Những hy vọng cho hòa bình.
Cho tới hôm nay thì không ai còn mơ mộng hai miền Nam Bắc của Sudan có thể sống chung được với nhau. Vấn đề là làm thế nào để kết thúc cuộc hôn nhân gượng ép này một cách nhẹ nhàng.
Có một hy vọng, dù hy vọng này phát xuất từ một kẻ thọc gậy bánh xe là Trung Cộng, đó là vì Trung Cộng sẽ chịu thịêt thòi nhiều nhất nếu chiến tranh xẩy ra.
Lý do là Trung Hoa đã đánh cuộc vào Sudan, họ đầu tư vào nước này một cách hào phóng bất chấp dư luận quốc tế.
Thực ra Trung Hoa cũng không có sự lựa chọn nào khác vì họ không cạnh tranh được với quốc tế trên mặt trận nhiên liệu. Họ đã thua Nhật ở vùng Siberia, mất Irac vì Mỹ trong khi nguồn dầu khí ít ỏi ở trong nước thì cạn kiệt nhanh chóng không đủ thỏa mãn cơn khát của nền kỹ nghệ mới. Sudan bỗng nhiên trở thành cái phao cho họ vì đây là nơi mà quốc tế đang tẩy chay và có nhiều tài nguyên chưa có người khai thác.
Trung Hoa đã dùng vị thế thường trực ở Hội Đồng Bảo An LHQ mà phủ quyết tất cả những quyết định trừng phạt Sudan. Họ tung vốn vào đây và trở thành cổ đông lớn nhất với 40% cổ phiếu. Trung Hoa dự trù sẽ còn đổ thêm tư bản vào Sudan cho tới 60% từ nay cho đến năm 2020.
Nhưng tất cả những tính tóan trên sẽ trở thành công dã tràng nếu chíến tranh xẩy ra.
Trung Hoa đã sai lầm khi bung ra quá mạnh ở Bắc Hải và Biển Đông làm cho Mỹ, Nhật và khối Đông Nam Á phải canh chừng. Mới đây những vốn của họ đổ vào Phi Châu bị thua lỗ nặng vì nạn tham nhũng và Mỷ thì đã nhẩy vào Sudan vói nhiều lời đe dọa.
Thế cuộc bắt Trung Hoa phải trao đổi. Họ mới thiết lập một ngõ ngọai giao ngầm với chính phủ Nam Sudan để mua các điều kiện an tòan cho các giếng dầu. Một số phân tích gia đã nghĩ một cách lạc quan rằng Mỹ và Tầu sẽ hợp tác để tránh chiến tranh. Vấn đề là những gì sẽ được mang ra trao đổi mà thôi.
Và trở ngại cho hòa bình
Người ta cũng không quên cái gia tài quá khích của Sudan. Lịch sử ở đây chứng minh những cọ xát chủng tộc và tôn giáo là đẫm máu.
Về vấn đề chủng tộc, từ khi người Ả rập xuất hiện, nhiều chủng tộc đã bị tận diệt. Ngày nay những hành động diệt chủng vẫn xẩy ra lộ liễu ở Darfur và ở miền Nam khi quân miền Bắc tiến tới.
Về vần để tôn giáo, khi Hồi Giáo lan tới vùng này thì họ đã có một giai đọan phát triển hòa bình. Nhưng từ khi có chế độ Mahdi đến nay, hầu như Hồi Giáo ở đây đã thay đổi. Sau chế độ Mahdi, thì đến phong trào Muslim Brotherhood (Huynh đệ Hồi Giáo.) là những giáo phái lấy bạo lực làm phương tiện.
Phong trào Muslim Brotherhood (MB) khởi đầu là một phong trào sinh viên của Ai Cập, mục đích của họ là đưa luật Sharia vào xã hội. Phong trào lan xuống Sudan vào những năm 1940, với lực lượng trí thức làm nòng cốt, và đã thành công đưa người của họ vào những cơ quan đầu não cùa quốc gia. Tuy ngày nay phong trào bị lên án là khủng bố và đã rút lui vào bóng tối, nhưng tất cả những nhân viên cao cấp của Sudan đều có liên hệ với phong trào này.
Hoa kỳ coi MB là một phong trào nguy hiểm. Họ có một mạng lưới hổ trợ tài chánh và huấn luyện cho các họat động khủng bố ngay tại Hoa Kỳ. Và khi nhóm Hamas chiếm được dải Gaza thì họ có một hậu phương an tòan cho các họat động của họ.
Chủ trương của họ là thay đổi các xã hội Tây phương bằng luật lệ. Tuy nhiên trong thực tế họ dùng các phương pháp của "Quốc Xã" (Nazi) cộng với các 'áo bom' để áp đặt mục đích của họ.
Nếu cần tận diệt một giống dân nào và biến đất ấy thành hoang địa thì họ sẽ làm như đã xẩy ra ở Darfur.
Cho nên với thành phần chính phủ hiện nay ở Sudan, người ta khó mà nghĩ rằng họ có thể nhịn nhục chấp nhận hòa bình. Mới đây Tổng thống al-Bashir đe dọa rằng nếu miền Nam tổ chức tổng tuyển cử một mình thì chiến tranh sẽ xẩy ra ngay và sẽ nặng nề hơn những lần trước. Và để cho thế giới thấy ông ta có thanh thế, những tóan quân nổi lọan Lord's Resistance Army (LRA) ờ Uganda, một quốc gia nằm dưới sườn của miền Nam, đã bắt cóc 700 người dân ngay tại biên giới. Được biết nhóm LRA được miền Bắc Sudan cung cấp khí giới. Họ ra tín hiệu là sẽ tấn công miền Nam để trả ơn cho miền Bắc.
Viễn ảnh
Cho dù điều gì xẩy ra trong vài tuần tới, nước Sudan sẽ thay đổi mạnh mẽ. Nếu cuộc trưng cầu dân ý diễn ra, gần như chắc chắn miền Nam sẽ lựa chọn độc lập và sẽ được sự ủng hộ và hỗ trợ của Hoa Kỳ. Nếu, mặt khác, cuộc bầu cử bị trì hoãn thì bạo lực không thể tránh khỏi.
Dù Liên Đoàn Ả Rập đã hứa sẽ hỗ trợ sự toàn vẹn lãnh thổ của Sudan, nhưng thật khó để dự đoán một kịch bản mà phía Bắc và phía Nam có thể đi đến một thỏa thuận. Nội chiến nếu xảy ra sẽ chỉ trì hoãn việc chia cắt không thể tránh khỏi một thời gian ngắn nhưng cả hai sẽ phải trả một giá rất đắt.
Những nhà lãnh đạo Ả Rập, điển hình là Muammar al- Qaddafi của Libya, sợ rằng ly khai sẽ gây ra một tiền lệ làm cho nhiều nước châu Phi đang có mâu thuẫn khác phải chịu cùng một số phận, có nghĩa là bản đồ của châu Phi sẽ thay đổi.
Sudan, một quốc gia bất hạnh vì là sản phẩm của nhiều thập kỷ của các chính sách thất bại vì một lý tưởng tôn giáo đã lỗi thời, đã phủ nhận đất nước giàu tài nguyên này nhiều cơ hội trở thành một trong những quốc gia giàu có ở châu Phi.
Nhưng nghĩ lại, hoàn cảnh của Sudan có thể đã khác nếu đất nước này đi theo một con đường dân chủ hơn.
Ly khai sẽ có vẻ như là một thảm họa cho phía bắc, nhưng sau nhiều thập kỷ đấu tranh và bạo lực, có lẽ đó chỉ là một nhân quả đương nhiên. Nhưng miền Bắc vẫn có thể tập hợp lại và xây dựng một xã hội thịnh vượng. Nhờ vào nguồn tài nguyên dầu mỏ, Sudan là nền kinh tế phát triển nhanh nhất ở châu Phi. Để duy trì thế đứng này, điều cần thiết là Sudan phải giải quyết một cách hòa bình các vấn đề nội bộ như Darfur, Abyei và Nuba, tránh những biện pháp quá khích trong quá khứ.
Miền Bắc cần chìa ra một bàn tay thân hữu với miền Nam để có thể mở rộng và duy trì một quan hệ tốt với một khu vực đầy hứa hẹn và có tầm quan trọng chiến lược này.
Cho tới hôm nay thì không ai còn mơ mộng hai miền Nam Bắc của Sudan có thể sống chung được với nhau. Vấn đề là làm thế nào để kết thúc cuộc hôn nhân gượng ép này một cách nhẹ nhàng.Có một hy vọng, dù hy vọng này phát xuất từ một kẻ thọc gậy bánh xe là Trung Cộng, đó là vì Trung Cộng sẽ chịu thịêt thòi nhiều nhất nếu chiến tranh xẩy ra.
Lý do là Trung Hoa đã đánh cuộc vào Sudan, họ đầu tư vào nước này một cách hào phóng bất chấp dư luận quốc tế.
Thực ra Trung Hoa cũng không có sự lựa chọn nào khác vì họ không cạnh tranh được với quốc tế trên mặt trận nhiên liệu. Họ đã thua Nhật ở vùng Siberia, mất Irac vì Mỹ trong khi nguồn dầu khí ít ỏi ở trong nước thì cạn kiệt nhanh chóng không đủ thỏa mãn cơn khát của nền kỹ nghệ mới. Sudan bỗng nhiên trở thành cái phao cho họ vì đây là nơi mà quốc tế đang tẩy chay và có nhiều tài nguyên chưa có người khai thác.
Trung Hoa đã dùng vị thế thường trực ở Hội Đồng Bảo An LHQ mà phủ quyết tất cả những quyết định trừng phạt Sudan. Họ tung vốn vào đây và trở thành cổ đông lớn nhất với 40% cổ phiếu. Trung Hoa dự trù sẽ còn đổ thêm tư bản vào Sudan cho tới 60% từ nay cho đến năm 2020.
Nhưng tất cả những tính tóan trên sẽ trở thành công dã tràng nếu chíến tranh xẩy ra.
Trung Hoa đã sai lầm khi bung ra quá mạnh ở Bắc Hải và Biển Đông làm cho Mỹ, Nhật và khối Đông Nam Á phải canh chừng. Mới đây những vốn của họ đổ vào Phi Châu bị thua lỗ nặng vì nạn tham nhũng và Mỷ thì đã nhẩy vào Sudan vói nhiều lời đe dọa.
Thế cuộc bắt Trung Hoa phải trao đổi. Họ mới thiết lập một ngõ ngọai giao ngầm với chính phủ Nam Sudan để mua các điều kiện an tòan cho các giếng dầu. Một số phân tích gia đã nghĩ một cách lạc quan rằng Mỹ và Tầu sẽ hợp tác để tránh chiến tranh. Vấn đề là những gì sẽ được mang ra trao đổi mà thôi.
Và trở ngại cho hòa bình
Người ta cũng không quên cái gia tài quá khích của Sudan. Lịch sử ở đây chứng minh những cọ xát chủng tộc và tôn giáo là đẫm máu. Về vấn đề chủng tộc, từ khi người Ả rập xuất hiện, nhiều chủng tộc đã bị tận diệt. Ngày nay những hành động diệt chủng vẫn xẩy ra lộ liễu ở Darfur và ở miền Nam khi quân miền Bắc tiến tới.
Về vần để tôn giáo, khi Hồi Giáo lan tới vùng này thì họ đã có một giai đọan phát triển hòa bình. Nhưng từ khi có chế độ Mahdi đến nay, hầu như Hồi Giáo ở đây đã thay đổi. Sau chế độ Mahdi, thì đến phong trào Muslim Brotherhood (Huynh đệ Hồi Giáo.) là những giáo phái lấy bạo lực làm phương tiện.
Phong trào Muslim Brotherhood (MB) khởi đầu là một phong trào sinh viên của Ai Cập, mục đích của họ là đưa luật Sharia vào xã hội. Phong trào lan xuống Sudan vào những năm 1940, với lực lượng trí thức làm nòng cốt, và đã thành công đưa người của họ vào những cơ quan đầu não cùa quốc gia. Tuy ngày nay phong trào bị lên án là khủng bố và đã rút lui vào bóng tối, nhưng tất cả những nhân viên cao cấp của Sudan đều có liên hệ với phong trào này.
Hoa kỳ coi MB là một phong trào nguy hiểm. Họ có một mạng lưới hổ trợ tài chánh và huấn luyện cho các họat động khủng bố ngay tại Hoa Kỳ. Và khi nhóm Hamas chiếm được dải Gaza thì họ có một hậu phương an tòan cho các họat động của họ.
Chủ trương của họ là thay đổi các xã hội Tây phương bằng luật lệ. Tuy nhiên trong thực tế họ dùng các phương pháp của "Quốc Xã" (Nazi) cộng với các 'áo bom' để áp đặt mục đích của họ.
Nếu cần tận diệt một giống dân nào và biến đất ấy thành hoang địa thì họ sẽ làm như đã xẩy ra ở Darfur.
Cho nên với thành phần chính phủ hiện nay ở Sudan, người ta khó mà nghĩ rằng họ có thể nhịn nhục chấp nhận hòa bình. Mới đây Tổng thống al-Bashir đe dọa rằng nếu miền Nam tổ chức tổng tuyển cử một mình thì chiến tranh sẽ xẩy ra ngay và sẽ nặng nề hơn những lần trước. Và để cho thế giới thấy ông ta có thanh thế, những tóan quân nổi lọan Lord's Resistance Army (LRA) ờ Uganda, một quốc gia nằm dưới sườn của miền Nam, đã bắt cóc 700 người dân ngay tại biên giới. Được biết nhóm LRA được miền Bắc Sudan cung cấp khí giới. Họ ra tín hiệu là sẽ tấn công miền Nam để trả ơn cho miền Bắc.
Viễn ảnh
Cho dù điều gì xẩy ra trong vài tuần tới, nước Sudan sẽ thay đổi mạnh mẽ. Nếu cuộc trưng cầu dân ý diễn ra, gần như chắc chắn miền Nam sẽ lựa chọn độc lập và sẽ được sự ủng hộ và hỗ trợ của Hoa Kỳ. Nếu, mặt khác, cuộc bầu cử bị trì hoãn thì bạo lực không thể tránh khỏi.Dù Liên Đoàn Ả Rập đã hứa sẽ hỗ trợ sự toàn vẹn lãnh thổ của Sudan, nhưng thật khó để dự đoán một kịch bản mà phía Bắc và phía Nam có thể đi đến một thỏa thuận. Nội chiến nếu xảy ra sẽ chỉ trì hoãn việc chia cắt không thể tránh khỏi một thời gian ngắn nhưng cả hai sẽ phải trả một giá rất đắt.
Những nhà lãnh đạo Ả Rập, điển hình là Muammar al- Qaddafi của Libya, sợ rằng ly khai sẽ gây ra một tiền lệ làm cho nhiều nước châu Phi đang có mâu thuẫn khác phải chịu cùng một số phận, có nghĩa là bản đồ của châu Phi sẽ thay đổi.
Sudan, một quốc gia bất hạnh vì là sản phẩm của nhiều thập kỷ của các chính sách thất bại vì một lý tưởng tôn giáo đã lỗi thời, đã phủ nhận đất nước giàu tài nguyên này nhiều cơ hội trở thành một trong những quốc gia giàu có ở châu Phi.
Nhưng nghĩ lại, hoàn cảnh của Sudan có thể đã khác nếu đất nước này đi theo một con đường dân chủ hơn.
Ly khai sẽ có vẻ như là một thảm họa cho phía bắc, nhưng sau nhiều thập kỷ đấu tranh và bạo lực, có lẽ đó chỉ là một nhân quả đương nhiên. Nhưng miền Bắc vẫn có thể tập hợp lại và xây dựng một xã hội thịnh vượng. Nhờ vào nguồn tài nguyên dầu mỏ, Sudan là nền kinh tế phát triển nhanh nhất ở châu Phi. Để duy trì thế đứng này, điều cần thiết là Sudan phải giải quyết một cách hòa bình các vấn đề nội bộ như Darfur, Abyei và Nuba, tránh những biện pháp quá khích trong quá khứ.
Miền Bắc cần chìa ra một bàn tay thân hữu với miền Nam để có thể mở rộng và duy trì một quan hệ tốt với một khu vực đầy hứa hẹn và có tầm quan trọng chiến lược này.