TAM NHẬT VƯỢT QUA
Mỗi người Ki-tô hữu cũng như toàn dân Thiên Chúa cảm thấy có nhu cầu phải lần lượt ôn lại, trong kỳ lễ Vượt Qua hằng năm, những gì xảy ra trong cuộc Thương Khó của Chúa Giê-su như các sách Tin Mừng thuật lại. Từ bữa tối Người ăn với các môn đệ trước khi đi chịu chết cho đến lần Người hiện ra với cũng các môn đệ đó ngày Chúa nhật kế tiếp, tất cả những gì Người đã làm, nhất là việc Người chịu chết và sống lại, đều đem lại ơn cứu độ, tất cả những gì Người đã nói đều là lời cứu độ.
Giáo Hội xưa nay vẫn đặc biệt lưu tâm đến việc cử hành ba ngày trọng đại nhất “trong đó Chúa Ki-tô sẽ chịu đau khổ, đã an nghỉ và đã phục sinh” (thánh Am-rô-xi-ô). Tam Nhật Vượt Qua bắt đầu bằng thánh lễ chiều thứ Năm Tuần Thánh và kết thúc chiều ngày Phục Sinh, sau khi đã đạt tới những giờ phút sốt sắng nhất trong buổi canh thức Đêm Thánh, gồm tóm lại tất cả việc cử hành mầu nhiệm Vượt Qua của Chúa Ki-tô.
Tam Nhật Vượt Qua liên hệ đến đời sống thâm sâu nhất của mỗi cộng đoàn Ki-tô hữu, vì toàn thể dân Thiên Chúa đều cùng với Chúa Ki-tô thực hiện cuộc “Vượt Qua” đi về với Chúa Cha. Đêm Vượt Qua là đêm thanh tẩy long trọng nhất trong năm, và các tín hữu cầu nguyện cách khẩn thiết hơn trong hai ngày mà các anh chị em dự tòng trực tiếp sửa soạn để được cùng chết và sống lại với Chúa Ki-tô. Cũng trong chiều hướng ấy, người có tội chuẩn bị bằng hai ngày ăn chay, tức là ngày thứ Sáu, và nếu được, cả ngày thứ Bảy nữa, để được làm hoà với Thiên Chúa và với anh chị em, nếu chưa lãnh bí tích Hoà Giải trong những ngày cuối Mùa Chay. Ngoài việc liên đới nói trên với các người dự tòng và những người sắp được ngồi lại vào bàn ăn của Chúa, tất cả các Ki-tô hữu cũng mừng lễ Phục Sinh khi họ lặp lại các lời đã cam kết khi chịu thanh tẩy, và khi họ tham dự bàn tiệc Thánh Thể. Vì thế, ta có thể áp dụng cho cả tam nhật Vượt Qua chỉ thị mà một trong những tài liệu cổ nhất, về Phụng vụ đã ra về Đêm Thánh : “Toàn dân phải ở trong ánh sáng.”
Thánh lễ chiều :
THÁNH LỄ TIỆC LY
Ý NGHĨA
Mỗi năm, dân Do-thái ăn lễ Vượt Qua để tưởng niệm việc họ đã được Thiên Chúa giải thoát khỏi cảnh áp bức, và giao ước với họ. Chúa Giê-su Ki-tô đã khai mào cuộc Thương Khó khi cùng với các môn đệ dùng bữa ăn Vượt Qua đó. Nhưng Người đã muốn cho bữa ăn này trở thành bữa tiệc của giao ước mới, giao ước Người lập khi đổ máu hy sinh trên thập giá. Vì thế, khi trao cho các môn đệ tấm bánh và chén rượu, là đồ ăn thức uống đã trở thành Mình và Máu của Người, Người đã thiết lập nghi thức tưởng niệm lễ tế mà hôm sau Người sẽ dâng trên thập giá.
Mỗi lần cử hành thánh lễ, chúng ta cũng tái diễn bữa tiệc của Chúa để nhớ đến Người, để tưởng niệm Người đã chịu chết, mừng vui vì Người hiện diện, và trông mong Người trở lại. Nhưng chúng ta tưởng niệm cách sốt sắng hơn cả, trong thánh lễ thứ Năm Tuần Thánh. Thánh lễ này cử hành vào buổi chiều, với đông đủ giáo dân tham dự sau một ngày làm việc, và với tất cả các linh mục trong giáo xứ đồng tế để cho thấy rằng chức tư tế chỉ là một. Sau bài diễn giảng, vị chủ tế làm lại cử chỉ của Chúa Giê-su và rửa chân cho mười hai đại diện cộng đoàn tín hữu. Trong khung cảnh đặc biệt của buổi lễ, không bài giảng nào nói rõ hơn rằng chức linh mục là để phục vụ, cho bằng việc chủ tế quỳ xuống trước mặt người anh em như thế.
Lễ xong, mỗi người có thể yên lặng chầu Thánh Thể và suy gẫm những lời tâm sự cuối cùng của Chúa Giê-su nói với các môn đệ trước khi vào vườn Ghết-sê-ma-ni, nhất là suy gẫm lời trối long trọng nhất : “Anh em hãy yêu thương nhau, như Thầy đã yêu thương anh em.”
NHỮNG ĐỒ CẦN CHUẨN BỊ
1. Trên bàn thờ chính :
- bàn thờ trang trí trọng thể
- nhà tạm để trống
2. Trên bàn nhỏ cạnh bàn thờ chính :
- tất cả những đồ cần dùng trong thánh lễ, riêng bánh lễ, dự trù số cần thiết cho lễ hôm nay và ngày mai.
- chuông và mõ sẽ thế chuông.
- khăn choàng khi kiệu Mình Thánh.
- nếu rửa chân :
chậu thau
bình nước
khăn lau
3. Trong cung thánh :
- ghế cho chủ tế và các phụ tế
- ghế cho những người được rửa chân
4. Trong phòng thánh :
- lễ phục trắng cho chủ tế và các phụ tế
- hương, lửa
- đèn dùng khi đi kiệu Mình Thánh
5. Trên bàn thờ sẽ đặt Mình Thánh :
- nhà tạm, khăn thánh
- đèn, hoa
QUY LUẬT CẦN BIẾT
Theo truyền thống lâu đời của Hội Thánh, hôm nay cấm cử hành mọi thánh lễ không có giáo dân tham dự.
Thánh lễ Tiệc Ly cử hành ban chiều lúc thuận tiện, có toàn thể cộng đoàn địa phương tham dự đông đủ, trong khi các linh mục và thừa tác viên thi hành phận vụ mình.
Các linh mục đã đồng tế trong thánh lễ làm Phép Dầu, hoặc đã cử hành thánh lễ vì lợi ích giáo dân, thì lại được đồng tế trong thánh lễ Chiều nữa.
Nơi nào lý do mục vụ đòi hỏi, thì Đấng Thường Quyền Sở tại có thể cho cử hành một lễ thứ hai trong các nhà thờ, nhà nguyện công và bán công, vào ban chiều. Còn trong trường hợp thật sự cần thiết, có thể cho phép cử hành thánh lễ cả vào lúc ban sáng, nhưng chỉ dành cho các tín hữu không có cách nào tham dự thánh lễ Chiều được. Tuy nhiên đừng cử hành chỉ vì lợi ích riêng tư, kẻo làm thiệt hại cho việc cử hành thánh lễ chính ban chiều.
Chỉ có thể cho giáo dân rước lễ trong thánh lễ mà thôi; nhưng bất cứ giờ nào trong ngày, cũng có thể đem Mình Thánh Chúa cho bệnh nhân.
NGHI THỨC ĐẦU LỄ
VÀ PHỤNG VỤ LỜI CHÚA
1. Nhà Tạm hoàn toàn để trống; trong thánh lễ chiều nay, sẽ được truyền phép bánh thánh đủ cho giáo sĩ và giáo dân rước lễ hôm nay và ngày mai.
2. Ca nhập lễ x. Gl 6,14
Chúng ta phải hãnh diện
về thập giá Đức Giê-su Ki-tô, Chúa chúng ta.
Nơi Người, ta được giải thoát,
được sống và được sống lại;
chính Người giải thoát và cứu độ ta.
3. Đọc hay hát kinh Vinh Danh. Trong lúc đọc hay hát kinh này thì rung chuông. Sau đó không rung chuông nữa cho đến Vọng Phục Sinh, trừ khi Hội Đồng Giám Mục hay Đấng Thường Quyền đã quy định thể khác.
Lời nguyện nhập lễ
Lạy Chúa, trong bữa Tiệc Ly trọng đại, trước ngày tự hiến thân chịu khổ hình, Đức Giê-su đã trối cho Hội Thánh một hy lễ mới muôn đời tồn tại làm bằng chứng tình thương của Người. Chiều nay, chúng con đến tham dự yến tiệc cực thánh, như lời Người truyền dạy, xin Chúa cho tất cả chúng con được tràn đầy tình yêu và sức sống viên mãn của Người. Người là Thiên Chúa hằng sống và hiển trị cùng Chúa, hiệp nhất với Chúa Thánh Thần đến muôn thuở muôn đời.
Bài đọc 1 Xh 12,1-8.11-14
Chỉ thị về bữa ăn Vượt Qua.
Lời Chúa trong sách Xuất hành.
Ngày ấy, Đức Chúa phán với ông Mô-sê và ông A-ha-ron trên đất Ai-cập : “Tháng này, các ngươi phải kể là tháng đứng đầu các tháng, tháng thứ nhất trong năm. Hãy nói với toàn thể cộng đồng Ít-ra-en : Mồng mười tháng này, ai nấy phải bắt một con chiên cho gia đình mình, mỗi nhà một con. Nếu nhà ít người, không ăn hết một con, thì chung với người hàng xóm gần nhà mình nhất, tuỳ theo số người. Các ngươi sẽ tuỳ theo sức mỗi người ăn được bao nhiêu mà chọn con chiên. Con chiên đó phải toàn vẹn, phải là con đực, không quá một tuổi. Các ngươi bắt chiên hay dê cũng được. Phải nhốt nó cho tới ngày mười bốn tháng này, rồi toàn thể đại hội cộng đồng Ít-ra-en đem sát tế vào lúc xế chiều, lấy máu bôi lên khung cửa những nhà có ăn thịt chiên. Còn thịt, sẽ ăn ngay đêm ấy, nướng lên, ăn với bánh không men và rau đắng. Các ngươi phải ăn thế này : lưng thắt gọn, chân đi dép, tay cầm gậy. Các ngươi phải ăn vội vã : đó là lễ Vượt Qua mừng Đức Chúa. Đêm ấy Ta sẽ rảo khắp đất Ai-cập, sẽ sát hại các con đầu lòng trong đất Ai-cập, từ loài người cho đến loài thú vật, và sẽ trị tội chư thần Ai-cập : vì Ta là Đức Chúa. Còn vết máu trên nhà các ngươi sẽ là dấu hiệu cho biết có các ngươi ở đó. Thấy máu, Ta sẽ vượt qua, và các ngươi sẽ không bị tai ương tiêu diệt khi Ta giáng hoạ trên đất Ai-cập. Các ngươi phải lấy ngày đó làm ngày tưởng niệm, ngày đại lễ mừng Đức Chúa. Qua mọi thế hệ, các ngươi phải mừng ngày lễ này : đó là luật quy định cho đến muôn đời.
Đó là lời Chúa.
Đáp ca Tv 115,12-13.15-16bc.17-18 (Đ. x. 1 Cr 10,16)
Đ. Khi nâng chén chúc tụng,
Ta được dự phần vào Máu Đức Ki-tô.
Biết lấy chi đền đáp Chúa bây giờ
vì mọi ơn lành Người đã ban cho ?
Tôi xin nâng chén mừng ơn cứu độ
và kêu cầu thánh danh Đức Chúa. Đ.
Đối với Chúa thật là đắt giá
cái chết của những ai trung hiếu với Người.
Vâng lạy Chúa,
con là tôi tớ Ngài, con của nữ tỳ Ngài,
xiềng xích trói buộc con, Ngài đã tháo cởi. Đ.
Con sẽ dâng lễ tế tạ ơn,
và kêu cầu thánh danh Đức Chúa.
Lời khấn nguyền với Chúa, tôi xin giữ trọn,
trước toàn thể dân Người. Đ.
Bài đọc 2 1 Cr 11,23-26
Mỗi lần ăn Bánh và uống Chén này, là anh em loan truyền Chúa đã chịu chết.
Lời Chúa trong thư thứ nhất của thánh Phao-lô tông đồ gửi tín hữu Cô-rin-tô.
Thưa anh em, điều tôi đã lãnh nhận từ nơi Chúa, tôi xin truyền lại cho anh em : trong đêm bị nộp, Chúa Giê-su cầm lấy bánh, dâng lời tạ ơn, rồi bẻ ra và nói : “Đây là Mình Thầy, hiến dâng vì anh em; anh em hãy làm việc này, mà tưởng nhớ đến Thầy.” Cũng thế, sau bữa ăn, Người cầm lấy chén rượu và nói : “Chén này là Giao Ước Mới, lập bằng Máu Thầy; mỗi khi uống, anh em hãy làm việc này, mà tưởng nhớ đến Thầy.” Thật vậy, cho tới ngày Chúa đến, mỗi lần ăn Bánh và uống Chén này, là anh em loan truyền Chúa đã chịu chết.
Đó là lời Chúa.
Tung hô Tin Mừng Ga 13,34
Chúa nói : Thầy ban cho anh em một điều răn mới, là anh em hãy yêu thương nhau, như Thầy đã yêu thương anh em.
Tin Mừng Ga 13,1-15
Đức Giê-su yêu họ đến cùng.
Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo thánh Gio-an.
Trước lễ Vượt Qua, Đức Giê-su biết giờ của Người đã đến, giờ phải bỏ thế gian mà về với Chúa Cha. Người vẫn yêu thương những kẻ thuộc về mình còn ở thế gian, và Người yêu thương họ đến cùng.
Ma quỷ đã gieo vào lòng Giu-đa, con ông Si-môn Ít-ca-ri-ốt, ý định nộp Đức Giê-su. Đức Giê-su biết rằng : Chúa Cha đã giao phó mọi sự trong tay Người, Người bởi Thiên Chúa mà đến, và sắp trở về cùng Thiên Chúa, nên trong một bữa ăn, Người đứng dậy, rời bàn ăn, cởi áo ngoài ra, và lấy khăn mà thắt lưng. Rồi Đức Giê-su đổ nước vào chậu, bắt đầu rửa chân cho các môn đệ và lấy khăn thắt lưng mà lau.
Vậy, Người đến chỗ ông Si-môn Phê-rô, ông liền thưa với Người : “Thưa Thầy ! Thầy mà lại rửa chân cho con sao ?” Đức Giê-su trả lời : “Việc Thầy làm, bây giờ anh chưa hiểu, nhưng sau này anh sẽ hiểu.” Ông Phê-rô lại thưa : “Thầy mà rửa chân cho con, không đời nào con chịu đâu !” Đức Giê-su đáp : “Nếu Thầy không rửa cho anh, anh sẽ chẳng được chung phần với Thầy.” Ông Si-môn Phê-rô liền thưa : “Vậy, thưa Thầy, xin cứ rửa, không những chân, mà cả tay và đầu con nữa.” Đức Giê-su bảo ông : “Ai đã tắm rồi, thì không cần phải rửa nữa; toàn thân người ấy đã sạch. Về phần anh em, anh em đã sạch, nhưng không phải tất cả đâu !” Thật vậy, Người biết ai sẽ nộp Người, nên mới nói : “Không phải tất cả anh em đều sạch.”
Khi rửa chân cho các môn đệ xong, Đức Giê-su mặc áo vào, về chỗ và nói : “Anh em có hiểu việc Thầy mới làm cho anh em không ? Anh em gọi Thầy là ‘Thầy’, là ‘Chúa’, điều đó phải lắm, vì quả thật, Thầy là Thầy, là Chúa. Vậy, nếu Thầy là Chúa, là Thầy, mà còn rửa chân cho anh em, thì anh em cũng phải rửa chân cho nhau. Thầy đã nêu gương cho anh em, để anh em cũng làm như Thầy đã làm cho anh em.”
Đó là lời Chúa.
RỬA CHÂN
5. Bài giảng sẽ đề cập đến các mầu nhiệm được tưởng niệm trong thánh lễ này, tức là việc thiết lập bí tích Thánh Thể, chức tư tế và điều răn của Chúa về tình bác ái huynh đệ. Sau bài giảng, sẽ cử hành nghi thức rửa chân, nếu lý do mục vụ khuyên nên làm.
6. Các người giúp lễ sẽ hướng dẫn những người đàn ông đã được tuyển chọn đến ghế dọn sẵn. Sau đó linh mục (cởi áo lễ nếu cần), với các người giúp lễ, đi đến từng người, đổ nước trên chân họ và lau.
7. Trong khi đó, hát một số bài ca được ghi sau đây, hoặc những thánh ca thích hợp.
Điệp ca 1 x. Ga 13,4.5.15
Chúa Giê-su trỗi dậy, rời bàn ăn,
đổ nước vào chậu,
rồi bắt đầu rửa chân cho môn đệ Người
để làm gương cho họ noi theo.
Điệp ca 2 x. Ga 13,6.7.8
Đ. Lạy Chúa, Chúa mà lại rửa chân cho con sao ?
Chúa Giê-su đáp :
“Nếu Thầy không rửa chân cho anh,
anh sẽ chẳng được chung phần với Thầy.”
X. Chúa đến chỗ ông Si-mon Phê-rô,
Ông liền thưa Người rằng :
Đ. Lạy Chúa, Chúa mà lại rửa chân cho con sao ?
X. Việc Thầy làm, bây giờ anh chưa hiểu,
nhưng sau này sẽ hiểu.
Đ. Lạy Chúa, Chúa mà lại rửa chân cho con sao ?
Điệp ca 3 x. Ga 13,14
Chúa nói : “Nếu Thầy là Chúa và là Thầy,
còn rửa chân cho anh em
anh em lại càng phải rửa chân cho nhau.”
Điệp ca 4 x. Ga 13,35
Đ. Mọi người sẽ nhận biết
anh em là môn đệ của Thầy ở điểm này :
Là anh em có lòng yêu thương nhau.
X. Chúa Giê-su nói cùng các môn đệ
Đ. Mọi người.. .
Điệp ca 5 x. Ga 13,34
Chúa nói :
“Thầy ban cho anh em một điều răn mới
là anh em hãy yêu thương nhau,
như Thầy đã yêu thương anh em.”
Điệp ca 6 1 Cr 13,13
Đ. Anh em hãy luôn có đức tin, đức cậy, đức mến,
trong ba đức này, đức mến trọng hơn.
X. Hiện bây giờ tin cậy mến, cả ba vẫn còn,
nhưng đức mến mới là trọng nhất.
Đ. Anh em hãy.. .
8. Sau khi rửa chân, hoặc nếu không rửa chân thì sau bài giảng, sẽ đọc lời nguyện cho mọi người. Trong thánh lễ này không đọc kinh Tin Kính.
PHỤNG VỤ THÁNH THỂ
9. Bắt đầu phụng vụ Thánh Thể, có thể cho giáo dân lên dâng của lễ dành cho người nghèo.
Trong lúc đó, hát bài thánh ca sau đây hoặc bài khác thích hợp.
Điệp ca