Từ thiên kiến ngộ nhận đến xác tín về tin
III- ĐI ĐẠO, TIN ĐẠO VÀ SỐNG ĐẠO
Đi đạo
Nhiều người thường hay lẫn việc đi đạo và tin đạo, đành rằng giữa hai việc đó có nhiều liên hệ, vì có thể có đạo mà không tin đạo và tin mà không có đạo.
Vậy, đạo là gì?
Theo nghĩa thông thường, đạo là một con đường, một tổ chức lễ giáo, một đoàn thể những người cùng tin theo chân lý và tuân giữ điều luật luân lý. Nhiều người đi đạo mà lòng tin kém hay không có lòng tin, vì không có xác tín riêng mà chỉ sống theo những người khác và không cần biết tại sao thế, đạo mình theo ràng buộc mình thế nào, trách nhiệm của mình với đạo ra sao v.v... Đó là những thứ đạo quần chúng, đạo xã hội, đạo giai đoạn, đạo kế hoạch và cũng có thể nói thêm là đạo chính trị nữa.
Tin đạo
Có khi ta sẽ ngạc nhiên khi tìm ra sự khác biệt giữa việc đi đạo và tin đạo. Số là nhiều người đi đạo, nhưng ít người tin đạo. Ta vẫn theo đạo khi đi lễ, đi nhà thờ và chịu các phép bí tích, nhưng ta lại cũng có thể không tin đạo, không tin Chúa, khi cuộc đời của ta phản lại với những điều đạo dạy. Thí dụ ta vừa đọc kinh, dự lễ, làm các việc đạo đức, chịu các phép bí tích một cách rất siêng năng sốt sắng, đồng thời ta lại hoài nghi nhiều chân lý trong đạo, có khi ngay cả Chúa nữa. Đôi khi ta tự bảo mình không biết có Chúa không. Nếu có Chúa, sao ta lại bị khổ cực, khi vẫn sống đạo đức, ăn ngay ở lành v.v... Vì thế, ta đi xem cơ, xem bói hay tìm cách nào đó để có thể đánh đổi lòng tin của ta đối với Chúa, nghĩa là ta tin Chúa thì Chúa cũng phải tỏ ra dấu gì bảo đảm cho công lao vất vả giữ đức tin Chúa của ta, để ta được chắc chắn một cái gì, chứ không phải tin vì Chúa đã phán, vì lời Người không thể sai được, bởi lẽ Người không thể sai lầm, cũng không thể lừa dối ai, vì Người là Đấng trung thành và chân thật (x. I Co 1,9; I Ga 5,6).
Hay là ta chỉ giữ đạo để được yên lương tâm, để được người ta vị nể, chỉ có mặt trong nhà thờ các ngày Chúa nhật, còn lòng trí ta để chỗ khác. Rất nhiều khi ta đã thử thách Chúa, cố kéo Người xuống gần ta, để phục vụ và thoả mãn những nhu cầu và ước muốn riêng, mà quên rằng Chúa là Đấng siêu việt, cao cả ta phải kính thờ và tuân phục. Ta cũng không tin Chúa khi chỉ đọc kinh, xem lễ một cách máy móc, hay chỉ là người tốt khi còn trong ngưỡng cửa nhà thờ, còn lúc trở lại cuộc đời chung sống với những người khác, ta lại gay gắt cay nghiệt, bất công hay cứng cỏi, lãnh đạm. Ta còn không tin Chúa, khi chưa đặt tín nhiệm ở lời Người và lấy lời lẽ, cách phản ứng của người trần gian làm hơn cả Chúa.
Thật mâu thuẫn khi đi đạo mà lại không tin đạo ! Nhưng dù mâu thuẫn, khó hiểu, vấn đề chính vẫn là tin Chúa một cách thành thật, vì đức tin mới cứu nổi chúng ta : “Lòng tin của con đã cứu chữa con.” (Mt 9,22) Biết bao lần Chúa đã nhấn mạnh và đề cao đức tin trong Tin Mừng. Quả vậy, nếu trong Tin Mừng, Chúa đã khen ai thì những người đó lại chính là những người tin. Và Chúa đã chữa lành bệnh tật cho họ, chỉ vì họ đã tin Người (x. Mt 8,13). Lòng tin của họ mạnh mẽ, bất chấp cả khó khăn trở ngại, không hoài nghi, lưỡng lự mà nhất quyết tín nhiệm vào Người (Mt 8,10; Lc 13,28-29) Còn ngược lại, những ai kém lòng tin hay hoài nghi chống đối như các ông Pha-ri-sêu, các kinh sư và tư tế, Chúa lại thường hay nghiêm nghị cảnh cáo (x. Mt 16,11; 23,13-32). Sở dĩ như vậy, vì Chúa rất chú trọng đến tin : “Sự sống đời đời là họ nhận biết Cha, Thiên Chúa thật, duy nhất và nhận biết Đấng Cha đã sai đến là Giê-su Ki-tô.” (Ga 17,3); “Ai sống và tin vào Thầy thì muôn đời sẽ không phải chết.” (Ga 11,26).
Vậy, tin là gì?
Tin là hoàn toàn xác nhận những điều Chúa nói, những việc Chúa làm là chân thật, dù ta chưa hiểu hết ý nghĩa hay không thấu cảm thấy gì cả. Ngoài ra, tin cũng là công nhận Chúa Ki-tô, con Thiên Chúa đã xuống trần gian để cứu chuộc loài người và đạo Người lập là đạo mạc khải từ Trời ban xuống, dù đạo này bị người đời nhạo báng, khinh thường hay ngược đãi. Chính bản sắc của đạo Chúa Ki-tô là ở chỗ đó.
Quả vậy, Thiên Chúa đã tỏ dự định cứu chuộc cho loài người qua những giai đoạn chuẩn bị trong lịch sử, và khi đến giờ ấn định, Người đã sai Con mình đến để giảng dạy, và cuối cùng lấy cái chết và sự sống lại của chính Con mình để minh chứng tình thương của Người làm bảo chứng hạnh phúc muôn đời cho chúng ta.
Vì thế, thánh Phao-lô định nghĩa : “Đức tin là bảo đảm cho những điều ta hy vọng, là bằng chứng cho những điều ta không thấy.” (Dt 11,1) Và Công đồng Va-ti-ca-nô I cũng định nghĩa Đức Tin la : “Nhân đức siêu nhiên, nhờ đó, được ơn Chúa thúc đẩy và nâng đỡ, ta tin những điều Người mạc khải là chân thật, không phải vì chân lý nội tại của sự việc mà ánh sáng tự nhiên của lý trí thấu đáo nổi, nhưng vì uy quyền của chính Chúa mạc khải, vì Người là Đấng không thể bị lừa, cũng không thể đánh lừa”.
Sống đạo
Cho nên, tin là bám chặt vào Chúa, khi thịnh sự cũng như lúc gian nan, khi bình yên cũng như lúc khốn khó. Đó là những cơn cám dỗ nổi loạn của con người trước cái chết không đáng của trẻ con vô tội, trước sự dữ, đau khổ và những bất công tàn nhẫn chồng chất trong xã hội.
Nhưng không phải chỉ chúng ta mới bị thử thách và khiêu khích. Chính Chúa Giê-sucũng đã bị khiêu khích và thử thách như vậy, khi một tên tử tội cùng bị kết án nói với Người : ‘Nếu phải Con Đức Chúa Trời, sao không cứu mình và cứu ta nữa? Sao không xuống khỏi thập giá đi ?’ (x. Mt 27,39-43). Nếu ở địa vị Người, chắc chúng ta đã nổi máu anh hùng, dạy cho bọn chúng một bài học nên thân, và để tác oai, chúng ta đã cứu hai tên côn đồ và xuống khỏi thập tự giá cho tụi chúng biết tay. Nhưng ở nơi Chúa, ta lại chỉ thấy có thản nhiên và yên lặng, cái yên lặng và thản nhiên xem ra như tố cáo sự nhu nhược và bất lực của Người. Cho hay tư tưởng ta và tư tưởng của Chúa khác nhau biết mấy!
Rồi đây, có thể người ta sẽ công kích chúng ta như kẻ ngạo mạn đã mỉa mai người công chính : “Chúa các người ở đâu ?” Ngày nay, nhiều phim ảnh và tiểu thuyết như Le silence, Le Christ interdit, La peste, La chute v.v... vẫn còn là những thách đố và dấu hỏi của người ngoài cuộc bày ra cho chúng ta, bắt ta suy nghĩ và đặt lại một cách nghiêm chỉnh vấn đề Đức Tin trong đời.
Tuy nhiên, đạo của chúng ta không sợ sức người tấn công, vì có sức tấn công nào phá nổi như Chúa nói : “Còn Thầy, Thầy bảo anh : anh là Phê-rô, nghĩa là Tảng Đá, trên tảng đá này, Thầy sẽ xây Hội thánh của Thầy và quyền lực âm phủ sẽ không thắng nổi.” (Mt. 16,18) Có sợ chăng là sợ chính chúng ta kém lòng tin, dễ hoảng hốt và đầu hàng trước nghịch cảnh và quên rằng sức mạnh của ta là ở nơi Chúa như Người đã chứng tỏ trong lịch sử Do-thái xưa kia, và ngày nay trong đời sống Hội thánh.
Tại sao ta lại đáng sợ ? Xưa nay sợ người chứ ai sợ mình đâu? Ta đáng sợ, vì do sự kém lòng tin và không thực hành đức tin trong đời, ta sẽ làm cho đạo Chúa biến chất, làm cho người ngoài cuộc lánh xa Hội thánh và tưởng rằng đạo ta cũng chỉ là một thứ đạo như trăm nghìn đạo khác, mà quên rằng đạo ta là Đạo Trời, không do người đời sáng lập, mà do chính Chúa Giê-su, với bản sắc cốt yếu là thắng vượt tội lỗi và sự chết trong mầu nhiệm cái chết và sự sống lại của Chúa Cứu thế. Bởi vậy, sống đạo là sống mầu nhiệm cái chết và sự sống lại đó trong đời sống hàng ngày, bằng cách kết hiệp với Chúa và sống với Người một cách hiện thực như xưa Người ở với các Tông đồ. Đức tin thiết thực và sâu xa phải là một đức tin hiện tại. Những việc Chúa làm, những điều Chúa nói và lòng Chúa thương yêu không phải là dĩ vãng, đã diễn ra một lần trong lịch sử với dân Do thái hay với các Tông đồ, mà còn diễn ra hàng ngày nơi mỗi người chúng ta, bằng ơn thánh vô hình qua những lần cử hành bí tích và sinh hoạt trong chu kỳ phụng vụ. Đức tin, nếu được nuôi dưỡng và vun trồng bằng lời cầu nguyện và sự ân cần tiếp xúc với lời Chúa trong Kinh thánh và đem ra thực hành trong đời sống hàng ngày, sẽ trở thành một sức mạnh đưa cuộc đời chúng ta lên cao và phát huy tia sáng của Chúa ra cho những người chung quanh.
Kết luận
Từ ngộ nhận, thiên kiến đến xác tin về tin là cả một độ đường dài tín hữu phải trải qua nhất là giữa một thời đại đang bày ra trước mắt ta nhiều đảo lộn và thách thức. Đã đến lúc tín hữu phải đương đầu với nhiều khó khăn để đào sâu và giữ vững niềm tin vào Chúa, vì tin đối với nhiều người mỗi ngày một khó, bởi lẽ sự đời đã thay đổi nhiều và lòng người cũng không còn dễ nhậy cảm trước những vấn đề siêu nhiên, thiêng thánh. Thêm vào đấy, đối với phần đông những người quá đói nghèo đói hay quá giầu có, Chúa như bị đặt ra bên lề cuộc đời họ.
Nhưng dù muốn dù không, đức tin vẫn cần. Nếu không có lòng tin, cuộc đời sẽ trống rỗng, một sự trống rỗng khác thường mà tiền tài danh lợi, thú vui vật chất không tài nào lấp nổi. Phải chăng vì vậy, mới có hiện tượng chán chường của lớp người đầy đủ vật chất bên Âu Mỹ, qua những nhân vật điển hình rải rác trong các phim ảnh và tiểu thuyết hay lối sống buông thả của một số lớn thanh niên thiếu nữ trong các nước của họ ?
(1) Elie Wiesel, La nuit, Edit de Minuit, Paris 1958, trg. 60, 103-105: Tác giả là người Do thái sống sót sau vụ thảm sát của Đức Quốc xã. Đây là hồi ký thuật lại cái đêm dài ông đã sống trong trại tập trung, lúc mới 15 tuổi.
(2) Tư tưởng của ông không giản dị như thế. Muốn rõ, xin mời đọc các thư của ông đã được dịch sang tiếng Pháp và in thành sách dưới nhan đề: Résistance et soumission, Edit. Labor et Fides Genève 1963
(3) Rudolf Bultmann: Jésus, mythologie et démythologisation, Editions du Seuil, Paris 1968
Đức Cha Jean-Julien Weber, cựu Tổng Giám mục Strasbourg đã phân tích và phê bình cuốn này trong La Croix số 25.919, ngày thứ năm 21-3-1968: Rudolf Bultmann: Jésus devant I’histoire, và nhắn nhủ độc giả phải đề cao cảnh giác đừng để cho mình bị mê hoặc bởi lập luận này, vì quan điểm của Bultmann thật ngược hẳn với niềm tin của Hội thánh, phản trái với sứ điệp Tin Mừng của Tân Ướcvà đảo lộn lời giảng của thánh Phao-lô. Lập trường của ông khiến tín hữu hoang mang.
(4 )Documentation catholique bộ LXIV, 1967, cột 485
III- ĐI ĐẠO, TIN ĐẠO VÀ SỐNG ĐẠO
Đi đạo
Nhiều người thường hay lẫn việc đi đạo và tin đạo, đành rằng giữa hai việc đó có nhiều liên hệ, vì có thể có đạo mà không tin đạo và tin mà không có đạo.
Vậy, đạo là gì?
Theo nghĩa thông thường, đạo là một con đường, một tổ chức lễ giáo, một đoàn thể những người cùng tin theo chân lý và tuân giữ điều luật luân lý. Nhiều người đi đạo mà lòng tin kém hay không có lòng tin, vì không có xác tín riêng mà chỉ sống theo những người khác và không cần biết tại sao thế, đạo mình theo ràng buộc mình thế nào, trách nhiệm của mình với đạo ra sao v.v... Đó là những thứ đạo quần chúng, đạo xã hội, đạo giai đoạn, đạo kế hoạch và cũng có thể nói thêm là đạo chính trị nữa.
Tin đạo
Có khi ta sẽ ngạc nhiên khi tìm ra sự khác biệt giữa việc đi đạo và tin đạo. Số là nhiều người đi đạo, nhưng ít người tin đạo. Ta vẫn theo đạo khi đi lễ, đi nhà thờ và chịu các phép bí tích, nhưng ta lại cũng có thể không tin đạo, không tin Chúa, khi cuộc đời của ta phản lại với những điều đạo dạy. Thí dụ ta vừa đọc kinh, dự lễ, làm các việc đạo đức, chịu các phép bí tích một cách rất siêng năng sốt sắng, đồng thời ta lại hoài nghi nhiều chân lý trong đạo, có khi ngay cả Chúa nữa. Đôi khi ta tự bảo mình không biết có Chúa không. Nếu có Chúa, sao ta lại bị khổ cực, khi vẫn sống đạo đức, ăn ngay ở lành v.v... Vì thế, ta đi xem cơ, xem bói hay tìm cách nào đó để có thể đánh đổi lòng tin của ta đối với Chúa, nghĩa là ta tin Chúa thì Chúa cũng phải tỏ ra dấu gì bảo đảm cho công lao vất vả giữ đức tin Chúa của ta, để ta được chắc chắn một cái gì, chứ không phải tin vì Chúa đã phán, vì lời Người không thể sai được, bởi lẽ Người không thể sai lầm, cũng không thể lừa dối ai, vì Người là Đấng trung thành và chân thật (x. I Co 1,9; I Ga 5,6).
Hay là ta chỉ giữ đạo để được yên lương tâm, để được người ta vị nể, chỉ có mặt trong nhà thờ các ngày Chúa nhật, còn lòng trí ta để chỗ khác. Rất nhiều khi ta đã thử thách Chúa, cố kéo Người xuống gần ta, để phục vụ và thoả mãn những nhu cầu và ước muốn riêng, mà quên rằng Chúa là Đấng siêu việt, cao cả ta phải kính thờ và tuân phục. Ta cũng không tin Chúa khi chỉ đọc kinh, xem lễ một cách máy móc, hay chỉ là người tốt khi còn trong ngưỡng cửa nhà thờ, còn lúc trở lại cuộc đời chung sống với những người khác, ta lại gay gắt cay nghiệt, bất công hay cứng cỏi, lãnh đạm. Ta còn không tin Chúa, khi chưa đặt tín nhiệm ở lời Người và lấy lời lẽ, cách phản ứng của người trần gian làm hơn cả Chúa.
Thật mâu thuẫn khi đi đạo mà lại không tin đạo ! Nhưng dù mâu thuẫn, khó hiểu, vấn đề chính vẫn là tin Chúa một cách thành thật, vì đức tin mới cứu nổi chúng ta : “Lòng tin của con đã cứu chữa con.” (Mt 9,22) Biết bao lần Chúa đã nhấn mạnh và đề cao đức tin trong Tin Mừng. Quả vậy, nếu trong Tin Mừng, Chúa đã khen ai thì những người đó lại chính là những người tin. Và Chúa đã chữa lành bệnh tật cho họ, chỉ vì họ đã tin Người (x. Mt 8,13). Lòng tin của họ mạnh mẽ, bất chấp cả khó khăn trở ngại, không hoài nghi, lưỡng lự mà nhất quyết tín nhiệm vào Người (Mt 8,10; Lc 13,28-29) Còn ngược lại, những ai kém lòng tin hay hoài nghi chống đối như các ông Pha-ri-sêu, các kinh sư và tư tế, Chúa lại thường hay nghiêm nghị cảnh cáo (x. Mt 16,11; 23,13-32). Sở dĩ như vậy, vì Chúa rất chú trọng đến tin : “Sự sống đời đời là họ nhận biết Cha, Thiên Chúa thật, duy nhất và nhận biết Đấng Cha đã sai đến là Giê-su Ki-tô.” (Ga 17,3); “Ai sống và tin vào Thầy thì muôn đời sẽ không phải chết.” (Ga 11,26).
Vậy, tin là gì?
Tin là hoàn toàn xác nhận những điều Chúa nói, những việc Chúa làm là chân thật, dù ta chưa hiểu hết ý nghĩa hay không thấu cảm thấy gì cả. Ngoài ra, tin cũng là công nhận Chúa Ki-tô, con Thiên Chúa đã xuống trần gian để cứu chuộc loài người và đạo Người lập là đạo mạc khải từ Trời ban xuống, dù đạo này bị người đời nhạo báng, khinh thường hay ngược đãi. Chính bản sắc của đạo Chúa Ki-tô là ở chỗ đó.
Quả vậy, Thiên Chúa đã tỏ dự định cứu chuộc cho loài người qua những giai đoạn chuẩn bị trong lịch sử, và khi đến giờ ấn định, Người đã sai Con mình đến để giảng dạy, và cuối cùng lấy cái chết và sự sống lại của chính Con mình để minh chứng tình thương của Người làm bảo chứng hạnh phúc muôn đời cho chúng ta.
Vì thế, thánh Phao-lô định nghĩa : “Đức tin là bảo đảm cho những điều ta hy vọng, là bằng chứng cho những điều ta không thấy.” (Dt 11,1) Và Công đồng Va-ti-ca-nô I cũng định nghĩa Đức Tin la : “Nhân đức siêu nhiên, nhờ đó, được ơn Chúa thúc đẩy và nâng đỡ, ta tin những điều Người mạc khải là chân thật, không phải vì chân lý nội tại của sự việc mà ánh sáng tự nhiên của lý trí thấu đáo nổi, nhưng vì uy quyền của chính Chúa mạc khải, vì Người là Đấng không thể bị lừa, cũng không thể đánh lừa”.
Sống đạo
Cho nên, tin là bám chặt vào Chúa, khi thịnh sự cũng như lúc gian nan, khi bình yên cũng như lúc khốn khó. Đó là những cơn cám dỗ nổi loạn của con người trước cái chết không đáng của trẻ con vô tội, trước sự dữ, đau khổ và những bất công tàn nhẫn chồng chất trong xã hội.
Nhưng không phải chỉ chúng ta mới bị thử thách và khiêu khích. Chính Chúa Giê-sucũng đã bị khiêu khích và thử thách như vậy, khi một tên tử tội cùng bị kết án nói với Người : ‘Nếu phải Con Đức Chúa Trời, sao không cứu mình và cứu ta nữa? Sao không xuống khỏi thập giá đi ?’ (x. Mt 27,39-43). Nếu ở địa vị Người, chắc chúng ta đã nổi máu anh hùng, dạy cho bọn chúng một bài học nên thân, và để tác oai, chúng ta đã cứu hai tên côn đồ và xuống khỏi thập tự giá cho tụi chúng biết tay. Nhưng ở nơi Chúa, ta lại chỉ thấy có thản nhiên và yên lặng, cái yên lặng và thản nhiên xem ra như tố cáo sự nhu nhược và bất lực của Người. Cho hay tư tưởng ta và tư tưởng của Chúa khác nhau biết mấy!
Rồi đây, có thể người ta sẽ công kích chúng ta như kẻ ngạo mạn đã mỉa mai người công chính : “Chúa các người ở đâu ?” Ngày nay, nhiều phim ảnh và tiểu thuyết như Le silence, Le Christ interdit, La peste, La chute v.v... vẫn còn là những thách đố và dấu hỏi của người ngoài cuộc bày ra cho chúng ta, bắt ta suy nghĩ và đặt lại một cách nghiêm chỉnh vấn đề Đức Tin trong đời.
Tuy nhiên, đạo của chúng ta không sợ sức người tấn công, vì có sức tấn công nào phá nổi như Chúa nói : “Còn Thầy, Thầy bảo anh : anh là Phê-rô, nghĩa là Tảng Đá, trên tảng đá này, Thầy sẽ xây Hội thánh của Thầy và quyền lực âm phủ sẽ không thắng nổi.” (Mt. 16,18) Có sợ chăng là sợ chính chúng ta kém lòng tin, dễ hoảng hốt và đầu hàng trước nghịch cảnh và quên rằng sức mạnh của ta là ở nơi Chúa như Người đã chứng tỏ trong lịch sử Do-thái xưa kia, và ngày nay trong đời sống Hội thánh.
Tại sao ta lại đáng sợ ? Xưa nay sợ người chứ ai sợ mình đâu? Ta đáng sợ, vì do sự kém lòng tin và không thực hành đức tin trong đời, ta sẽ làm cho đạo Chúa biến chất, làm cho người ngoài cuộc lánh xa Hội thánh và tưởng rằng đạo ta cũng chỉ là một thứ đạo như trăm nghìn đạo khác, mà quên rằng đạo ta là Đạo Trời, không do người đời sáng lập, mà do chính Chúa Giê-su, với bản sắc cốt yếu là thắng vượt tội lỗi và sự chết trong mầu nhiệm cái chết và sự sống lại của Chúa Cứu thế. Bởi vậy, sống đạo là sống mầu nhiệm cái chết và sự sống lại đó trong đời sống hàng ngày, bằng cách kết hiệp với Chúa và sống với Người một cách hiện thực như xưa Người ở với các Tông đồ. Đức tin thiết thực và sâu xa phải là một đức tin hiện tại. Những việc Chúa làm, những điều Chúa nói và lòng Chúa thương yêu không phải là dĩ vãng, đã diễn ra một lần trong lịch sử với dân Do thái hay với các Tông đồ, mà còn diễn ra hàng ngày nơi mỗi người chúng ta, bằng ơn thánh vô hình qua những lần cử hành bí tích và sinh hoạt trong chu kỳ phụng vụ. Đức tin, nếu được nuôi dưỡng và vun trồng bằng lời cầu nguyện và sự ân cần tiếp xúc với lời Chúa trong Kinh thánh và đem ra thực hành trong đời sống hàng ngày, sẽ trở thành một sức mạnh đưa cuộc đời chúng ta lên cao và phát huy tia sáng của Chúa ra cho những người chung quanh.
Kết luận
Từ ngộ nhận, thiên kiến đến xác tin về tin là cả một độ đường dài tín hữu phải trải qua nhất là giữa một thời đại đang bày ra trước mắt ta nhiều đảo lộn và thách thức. Đã đến lúc tín hữu phải đương đầu với nhiều khó khăn để đào sâu và giữ vững niềm tin vào Chúa, vì tin đối với nhiều người mỗi ngày một khó, bởi lẽ sự đời đã thay đổi nhiều và lòng người cũng không còn dễ nhậy cảm trước những vấn đề siêu nhiên, thiêng thánh. Thêm vào đấy, đối với phần đông những người quá đói nghèo đói hay quá giầu có, Chúa như bị đặt ra bên lề cuộc đời họ.
Nhưng dù muốn dù không, đức tin vẫn cần. Nếu không có lòng tin, cuộc đời sẽ trống rỗng, một sự trống rỗng khác thường mà tiền tài danh lợi, thú vui vật chất không tài nào lấp nổi. Phải chăng vì vậy, mới có hiện tượng chán chường của lớp người đầy đủ vật chất bên Âu Mỹ, qua những nhân vật điển hình rải rác trong các phim ảnh và tiểu thuyết hay lối sống buông thả của một số lớn thanh niên thiếu nữ trong các nước của họ ?
(1) Elie Wiesel, La nuit, Edit de Minuit, Paris 1958, trg. 60, 103-105: Tác giả là người Do thái sống sót sau vụ thảm sát của Đức Quốc xã. Đây là hồi ký thuật lại cái đêm dài ông đã sống trong trại tập trung, lúc mới 15 tuổi.
(2) Tư tưởng của ông không giản dị như thế. Muốn rõ, xin mời đọc các thư của ông đã được dịch sang tiếng Pháp và in thành sách dưới nhan đề: Résistance et soumission, Edit. Labor et Fides Genève 1963
(3) Rudolf Bultmann: Jésus, mythologie et démythologisation, Editions du Seuil, Paris 1968
Đức Cha Jean-Julien Weber, cựu Tổng Giám mục Strasbourg đã phân tích và phê bình cuốn này trong La Croix số 25.919, ngày thứ năm 21-3-1968: Rudolf Bultmann: Jésus devant I’histoire, và nhắn nhủ độc giả phải đề cao cảnh giác đừng để cho mình bị mê hoặc bởi lập luận này, vì quan điểm của Bultmann thật ngược hẳn với niềm tin của Hội thánh, phản trái với sứ điệp Tin Mừng của Tân Ướcvà đảo lộn lời giảng của thánh Phao-lô. Lập trường của ông khiến tín hữu hoang mang.
(4 )Documentation catholique bộ LXIV, 1967, cột 485