CHÙA MỘT CỘT

VietCatholicNews, ngày Chúa Nhậỳt 22/2/2004 đăng bài :”Giải Ðáp :”Chính Nhờ Người, với Người, và trong Người” của L.M. Edward McNamara. Sau đó, lại dùng kiểu nói:” Chính nhờ Ðức Kitô”. Cũng trong bài giải đáp thắc mắc trên, dịch giả là Ðức Ông N.Q.S. còn bàn thêm về “Nhà Tạm Thánh Thể đặt ở đâu, trong cung thánh, cho hợp với lễ nghi phụng vụ. Sau đây, xin nêu lên một nhận xét đã, và đang xẩy ra trong các Nhà Thờ Công Giáo Việt Nam, khiến nhiều người thắc mắc.. Ðó là việc làm mô hình “Chùa Một Cột” nhỏ, dựng giữa bàn thờ, và dùng làm Nhà Tạm đặt Thánh Thể. Người vô tình không hiểu biết ý nghĩa tượng trưng của Chùa Một Cột, cho đó là “Hội Nhập Văn Hóa”(?). Dưới đây xin tóm lược ý kiến của những học giả chuyên khảo cứu về Văn hóa Việt Nam đã giải thích ý nghĩa biểu tượng của “Chùa Một Cột” như thế nào, có thể “hội nhập” vào phụng vụ Công Giáo được không?

- Theo các nhà khảo cổ như: René Grousset, (sách”Histoire de L’Extrême Orient”, trang 551) vua Chiêm Thành tên Indra Varman II, năm 875 ở Ðông Dương, Quảng Nam, xây ngôi chùa Phật thờ Bồ Tát Quan Âm. Ngày nay còn di tích của dân Chàm thờ Bà Quốc Mẫu là Po Yan Ina Nagar ở tháp Bà, Nha Trang. Nhiều tượng thờ thần Shiva( Siva), với biểu tượng “Linga”, có nghĩa là sinh thực khí nam (Dương tính), và “yoni”, biểu tượng âm tính. Cặp Linga-Yoni, (Dương-Âm) là hình ảnh tượng trưng của dân nông nghiệp diễn tả nguyện vọng mong được mùa màng phồn thịnh. Ðây không phải là tục thờ “dâm vật”.

- Chùa Một Cột, và Bông Hoa Sen

Vua Lý Thánh Tôn nhận thấy nhiều điểm tương đồng giữa tôn giáo và văn hóa Chàm và tín ngưỡng cổ truyền, nên muốn thâu nhập vào văn hóa Việt. Do đó, nhà vua đã sáng lập môn phái Thảo Ðường và xây chùa Diên Hựu, gọi là Chùa Một Cột, một kiến trúc độc đáo, biểu dương tinh thần hòa hợp Tam Giáo, Ấn Ðộ giáo, và Minh Triết Âm-Dương, Tương Quan Tam Tài. Sau đây là gốc tích xây Chùa Một Cột:

Theo “Việt Sử Lược” và “Sử Kí Toàn Thư”,.. : Năm 1049 dựng chùa Diên Hựu tức chùa Một Cột. Vua Lý Thánh Tôn tuổi đã cao mà chưa có con để nối nghiệp, đêm nằm mộng thấy “Phật Bà Quan Âm”ngồi trên đài hoa sen, dẫn vua lên Ðài và ẵm tiên đồng ban cho.. Tỉnh mộng vua sai xây chùa để thờ Quan Âm Bồ Tát, đổi niên hiệu là Diên Hựu (lâu bền)... Năm sau sinh hạ hoàng tử.

Bình luận về ý nghĩa triết lý và nghệ thuật Chúa Một Cột, học giả Nguyễn Ðăng Thục, trong “Thiền Học Việt Nam” (trang 467-8):”Nhìn kỹ lại ngôi Chùa Một Cột, chúng ta cũng nhận ra cái Cột đá giữa cái hồ nước vuông, là phỏng theo hình ảnh Linga-Yoni, nhưng ở một hình thức kín đáo không lộ liễu nhờ ở cái mái Chùa xinh nhỏ, khiến người ta liên tưởng đến bông hoa sen nở trên mặt nước hơn là cặp Linga-Yoni (Âm-Dương..”

Sau đây tiện thể cũng xin mạo muội xin góp thiển ý về việc dịch bản văn phụng vụ từ nguyên bản Latinh sang Việt ngữ. Thiết nghĩ: cần dịch sát nghĩa với nguyên bản, lại vừa đúng với tinh thần tiếng Việt. Nguyên bản Latinh: Per Ipsum, cum Ipso, in Ipso, dịch sang Việt ngữ cũng dùng đại danh từ “Người” một cách trang trọng như: Chính nhờ Người, với Người và trong Người... là rất chỉnh rồi. Do đó, dịch: chính nhờ Ðức Kitô là không dùng kiểu nói đại danh tư một cách kính cẩn đối với người trên, mà là gọi chính tên người ta ra. Vả lại, chữ ÐỨC, trong Việt ngữ,(theo Tự Ðiển Khai Trí Tiến Ðức), chỉ là tước hiệu áp dụng cho mọi người như: Ðức ông, Ðức bà, Ðức vua, CHÚA GIÊSU là CHÚA, (Dominus, LORD), nên không được bỏ chữ CHÚA để luôn tuyên xưng Ngài là Con Thiên Chúa.