủ chúng ta.
Những ngày đầu xuân năm nay cũng là cơ hội hiếm có để nhiều người gặp gỡ nhau ở chốn tôn nghiêm hay tại những hội chợ Tết. Một hiện tượng rất đáng chú ý là thế hệ trẻ đông đảo đang lớn lên trước sự ngạc nhiên của nhiều người. Họ là những trẻ em đến từ VN trước kia hay sinh đẻ ở hải ngoại từ hai ba mươi năm về trước. Giờ đây họ đã trưởng thành và phần đông đã thành lập gia thất, có người đang “tay bồng tay mang”.
Những em bé nhỏ tuổi chiếm gần một phần ba số người tham dự những cuộc họp mặt đông đảo đó. Thật là một niềm vui lớn lao nhưng cũng là điều lo âu đối với giới phụ huynh. Tương lai đang chờ đợi các em như thế nào?
Hiện tại rất nhiều cha mẹ vui mừng thấy con cái đỗ đạt thành tài, nhưng cũng không thiếu những phụ huynh đang khóc thầm vì sự đổ vỡ của gia đình, con cái hư hỏng, trở thành bụi đời, xa rời tổ ấm gia đình đi vào con đường xì ke ma túy hoặc gia nhập băng đảng…
Đối với người lớn, đứng trước thực tế đau lòng đó, thay vì hợp lực tìm kiếm giải pháp để cứu vản tình trạng băng hoại nầy thì, với tinh thần cố hữu, họ vẫn ưa thích đàm tiếu chỉ trích lẫn nhau. Tàu đang bị đắm, ai nấy không lo chống chỏi, trái lại chỉ biết đố kị hận thù lẫn nhau vì những cái nhỏ nhen.
Hiện nay, một số thanh thiếu niên đang ân hận vì các bậc phụ huynh trước kia đã không hướng dẫn nên giờ đây họ phải chuốc lấy những sự đổ vỡ trong cuộc sống đa tạp nầy. Xin các vị cao niên nên lắng nghe những lời oán thán trầm thống đó!
GHI CHÚ
- (1)“Xuân Đất Khách” - Trần Trung Đạo.
- (2)"Xuân Xứ Lạ” - Phạm Văn Hà.
- “(3)Xuân Về Cứ Ngỡ Xa Xôi” - Bảo Cường.
- (4) Trích thơ Hoàng Mai.